BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
------- *** -------
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG MỘT SỐ HỢP
CHẤT CLOBENZEN TỪ NGUỒN PHÁT THẢI KHÔNG CHỦ
ĐỊNH TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
THÁI NGUYÊN.
Chuyên ngành: Hóa học phân tích
Mã số: 9.44.01.18
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
Hà Nội, 2019
Hà ộ
1
Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học và Công nghệ -
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học 1: PGS.TS. Từ Bình Minh
Người hướng dẫn khoa học 2: PGS.TS. Nguyễn Thị Huệ
Phản biện 1: PGS.TS.
Phản biện 2: PGS.TS.
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Học
viện, họp tại Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa
học và Công nghệ Việt Nam vào hồi ….giờ ……’, ngày …. tháng …
năm 2019
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Học viện Khoa học và Công nghệ
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
2
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của luận án
Nghiên cứu sự ô nhiễm của các hợp chất hữu cơ khó phân
hủy (POPs) đã và đang được sự quan tâm của rất nhiều nhà khoa học
trên thế giới. Việc đánh giá mức độ ô nhiễm và phát thải của các hợp
chất clobenzen giống dioxin như hexaclobenzen (HCB),
Pentaclobenzen (PeCB), tetraclobenzen (TeCB), triclobenzen (TCB),
diclobenzen (DCB) là cơ sở khoa học để các nước tham gia ký kết
Công ước Stockholm thực hiện tốt các kế hoạch về quản lý, thải bỏ
và xử lý ô nhiễm môi trường bởi POPs. Ở Việt Nam chủ yếu chỉ tập
trung hướng nghiên cứu các U –POPs như dioxin; furan và PCBs
trong các đối tượng môi trường đất, trầm tích, sinh vật và con người.
Các công bố liên quan đến sự phát thải không chủ định của các hợp
chất clobenzen vào môi trường từ các hoạt động sản xuất công
nghiệp và xử lý rác thải ở Việt Nam hầu như chưa có.
Từ các vấn đề nêu trên cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu một
cách tổng thể về các nguồn phát thải và mức độ ô nhiễm môi trường
từ các nguồn thải công nghiệp của các clobenzen, tối ưu quy trình
phân tích hiệu quả cho phù hợp với điều kiện ở Việt Nam. Đây là vấn
đề mang tính thời sự trong điều kiện hiện nay khi vấn đề về sức khỏe
và môi trường ở Việt Nam đang ở mức báo động. Chính vì vậy, tôi
quyết định lựa chọn đề tài “Nghiên cứu xác định hàm lượng một số
hợp chất clobenzen từ nguồn phát thải không chủ định tại các
khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”, góp phần vào
công cuộc bảo vệ và phát triển bền vững môi trường sinh thái trên địa
bàn tỉnh Thái Nguyên
3
2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
- Nghiên cứu quy trình xác định đồng thời và thẩm định phương pháp
phân tích 7 chất đồng loại clobenzen, bao gồm 1,2-diclobenzen (1,2-
DCB); 1,3-diclobenzen (1,3- DCB); 1,2,4-triclobenzen (1,2,4-TCB);
1,2,3,4-tetraclobenzen (1,2,3,4-TeCB), 1,2,4,5-tetraclobenzen
(1,2,4,5-TeCB); pentaclobenzen (PeCB) và hexaclobenzen (HCB) ở
hàm lượng vết và siêu vết trong mẫu khí thải và rắn thải công nghiệp
(tro bay, tro đáy, nguyên liệu đầu vào).
- Áp dụng quy trình tối ưu để xác định đồng thời các clobenzen trong
các loại mẫu công nghiệp bao gồm khí thải, tro thải, nguyên liệu của
một số ngành công nghiệp tại các khu công nghiệp thuộc tỉnh Thái
Nguyên.
- Đánh giá sơ bộ về mức độ và đặc tính phát thải của các clobenzen
từ quá trình nhiệt của một số ngành công nghiệp bao gồm lò đốt rác
thải, luyện kim, sản xuất gạch và sản xuất xi măng.
3. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án
- Nghiên cứu quy trình tối ưu xác định đồng thời và thẩm định
phương pháp phân tích 7 chất đồng loại
Khảo sát lựa chọn các điều kiện tối ưu để phân tích các hợp
chất clobenzen trên thiết bị sắc kí khí dùng detector cộng kết điện tử
(GC-ECD) và detector khối phổ (GC-MS)
Khảo sát tối ưu hoá quy trình xử lý mẫu bao gồm chiết, làm
sạch và làm giàu mẫu.
Thẩm định phương pháp phân tích: xác định khoảng tuyến
tính, đường chuẩn, giới hạn phát hiện và giới hạn định lượng, hệ số
thu hồi và độ lặp lại của phương pháp.
- Áp dụng quy trình tối ưu để xác định đồng thời các clobenzen trong
các mẫu công nghiệp
4
Phân tích hàm lượng các clobenzen trong các loại mẫu khí và mẫu
rắn lấy tại các nhà máy trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và một số tỉnh
phía Bắc trên thiết bị GC-ECD và khẳng định sự có mặt của các hợp
chất clobenzen trên thiết bị GC-MS
Đánh giá đặc trưng đồng loại, là tỷ lệ hàm lượng của từng chất
trên tổng hàm lượng của các clobenzen, trong các loại mẫu khí thải
và rắn thải công nghiệp
Đánh giá hệ số phát thải; lượng phát thải hàng năm và mức độ
rủi ro của các clobenzen đối với con người từ một số ngành công
nghiệp thuộc tỉnh Thái Nguyên.
4. Những đóng góp mới của luận án
1. Đã tối ưu hóa các điều kiện để xác định đồng thời 7 chỉ tiêu
clobezen, trong các mẫu công nghiệp (mẫu khí thải và mẫu rắn
thải (Tro bay, tro đáy) ở lượng vết và siêu vết sử dụng GC-ECD
và GC-MS
2. Đã phát triển xây dựng thành công quy trình phân tích nhóm
hợp chất clobenzen ở lượng vết và siêu vết
3. Bước đầu đã phát hiện được đặc trưng và xác định được mức
độ phát thải thông qua hệ số phát thải và lượng phát thải của 7
clobenzen từ các mẫu thải rắn công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái
Nguyên.
Đây là nghiên cứu được công bố đầu tiên tại Việt Nam về mức
độ phát thải không chủ định của các clobenzen trong một số ngành
công nghiệp. Qua đó đóng góp vào kiểm kể phát thải nhằm hạn chế
và loại bỏ hoàn toàn các chất POPs nguy hại trong môi trường, đáp
ứng các yêu cầu của Công ước Stockholm, hướng đến sự phát triển
bền vững tại Việt Nam