BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y
LÊ ĐÌNH HUY KHANH
NGHIÊN CỨU RỐI LOẠN CHỨC PHẬN
BỆNH LÝ U TUYẾN YÊN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
ĐIỀU TRỊ VI PHẪU THUẬT U TUYẾN YÊN
QUA ĐƢỜNG MŨI - XOANG BƢỚM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
HÀ NỘI – 2017
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y
LÊ ĐÌNH HUY KHANH
NGHIÊN CỨU RỐI LOẠN CHỨC PHẬN
BỆNH LÝ U TUYẾN YÊN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
ĐIỀU TRỊ VI PHẪU THUẬT U TUYẾN YÊN
QUA ĐƢỜNG MŨI - XOANG BƢỚM
Chuyên ngành : Ngoại thần kinh và sọ não
Mã số : 62 72 01 27
LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. NGUYỄN HÙNG MINH
2. PGS.TS. VÕ VĂN NHO
HÀ NỘI - 2017
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi và
nhóm nghiên cứu. Những số liệu kết quả công bố trong luận
án này hoàn toàn trung thực và kết quả nghiên cứu đã được
công bố trong hai bài báo đăng trên Tạp chí y học Thành
phố Hồ Chí Minh 19(6) năm 2015 và Tạp chí y học Việt
Nam 437(1) năm 2015.
Tác giả
Lê Đình Huy Khanh
MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ .................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN ........................................................................... 3
1.1. Một số đặc điểm giải phẫu ứng dụng .......................................................... 3
1.1.1. Tuyến yên .......................................................................................... 3
1.1.2. Vùng hạ đồi ....................................................................................... 6
1.1.3. Khoang mũi ....................................................................................... 6
1.1.4. Xương bướm ..................................................................................... 8
1.1.5. Xoang bướm ...................................................................................... 9
1.1.6. Hoành yên .......................................................................................10
1.1.7. Xoang hang .....................................................................................11
1.2. Triệu chứng lâm sàng và các rối loạn nội tiết bệnh lý u tuyến yên .........12
1.2.1. U tuyến yên tăng tiết prolactin ........................................................13
1.2.2. U tuyến yên tăng tiết hocmon tăng trưởng .....................................14
1.2.3. U tuyến yên tăng tiết hocmon hướng vỏ thượng thận ....................16
1.2.4. U tuyến yên không tiết hocmon ......................................................17
1.2.5. Các triệu chứng chèn ép của u tuyến yên .......................................18
1.3. Hình ảnh u tuyến yên ...............................................................................19
1.3.1. Hình ảnh hố yên và các cấu trúc lân cận trên cắt lớp vi tính ..........20
1.3.2. Hình ảnh cộng hưởng từ u tuyến yên ..............................................21
1.4. Giải phẫu bệnh u tuyến yên ......................................................................25
1.5. Điều trị ......................................................................................................26
1.5.1. Lịch sử phẫu thuật u tuyến yên .......................................................26
1.5.2. Điều trị nội khoa .............................................................................28
1.5.3. Điều trị phẫu thuật...........................................................................29
1.5.4. Điều trị xạ phẫu ...............................................................................32
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .........33
2.1. Đối tượng nghiên cứu...............................................................................33
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh .....................................................................33
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ ..........................................................................33
2.2. Phương pháp nghiên cứu ..........................................................................34
2.2.1. Xác định cỡ mẫu .............................................................................34
2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu ..........................................................34
2.2.3. Thiết kế nghiên cứu mục tiêu 1 .......................................................34
2.2.4. Thiết kế nghiên cứu mục tiêu 2 .......................................................39
2.3. Phương pháp xử lý số liệu ........................................................................51
2.4. Đạo đức nghiên cứu .................................................................................51
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ ...............................................................................52
3.1. Triệu chứng lâm sàng chính, hình ảnh cộng hưởng từ và một số rối
loạn nội tiết bệnh lý u tuyến yên .....................................................................52
3.1.1. Triệu chứng lâm sàng ......................................................................52
3.1.2. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ u tuyến yên ..............................56
3.1.3. Xét nghiệm nội tiết ..........................................................................60
3.2. Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật u tuyến yên qua đường mũi -
xoang bướm .....................................................................................................62
3.2.1. Kết quả phẫu thuật ..........................................................................62
3.2.2. Đánh giá các triệu chứng lâm sàng sau mổ lúc tái khám ................64
3.2.3. Đánh giá kết quả lấy u trên cộng hưởng từ sau mổ 3 tháng ...........66
3.2.4. Đánh giá sự thay đổi xét nghiệm nội tiết sau mổ ............................68
CHƢƠNG 4. BÀN LUẬN .............................................................................76
4.1. Triệu chứng lâm sàng chính, hình ảnh cộng hưởng từ và một số rối
loạn nội tiết bệnh lý u tuyến yên .....................................................................76
4.1.1. Triệu chứng lâm sàng ......................................................................76
4.1.2. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ u tuyến yên ..............................84