Ô nhiễm ánh sáng đối với
sức khỏe con người
Ô nhiễm ánh sáng được định nghĩa là việc lạm dụng ánh
sáng nhân tạo quá mức cần thiết so với khả năng chịu đựng
ánh sáng của con người và môi trường.
Ô nhiễm ánh sáng là một trong những vấn đề đang tác động tiêu
cực lên môi trường thiên văn, các loài sinh vật cũng như môi
trường sinh thái tự nhiên, đồng thời ảnh hưởng đến việc sử dụng
năng lượng của con người. Ô nhiễm ánh sáng được định nghĩa là
việc lạm dụng ánh sáng nhân tạo quá mức cần thiết so với khả
năng chịu đựng ánh sáng của con người và môi trường.
Ô nhiễm ánh sáng được phân chia thành 4 loại. Bốn loại ô nhiễm
ánh sáng này không đơn lẻ mà thường kết hợp hoặc chồng lắp
nhau:
- Ánh sáng xâm nhập: việc chiếu sáng quá mức cần thiết vào các
khu dân cư về đêm.
- Lạm dụng ánh sáng: chiếu sáng ở những nơi không cần ánh sáng,
chiếu sáng ngoài ý muốn gây lãng phí.
- Ánh sáng chói lòa: chiếu sáng với cường độ sáng quá mức gây
hiệu ứng tiêu cực về mặt thị giác. Mức độ chói lòa quá cao có thể
làm giảm thị lực.
- Ánh sáng lộn xộn: nhiều nguồn sáng được sử dụng quá mức cùng
một lúc. Loại ô nhiễm ánh sáng này phổ biến ở các khu đô thị, góp
phần gây ra các loại ô nhiễm ánh sáng còn lại.
Tác động đối với sức khỏe con người
Chói mắt:
Những khu vực được chiếu sáng quá mức gây chói mắt, khiến cho
con người có phản xạ nhắm mắt hoặc ngoảnh mặt đi để màn ánh
sáng không phân tán xuyên qua võng mạc. Những tác động tiêu
cực của màn ánh sáng đối với mắt:
- Giảm độ tinh tế.
- Giảm khả năng nhận biết màu sắc.
- Giảm khả năng nhận biết độ tương phản.
Nhịp sinh học:
Nhịp sinh học, hay còn gọi là đồng hồ sinh học, là chu kỳ hoạt
động trong vòng 24 giờ ảnh hưởng đến các quá trình sinh lý của
hầu hết cơ thể sống. Những quá trình này bao gồm hoạt động của
não bộ, sự sản xuất hormone (melatonin), các hoạt động của tế bào
và nhiều hoạt động sinh học khác. Ô nhiễm ánh sáng có thể làm rối
loạn nhịp sinh học, gây mất ngủ, suy nhược cơ thể, ung thư và các
bệnh về tim mạch.
Melatonin:
Melatonin là một loại hormone được sản xuất một cách tự nhiên
thông qua môi trường bóng tối và bị kìm hãm bằng ánh sáng.
Hormone này có chức năng chủ yếu là điều chỉnh chu kỳ hằng
ngày của các hoạt động mang tính hệ thống của con người. Vì vậy,
bóng tối về đêm có tác dụng duy trì nhịp độ sản xuất melatonin ổn
định. Bất kỳ loại ánh sáng nào cũng có thể gây rối loạn quá trình
sản xuất melantonin ở người, nhưng ánh sáng có màu lam và bước
sóng ngắn là có khả năng làm suy giảm melatonin nghiêm trọng
nhất.
Rối loạn giấc ngủ:
Trong một thế giới hiện đại luôn được chiếu sáng thường trực như
ngày nay, việc tiếp xúc thường xuyên với ánh sáng làm gia tăng
nguy cơ rối loạn nhịp độ sinh hoạt, ảnh hưởng đến khả năng đi ngủ
và thức dậy đúng giờ của con người, đồng thời tác động lên các
quá trình chuyển hóa của cơ thể. Trong khi đó, một giấc ngủ đầy
đủ có thể giúp cơ thể con người chống thừa cân, giảm stress, tái tạo
sức lao động và giảm nguy cơ đái tháo đường.
Ô nhiễm ánh sáng và ung thư: Cộng đồng khoa học vẫn đang
nghiên cứu về rối loạn nhịp sinh học và những hậu quả của sự suy
giảm quá trình sản xuất melatonin gây ra do sự tiếp xúc ánh sáng
quá mức. Các nhà nghiên cứu tin rằng tiếp xúc ánh sáng vào ban
đêm làm hạn chế quá trình tổng hợp melatonin hoặc tăng quá trình
sản sinh cortisol, về lâu dài có thể dẫn đến ung thư vú, ung thư ruột
kết, trực tràng và ung thư tuyến tiền liệt.
Dù chưa xác định được chính xác lượng ánh sáng tiếp xúc về đêm
bao nhiêu thì được xem là quá mức, nhưng các nhà khoa học có
thể đưa ra khẳng định về những căn bệnh liên quan đến ánh sáng
thường phổ biến ở những xã hội công nghiệp hóa. Một nghiên cứu
của Đại học Haifa, Israel, kết luận rằng phụ nữ sống ở những vùng
đô thị nhiều ánh sáng nhân tạo có nguy cơ mắc bệnh ung thư cao
hơn 73% so với những phụ nữ ở những nơi tận dụng chiếu sáng tự
nhiên. Nghiên cứu này so sánh ung thư vú với ung thư phổi thì
nhận thấy ô nhiễm ánh sáng gia tăng khả năng ung thư vú nhưng
không làm tăng khả năng ung thư phổi. Hiện nay Tổ chức Y tế Thế
giới (WHO) đã liệt kê “hoạt động trong ngày liên quan đến rối loạn
nhịp sinh học” là một nhân tố gây ung thư.
Biện pháp giảm thiểu
- Sử dụng đèn có lồng cách nhiệt và giảm công suất chiếu sáng
ngoài trời. Bóng đèn có lồng cách nhiệt (thường là lồng kính) tốn ít
công suất và giúp tiết kiệm năng lượng, chi phí và giảm thiểu dấu
chân sinh thái.
- Chỉ bật những bóng đèn thực sự cần thiết.
- Sử dụng đèn với các chức năng như hẹn giờ, làm mờ đèn hoặc
chức năng kiểm soát cường độ ánh sáng đối với những không gian
không cần chiếu sáng nhiều. Tắt các thiết bị chiếu sáng không cần
thiết.
- Hạn chế ánh sáng trong phòng ngủ vào ban đêm.