_VÒ tr¸i phiÕu ChÝnh phñ ®Ó huy ®éng vèn cho c¸c c«ng tr×nh giao th«ng,
thuû lîi ®îc ph¸t hµnh trong n¨m 2003 ®ång thêi b»ng c¶ néi tÖ vµ ngo¹i tÖ ,
nh»m më réng ph¹m vi thu hót c¸c nguån néi lùc, kÓ c¶ kiÒu hèi vµ ngäai tÖ
cña c¸c tæ chøc kinh tÕ ®ang t¹m thêi göi ë níc ngoµi víi l·i suÊt rÊt thÊp vµ
kh«ng æn ®Þnh. VÒ kú h¹n tr¸i phiÕu, cã hai lo¹i chñ yÕu lµ 5 n¨m vµ 10 n¨m,
®ång thêi ChÝnh phñ cho phÐp Bé Tµi chÝnh lùa chän c¸c lo¹i kú h¹n ng¾n h¬n
vµ dµi h¬n ®Ó ®¶m baá huy ®éng thuËn lîi, phï hîp víi t×nh h×nh cña thÞ
trêng vèn. VÒ l·i suÊt tr¸i phiÕu, ph¶i t«n träng quy luËt kh¸ch quan cña thÞ
trêng , theo ®ã c¸c lo¹i tr¸i phiÕu ph¸t hµnh díi h×nh thøc ®Êu thÇu hoÆc b¶o
l·nh, l·i suÊt tr¸i phiÕu ®îc h×nh thµnh trong quan hÖ cung cÇu cña tõng
phiªn hoÆc tõng ®ît ph¸t hµnh. §èi víi tr¸i phiÕu ph¸t hµnh qua hÖ thèng kho
b¹c Nhµ níc, l·i suÊt bao giê còng ®îc quy ®Þnh thÊp h¬n hoÆc t¬ng ®¬ng
víi l·i suÊt huy ®éng vèn b×nh qu©n cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i Nhµ níc.
VÒ ®èi tîng mua tr¸i phiÕu: cã sù ph©n biÖt ®¸ng kÓ gi÷a hai h×nh thøc b¸n
bu«n vµ b¸n lÎ. §èi víi tr¸i phiÕu ph¸t hµnh díi h×nh thøc ®Êu thÇu vµ b¶o
l·nh ( b¸n bu«n ), ®èi tîng mua tr¸i phiÕu chØ trong ph¹m vi c¸c tæ chøc tµi
chÝnh-tÝn dông ®· ®îc cÊp phÐp lµ thµnh viªn cña thÞ trêng ®Êu thÇu vµ b¶o
l·nh tr¸i phiÕu, hiÖn nay cã tÊt c¶ 32 ®¬n vÞ lµ thµnh viªn chÝnh thøc gåm 14
ng©n hµng th¬ng m¹i , 9 c«ng ty chøng kho¸n, 8 c«ng ty b¶o hiÓm vµ Quü
®Çu t ph¸t triÓn ®« thÞ TP. Hå ChÝ Minh. §iÓm míi trong cÊu tróc ®Êu thÇu
tr¸i phiÕu chÝnh phñ lÇn nµy lµ c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc kh«ng ph¶i lµ thµnh
viªn cña thÞ trêng nhng vÉn ®îc tham gia ®Êu thÇu gi¸n tiÕp díi h×nh thøc
hïn vèn vµ ph©n phèi khèi lîng tr¸i phiÕu tróng thÇu qua mét ®¬n vÞ thµnh
viªn chÝnh thøc. §ång thêi ®îc ph©n chia mét phÇn phÝ ®Êu thÇu tr¸i phiÕu
b»ng 0,05 % tÝnh trªn khèi lîng tr¸i phiÕu tróng thÇu ®îc ph©n phèi. ViÖc
quy ®Þnh nép tiÒn ký quü 0,5% tÝnh trªn khèi lîng ®Æt thÇu còng ®· ®îc xo¸
bá. Nh÷ng quy ®Þnh míi nµy t¹o nªn søc hÊp dÉn ®Ó c¸c tæ chøc tÝn dông võa
vµ nhá cã thÓ tham gia ®Êu thÇu vµ ph©n phèi tr¸i phiÕu. Víi nh÷ng gi¶i ph¸p
nãi trªn, hy väng thÞ trêng ®Êu thÇu vµ b¶o l·nh ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh
phñ trong thêi gian tíi ho¹t ®éng hiÖu qu¶ vµ s«i ®éng h¬n. §èi víi tr¸i phiÕu
ph¸t hµnh qua hÖ thèng Kho b¹c Nhµ níc ( b¸n lÎ ), ®èi tîng mua tr¸i phiÕu
®îc më réng tíi tÊt cc¸c c¸ nh©n, ®¬n vÞ c¬ quan vµ c¸c tæ chøc thuéc mäi
thµnh phÇn kinh tÕ ( trõ c¸c thµnh viªn cña thÞ trêng ®Êu thÇu vµ b¶o l·nh
ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ), ®iÒu nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho mäi thµnh viªn trong x·
héi cã c¬ héi ®Çu t vµo tr¸i phiÕu ChÝnh phñ- mét c«ng cô nî cã ®é tin cËy
cao nhÊt.
_Ngoµi ra, trong n¨m 2003 chÝnh phñ cßn ph¸t hµnh c«ng tr¸i gi¸o dôc-mét
chÝnh s¸ch cã ý nghÜa lín vÒ x· héi, u viÖt cao vÒ kinh tÕ. Môc ®Ých cña ®ît
ph¸t hµnh c«ng tr¸i lÇn nµy lµ kªu gäi c¸c tÇng líp d©n c, c¸c doanh nghiÖp
lín dµnh mét phÇn vèn cïng Nhµ níc ®Çu t cho c¸c tØnh miÒn nói, T©y
Nguyªn vµ c¸c tØnh cã nhiÒu khã kh¨n ®Ó thùc hiÖn môc tiªu kh«ng cßn phßng
häc 3 ca, kh«ng cßn phßng häc tranh tre, nøa l¸, kiªn cè ho¸ trêng häc.Nãi
gän l¹i, c«ng tr¸i gi¸o dôc gãp phÇn ®¸ng kÓ ®Ó ph¸t triÓn sù nghiÖp gi¸o dôc -
mét quèc s¸ch mµ nghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø 9 ®· ®Ò ra, t¹o
cho con em chóng ta ë nh÷ng vïng khã kh¨n cã ®iÒu kiÖn häc tËp tèt h¬n
hiÖn nay. Bªn c¹nh môc ®Ých vµ ý nghÜa hÕt søc thiÕt thùc nh vËy,®ît ph¸t
hµnh c«ng tr¸i cßn lµ mét h×nh thøc huy ®éng vèn, do vËy cÇn ph¶i cã nh÷ng
yÕu tè hÊp dÉn ngêi mua, mét trong nh÷ng yÕu tè ®ã lµ ®a d¹ng ho¸ c¸c
h×nh thøc vµ mÖnh gi¸ c«ng tr¸i. C«ng tr¸i ®îc ph¸t hµnh díi hai h×nh thøc:
thø nhÊt lµ c«ng tr¸i kh«ng ghi tªn, in tríc mÖnh gi¸, cã 11 lo¹i mÖnh gi¸
kh¸c nhau, tõ thÊp nhÊt lµ 50 ngµn ®ång ®Õn cao nhÊt lµ100 triÖu ®ång ; thø
hai lµ c«ng tr¸i cã ghi tªn, kh«ng in tríc mÖnh gi¸. C«ng tr¸i cã ghi tªn chØ
sö dông ®èi víi c¸c trêng hîp c¸ nh©n, tæ chøc mua c«ng tr¸i cã gi¸ trÞ tèi
thiÓu lµ 50 triÖu ®ång vµ gi¸ trÞ tèi ®a lµ 10 tû ®ång. ViÖc ®a d¹ng ho¸ c¸c
h×nh thøc vµ mÖnh gi¸ c«ng tr¸i nh trªn ch¾c ch¾n sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi
cho c¸c tæ chøc, c¸ nh©n trong viÖc lùa trän h×nh thøc mua c«ng tr¸i phï hîp
víi nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña m×nh.
VÒ nguyªn t¾c, viÖc mua c«ng tr¸i lµ hoµn toµn tù nguyÖn trªn c¬ së Ých
níc lîi nhµ, tiÒn mua c«ng tr¸i ®ù¬c Nhµ níc ®¶m b¶o gi¸ trÞ vµ thùc sù cã
l·i. Theo nguyªn t¾c nµy, l·i suÊt quy ®Þnh cho ®ît ph¸t hµnh nµy lµ 8% / n¨m
( bao gåm møc trît gi¸ vµ tû lÖ l·i suÊt 1,5%/n¨m ) vµ l·i suÊt tÝnh cho 5 n¨m
lµ 40%. Trêng hîp møc trît gi¸ thùc tÕ trong 5 n¨m céng l·i suÊt 5 n¨m (
1,5%/n¨m*5 =7,5%) lín h¬n 40% th× ngêi së h÷u c«ng tr¸i sÏ ®îc Nhµ
níc bï chªnh lÖch; trêng hîp ngîc l¹i, thÊp h¬n 40% th× ngêi chñ së h÷u
c«ng tr¸i vÉn ®îc hëng l·i suÊt 40% nhghi trªn phiÕu c«ng tr¸i ®· ph¸t
hµnh. Víi ®é rñi ro thÊp, l·i suÊt ®îc x¸c ®Þnh phï hîp víi tû lÖ trît gi¸
thùc tÕvµ kh«ng ph¶i nép thuÕ thu nhËp ®èi víi tiÒn l·i nhËn ®îc, c«ng tr¸i
gi¸o dôc lµ mét h×nh thøc ®©ï t an toµn vµ kh¸ hiÖu quso víi c¸c c«ng cô
®Çu t kh¸c hiÖn nay.
Cßn vÒ viÖc than h to¸n tiÒn gèc vµ tiÒn l·i c«ng tr¸i do hÖ thèng Kho b¹c
Nhµ níc thùc hiÖn theo nguyªn t¾c: TiÒn gèc ®îc thanh to¸n 1 lÇn khi ®Õn
h¹n (60 th¸ng ).Trêng hîp ®Õn h¹n mµ chñ së h÷u cha ®Õn thanh to¸n, Kho
bac Nhµ níc b¶o lu c gèc vµ l·i c«ng tr¸i trªn mét tµi kho¶n riªng vµ
kh«ng tÝnh l·i trong thêi gian qu¸ h¹n thanh to¸n. Trêng hîp chñ së h÷u cã
khã kh¨n ®Æc biÖt hoÆc rñi ro bÊt kh¶ kh¸ng ( nh thiªn tai, ho¶ ho¹n...) ®îc
cÊp chñ qu¶n, c¬ quan qu¶n lý trùc tiÕp hoÆc chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng x¸c
nhËn, Kho b¹c Nhµ níc sÏ gi¶i quyÕt thanh to¸n tríc thêi h¹n; TiÒn l·i c«ng
tr¸i ®îc thanh to¸n mét lÇn khi ®Õn h¹n cïng tiÒn gèc. Trêng hîp thanh
to¸n tríc h¹n, l·i suÊt ®îc tÝnh nh sau: NÕu thêi gian mau c«ng tr¸i cha
®ñ 12 th× kh«ng ®îc hëng l·i; NÕu thêi gian mua c«ng tr¸i tõ ®ñ 12 th¸ng
®Õn díi 24 th¸ng th× ®îc hëng l·i lµ 8%; NÕu thêi gian mua c«ng tr¸i tõ ®ñ
24 th¸ng ®Õn díi 36 th¸ng th× ®îc hëng l·i lµ 16%; NÕu thêi gian mua
c«ng tr¸i tõ ®ñ 36 th¸ng ®Õn díi 48 th¸ng th× ®îc hëng l·i lµ 24%; NÕu
thêi gian mua c«ng tr¸i tõ ®ñ 48 th¸ng ®Õn díi 60 th¸ng th× ®îc hëng l·i lµ
32%. C¸ch thøc thanh to¸n rÊt linh ho¹t vµ thuËn lîi cho ngêi së h÷u c«ng
tr¸i. §èi víi c«ng tr¸i kh«ng ghi tªn , khi ®Õn h¹n sÏ ®îc thanh to¸n t¹i bÊt
kú Kho b¹c nµo trªn c¶ níc. Riªng ®èi víi c«ng tr¸i cã ghi tªn vµ c«ng tr¸i
thanh to¸n tríc h¹n th× sÏ ®îc thanh to¸n t¹i Kho b¹c Nhµ níc n¬i ph¸t
hµnh.
_Ngoµi ra, trong n¨m 2003 Bé Tµi chÝnh cßn cho phÐp chÝnh quyÒn c¸c ®Þa
ph¬ng vµ c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®Ó huy ®éng vèn
®Çu t, nh TP Hå ChÝ Minh ph¸t hµnh 2.000 tû ®ång tr¸i phiÕu ®« thÞ cho c¸c
dù ¸n h¹ tÇng quan träng thiÕt yÕu cña thµnh phè; Tæng c«ng ty dÇu khÝ ph¸t
hµnh 300 tû ®ång tr¸i phiÕu dÇu khÝ ®Ó bæ sung vèn triÓn khai mét sè dù ¸n
lín cña ngµnh.
_Víi kÕt qu¶ nh vËy, trong n¨m qua thÞ trêng tr¸i phiÕu ChÝnh phñ ®· cã
bíc ph¸t triÓn tÝch cùc, khèi lîng ph¸t hµnh t¨ng gÊp h¬n 2 lÇn so víi n¨m
2002 vµ ®¹t møc 3% GDP (kh«ng kÓ tÝn phiÕu).H¬n n÷a, tr¸i phiÕu ChÝnh phñ
®· trë thµnh nguån cung øng hµng ho¸ quan träng cho thÞ trêng vèn, trong
®ã riªng thÞ trêng chøng kho¸n tËp trung, tr¸i phiÕu ChÝnh phñ chiÕm gÇn
90% gi¸ trÞ chøng kho¸n niªm yÕt trªn thÞ trêng (11.000 tû ®ång/12.277 tû
®ång); gi¸ trÞ giao dÞch tr¸i phiÕu ®¹t 2.300 tû ®ång, b»ng 85% tæng gi¸ trÞ
giao dÞch cña thÞ trêng. Th«ng qua ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®· huy ®éng ®îc
mét lîng vèn kh¸ lín vµ ®îc sö dông cho c¸c môc tiªu kinh tÕ- x· héi quan
träng, c¸c c«ng tr×nh thiÕt yÕu cña nÒn kinh tÕ, nh hÖ thèng giao th«ng (
§êng Hå ChÝ Minh giai ®o¹n 2, Quèc lé 6, hÖ thèng Quèc lé 4...), c¸c c«ng
tr×nh thuû lîi lín ( nhµ m¸y thuû ®iÖn S¬n La, Na Hang), kiªn cè ho¸ trêng
häc, xo¸ líp häc 3 ca, tranh tre, nøa l¸...
b, H¹n chÕ:
_KÓ tõ n¨m 2000, mét ph¬ng thøc ph¸t hµnh míi hiÖn ®¹i, ph¸t hµnh tr¸i
phiÕu ChÝnh phñ th«ng qua thÞ trêng chøng kho¸n ( TTGDCK ), ®ång thêi
còng lµ kªnh ph¸t hµnh tr¸i phiÕu trung vµ dµi h¹n chñ yÕu cña tr¸i phiÕu
ChÝnh phñ ®èi víi nhiÒu níc cã thÞ trêng vèn ph¸t triÓn trªn thÕ giíi ®·
®îc h×nh thµnh ë ViÖt Nam. Tuy nhiªn, cho ®Õn nay, viÖc huy ®éng tr¸i
phiÕu ChÝnh phñ th«ng qua TTGDCK vÉn cha ph¸t huy ®îc t¸c dông thùc
sù cña m×nh. Lîng huy ®éng th«ng qua ®Êu thÇu vµ b¶o l·nh ph¸t hµnh cßn
qu¸ khiªm tèn so víi ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ qua c¸c kªnh kh¸c. Nãi
c¸ch kh¸c, kªnh huy ®éng th«ng qua hÖ thèng c¸c chi nh¸nh Kho b¹c ®îc
®¸nh gi¸ lµ kh«ng kh«ng hiÖn ®¹i vµ kh«ng hiÖu qu¶ th× l¹i vÉn gi÷ vai trß chñ
®¹o, trong khi TTGDCK víi mét c¬ së h¹ tÇng t¬ng ®èi ®Çy ®ñ vµ víi sù
gãp mÆt cña c¸c trung gian tµi chÝnh chñ yÕu trªn thÞ trêng th× l¹i cha thùc
sù v¬n lªn vµ chiÕm ®îc vÞ trÝ then chèt cña m×nh.
_ §a sè c¸c lo¹i tr¸i phiÕu ChÝnh phñ ph¸t hµnh ®Òu cã thêi h¹n t¬ng ®èi
dµi, víi thêi h¹n tèi thiÓu lµ 5 n¨m vµ tèi ®a lªn tíi 15 n¨m ( tr¸i phiÕu Quü hç
trî ph¸t triÓn). §Ó tr¸i phiÕu nµy ph¸t hµnh thµnh c«ng trªn thÞ trêng chøng
kho¸n th× cÇn ph¶i cã mét thÞ trêng thø cÊp cho c¸c ho¹t ®éng giao dÞch cña
tr¸i phiÕu nµy. Tuy nhiªn, TTGDCK l¹i kh«ng ph¶i lµ mét ®Þa ®iÓm lý tëng
®Ó tiÕn hµnh c¸c giao dÞch tr¸i phiÕu do c¸c quy ®Þnh chÆt chÏ vÒ lîng giao
dÞch, gi¸ ®Æt mua, ®Æt b¸n vµ khíp gi¸.
§ång thêi, viÖc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ cã thêi h¹n t¬ng ®èi dµi
còng g©y ra mét sè t¸c dông tiªu cùc kh¸c. Tuy ®· cã nhiÒu c¶i tiÕn trong
ph¬ng thøc thanh to¸n, nhng tr¸i phiÕu ChÝnh phñ vÉn cha thÓ s¸nh víi c¸c
h×nh thøc tÝn dông kh¸c trong nÒn kinh tÕ. Mäi nhµ kinh tÕ ®Òu quan niÖm
r»ng ®ång tiÒn ngµy h«m nay cã gi¸ trÞ h¬n so víi ®ång tiÒn ngµy mai, do ®ã
sù cøng nh¾c trong kh¶ n¨ng thanh to¸n sÏ kÐm thu hót sù ®Çu t.
_C¬ chÕ xÕp h¹ng tÝn nhiÖm vµ ph©n thø h¹ng ph¸t hµnh cho ®Õn nay vÉn
cha tån t¹i ë ViÖt Nam. §iÒu nµy ¶nh hëng ®Æc biÖt tiªu cùc ®Õn kh¶ n¨ng
ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ChÝnh phñ do nhµ ®Çu t lu«n mong muèn thu ®îc lîi
nhuËn cao nhÊt. Trong ®iÒu kiÖn rñi ro gÇn nh kh«ng cã th× râ rµng l·i suÊt
cña tr¸i phiÕu ChÝnh phñ sÏ trë nªn kÐm hÊp dÉn. Nguyªn nh©n cña sù bÊt cËp
nµy cã lÏ mét phÇn lµ do t×nh tr¹ng cßn t¬ng ®èi bao biÖn cña ChÝnh phñ.
Mét khi cßn cã thÓ dùa vµo c¸c nguån vèn u ®·i kh¸c th× ch¾c ch¾n c¸c