NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP HIỆN NAY
TS. Nguyễn Thị Thu Hà1
Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập, đặc biệt là tác động của quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực
du lịch đòi hỏi nguồn nhân lực du lịch phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và các kỹ
năng nghiệp vụ. Tỉnh Phú Thọ hiện có 05 cơ sở tham gia đào tạo du lịch, tuy nhiên số lượng học
viên, sinh viên về đầu ra chưa đáp ứng đủ nhu cầu lao động du lịch trên địa bàn tỉnh và các địa
phương lân cận. Ngành du lịch tỉnh Phú Thọ thiếu đội ngũ nhân viên phục vụ, đặc biệt là nhân
viên đã qua đào tạo, có chuyên môn, có kinh nghiệm công tác. Bài viết nghiên cứu công tác đào
tạo nhân lực du lịch văn hóa tại tỉnh Phú Thọ và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng đào
tạo nhân lực du lịch văn hóa tại tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh hội nhập hiện nay.
Từ khóa: Du lịch văn hóa; nhân lực du lịch văn hóa; đào tạo nhân lực du lịch văn hóa; tỉnh Phú Thọ.
Abstract: In the context of integration, especially the impact of digital transformation in the
tourism sector, tourism human resources must constantly improve their professional qualifications
and professional skills. Phu Tho province currently has 5 institutions participating in tourism
training, but the number of students and outputs has not met the demand for tourism workers
in the province and neighboring localities. The tourism industry in Phu Tho province lacks a team
of service staff, especially trained, professional, and experienced staff. This article researches the
training of cultural tourism human resources in Phu Tho province and proposes some solutions
to improve the quality of cultural tourism human resource training in Phu Tho province in the
current integration context.
Keywords: Cultural tourism; cultural tourism human resources; training cultural tourism human
resources; Phu Tho province.
1
Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 745
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Phú Thọ là địa phương sở hữu nhiều tiềm năng về tài nguyên du
lịch văn hóa, hiện nay, tỉnh Phú Thọ “có 1.373 di tích và các địa điểm
liên quan đến di tích. Có 291 di tích đã xếp hạng, trong đó có 1 di tích
đặc biệt quốc gia là Khu di tích Lịch sử Đền Hùng, 73 di tích cấp quốc
gia, 218 di tích cấp tỉnh” (Tổng cục Du lịch, 2020). Đây là cơ sở để tỉnh
đẩy mạnh phát triển loại hình du lịch văn hóa. Nghị quyết Đại hội
Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã xác định mục tiêu
phát triển du lịch là một trong bốn khâu đột phá phát triển kinh tế -
xã hội, Đại hội đưa ra những nhiệm vụ cơ bản, trong đó có đẩy mạnh
phát triển du lịch theo chiều sâu, chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững,
từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Để đẩy mạnh phát triển
loại hình du lịch văn hóa, việc đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn
nhân lực du lịch văn hóa đóng vai trò quyết định. Trong những năm
qua, công tác đào tạo nhân lực du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú
Thọ đã ghi nhận những kết quả quan trọng. Song thực tiễn cho thấy,
nguồn nhân lực du lịch văn hóa tại tỉnh Phú Thọ chưa đáp ứng yêu cầu
phát triển loại hình du lịch văn hóa của địa phương, chất lượng đào tạo
chưa cao, quy mô đào tạo còn khiêm tốn,… Chính vì vậy, nghiên cứu
thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nhân
lực du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ là rất cần thiết.
Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp từ các
nguồn báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ; báo
cáo của các cơ sở đào tạo du lịch; tạp chí;… về thực trạng đào tạo nhân
lực du lịch văn hóa và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng
đào tạo nhân lực du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiện nay.
2. NỘI DUNG
2.1. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch văn hóa
Nguồn nhân lực du lịch là lực lượng lao động bao gồm những người
đang làm việc hoặc tìm kiếm việc làm trong lĩnh vực du lịch. Nguồn
nhân lực du lịch gồm nhân lực du lịch trực tiếp và nhân lực du lịch
gián tiếp. Trong đó, nhân lực trực tiếp là những người làm việc trong
các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch; các đơn vị sự nghiệp du lịch;
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ746
các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch. Còn nhân lực gián
tiếp là bộ phận nhân lực làm việc trong các ngành, các quá trình liên
quan đến hoạt động du lịch như văn hóa, hải quan, giao thông, xuất
nhập cảnh, nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ công cộng,
môi trường, bưu chính viễn thông, cộng đồng dân cư,... Điều đó cho
thấy, nhân lực du lịch có độ bao phủ tương đối rộng và chất lượng của
nó không chỉ tác động và đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển
du lịch, mà còn góp phần không nhỏ vào sự phát triển các ngành, các
lĩnh vực khác có liên quan.
Nguồn nhân lực du lịch văn hóa là đội ngũ lao động du lịch làm
việc trong loại hình du lịch văn hóa, đặc biệt là các hoạt động liên quan
đến việc khai thác và phát huy các giá trị văn hóa của một địa phương
hay quốc gia. Nguồn nhân lực du lịch văn hóa đóng vai trò quan trọng
trong việc phát triển các sản phẩm du lịch có nội dung văn hóa, giới
thiệu và bảo tồn các di sản, phong tục, truyền thống, nghệ thuật và
các giá trị lịch sử. Nguồn nhân lực du lịch văn hóa bao gồm các hướng
dẫn viên du lịch, chuyên gia văn hóa, nhà quản lý du lịch, nhân viên
làm việc tại các điểm di tích, bảo tàng, nhà hát, khu văn hóa và những
người tham gia vào việc thiết kế, tổ chức các sự kiện văn hóa nhằm thu
hút du khách.
2.2. Khái quát về thực trạng phát triển du lịch văn hóa tỉnh Phú Thọ
Phú Thọ là tỉnh có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, nổi bật là
quần thể di tích lịch sử đền Hùng được xếp loại di tích quốc gia đặc biệt
và còn nhiều điểm du lịch hấp dẫn khác như: Đền Mẫu Âu cơ, Đầm Ao
Châu, Ao giời – Suối tiên (huyện Hạ Hòa), Vườn quốc gia Xuân Sơn,
Thác Mơ (huyện Thanh Sơn), khu vui chơi giải trí Đảo Ngọc Xanh, tắm
nước khoáng (huyện Thanh Thủy),… là những tiềm năng du lịch có
thể khai thác, phát triển các loại hình du lịch, đặc biệt là loại hình du
lịch văn hóa. Phú Thọ hiện đang lưu giữ và bảo tồn một khối lượng lớn
các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đa dạng, phong phú và đặc
trưng, phản ánh cuộc sống của cư dân nông nghiệp trong tiến trình
lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia, dân tộc.
Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiện nay còn 1.373 di tích và các địa điểm
liên quan đến di tích. Có 291 di tích đã xếp hạng, trong đó có 1 di tích
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 747
đặc biệt quốc gia là Khu di tích Lịch sử Đền Hùng, 73 di tích cấp quốc
gia, 218 di tích cấp tỉnh (Tổng cục Du lịch, 2020). Ngoài ra, tỉnh Phú Thọ
“có 260 lễ hội các loại, trong đó có 223 lễ hội dân gian, 32 lễ hội lịch sử
Cách mạng, 5 lễ hội tôn giáo, 1 lễ hội quy mô cấp quốc gia. Hiện tại, có
92 lễ hội được bảo tồn, lưu giữ hoàn chỉnh cả phần lễ – hội – trò diễn
tại các địa phương; 43 lễ hội được tổ chức thường xuyên hàng năm và
trở thành nét văn hóa đặc sắc vùng đất Tổ” (Thảo Nhi, 2020). Nhiều
lễ hội đã trở thành biểu tượng văn hóa tâm linh, độc đáo, như: lễ hội
Đền Hùng, lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ,… Ngày 24/11/2011, UNESCO đã
công nhận hát Xoan – Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể và truyền
khẩu của nhân loại với những giá trị cộng đồng trong việc sáng tạo và
truyền dạy từ đời này qua đời khác. Ngày 06/12/2012, UNESCO công
nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” ở Phú Thọ là di sản văn hóa
phi vật thể của nhân loại, đây là tín ngưỡng văn hóa không phải dân
tộc nào cũng có.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX nhiệm kỳ 2020-2025
cũng đã đưa ra những nhiệm vụ cơ bản trong đó có đẩy mạnh phát
triển du lịch theo chiều sâu, chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững,
từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Với những nỗ lực thực
hiện khâu đột phá, du lịch Phú Thọ đã định hình rõ nét và đang tiếp
tục được đầu tư, nâng cao chất lượng phục vụ với sản phẩm du lịch đặc
thù như: Du lịch văn hóa - tâm linh gắn với du lịch nghỉ dưỡng - vui
chơi, giải trí; du lịch sinh thái - cộng đồng.
Những nỗ lực của chính quyền và nhân dân tỉnh Phú Thọ trong xúc
tiến, quảng bá, huy động nguồn lực đã góp phần tạo nên sự chuyển
biến rõ nét về du lịch văn hóa của tỉnh trong những năm gần đây. Năm
2023, du lịch Phú Thọ đã có bước phát triển khá, đạt được một số kết
quả đáng khích lệ: Doanh thu du lịch dịch vụ năm 2023 ước đạt 3.365 tỷ
đồng, đạt 108,5% kế hoạch, tăng 27% so với năm 2022; Khách lưu trú:
776.000 lượt khách, đạt 103,5% kế hoạch, tăng 13,3% so với năm 2022
(Dương Nhị Hà, 2024); Năm 2023, tỉnh Phú Thọ đã công nhận mới 5
điểm du lịch cấp tỉnh là: Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Bạch Hạc,
thành phố Việt Trì; Điểm du lịch văn hóa Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ,
huyện Hạ Hòa; Điểm du lịch cộng đồng Bản Dù, Điểm du lịch sinh thái
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ748
Thác Ngọc, Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Bản Cỏi, Vườn quốc gia
Xuân Sơn, huyện Tân Sơn góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp
trong hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh. Năm 2024, Du lịch Phú Thọ
đặt mục tiêu đón 800 nghìn lượt khách đến lưu trú, trong đó có 8.860
lượt khách quốc tế với kỳ vọng mang về doanh thu hơn 3.700 tỉ đồng
(Đinh Tú, 2024). Đây là con số không nhỏ trong bối cảnh du lịch trong
nước vẫn còn đối mặt những khó khăn, thách thức chung của du lịch
cả nước và toàn cầu.
2.3. Thực trạng đào tạo nhân lực du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú
Thọ trong bối cảnh hội nhập
2.3.1. Kết quả đạt được
Thứ nhất, đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực du lịch trong các cơ sở
giáo dục đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
Đào tạo nguồn nhân lực du lịch luôn là vấn đề then chốt không chỉ
của ngành Du lịch mà của cả quốc gia và các địa phương. Luôn có vị
trí quan trọng trong nền kinh tế - xã hội và là một trong những khâu
đột phá của tỉnh, những năm qua, ngành Du lịch đã được quan tâm,
tập trung đầu tư phát triển các lĩnh vực trong đó có cả lĩnh vực nguồn
nhân lực. Để cải thiện chất lượng nguồn nhân lực du lịch, Phú Thọ đã
thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, đặc biệt là đã chú trọng ưu tiên từ
công tác đào tạo. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có các cơ sở tham
gia đào tạo nhân lực du lịch bao gồm: Trường Đại học Hùng Vương,
Cao đẳng nghề Phú Thọ, Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và
Du lịch Phú Thọ,… Cơ cấu ngành nghề và quy mô đào tạo được thể
hiện ở Bảng 2.1 như sau: