i
Trong hoạt động của các ngân hàng tại Việt Nam hiện nay, lợi nhuận từ
hoạt động tín dụng luôn chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng thu nhập của các ngân
hàng, khoảng từ 60% đến 70%. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau như
hệ thống thông tin thiếu minh bạch và không đầy đủ, trình độ quản trị rủi ro còn
nhiều hạn chế, tính chuyên nghiệp của cán bộ tín dụng chưa cao… mà hoạt động
ngân hàng nói chung, và hoạt động tín dụng nói riêng, luôn tiềm ẩn những rủi ro
cao. Trong môi trường đó, nếu những ngân hàng nào không chịu được rủi ro sẽ đi
đến thất bại phá sản, còn những ngân hàng khác ngược lại đứng vững trước rủi ro
sẽ đạt được thành công và phát triển.
Thực tế đó đòi hỏi hệ thống các ngân hàng thương mại (NHTM) phải có
những cải cách mạnh mẽ để nâng cao năng lực quản trị rủi ro, hướng đến các
chuẩn mực quốc tế và phù hợp với môi trường hội nhập đặc biệt là ở các nước
đang phát triển như Việt Nam.
Qua tìm hiểu tình hình kinh doanh và các hoạt động của Ngân hàng VID
Public-Sở Giao dịch Hà Nội, nhận thấy rằng quản trị rủi ro tín dụng là một vấn đề
cần được nghiên cứu, phân tích và xem xét một cách kỹ lưỡng, đề tài: “Quản trị
rủi ro tín dụng tại Ngân hàng VID Public- Sở Giao dịch Hà Nội” ” đã được chọn
để nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ kinh tế này.
Mục đích cơ bản của luận văn là nghiên cứu những vấn đề lý luận về rủi ro
tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng. Từ đó, tìm hiểu thực trạng, đánh giá những
mặt được và những mặt còn hạn chế trong quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng
VID Public – Sở Giao dịch Hà Nội.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, Luận văn bao
gồm các chương chính sau:
Chương I: Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương
mại.
ii
Chương II: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng VID Public-
Sở Giao dịch Hà Nội.
Chương III: Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng
VID Public-Sở Giao dịch Hà Nội.
1. Rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng:
Rủi ro tín dụng là những thiệt hại, mất mát mà ngân hàng phải gánh chịu
do người vay vốn không trả đúng hạn, không thực hiện đúng nghĩa vụ cam kết
trong hợp đồng tín dụng vì bất kể lý do gì. Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở
hoạt động cho vay, mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng
khác của ngân hàng như bảo lãnh, cam kết, chấp thuận tài trợ thương mại, cho
vay ở thị trường liên ngân hàng, tín dụng thuê mua, đồng tài trợ …
Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng rất đa dạng, có thể phân loại theo nhiều
tiêu thức khác nhau. Một trong những cách phân loại thông dụng là nguyên nhân
gây ra từ phía ngân hàng, từ phía khách hàng và những nguyên nhân bất khả
kháng.
Hậu quả của rủi ro tín dụng rất nghiêm trọng. Rủi ro tín dụng trước hết sẽ
dẫn đến tổn thất về tài chính, tức là giảm thu nhập ròng và giảm giá trị thị trường
của vốn của ngân hàng. Thậm chí rủi ro tín dụng có thể làm ngân hàng thua lỗ,
hoặc ở mức độ cao hơn có thể dẫn đến phá sản. Điều đáng lưu ý là những tổn thất
xảy ra không chỉ ảnh hưởng đến bản thân ngân hàng mà còn có tác động xấu đến
toàn bộ hệ thống ngân hàng và nền kinh tế như một tổng thể.
Vì vậy, có thể thấy lý do tại sao phải quản trị và nâng cao năng lực quản trị
rủi ro của ngân hàng thương mại. Các ngân hàng thương mại thành công luôn phải
giành sự ưu tiên thoả đáng cho vấn đề quản trị rủi ro song song với việc nghiên
cứu phát triển hoạt động kinh doanh.
iii
Quản trị rủi ro tín dụng có thể hiểu là một quá trình tác động đến hoạt động
tín dụng thông qua bộ máy với các công cụ thích hợp để phòng ngừa, cảnh báo,
đưa ra các biện pháp cần thiết để hạn chế đến mức tối đa tổn thất do việc không
thu hồi được nợ nhưng vẫn đạt được các mục tiêu kinh doanh hiệu quả. Do đó
quản trị rủi ro không có nghĩa là né tránh rủi ro mà là đối diện với rủi ro để lựa
chọn rủi ro nào sẽ chấp nhận và rủi ro nào phải chuyển giao.
Do những đổi thay không ngừng trên thị trường mà việc quản trị rủi ro
cũng trở thành một quá trình biến hoá liên tục các phương pháp phòng chống rủi
ro, dựa trên dự báo về mức độ biến động của giá cả, môi trường kinh doanh, điều
kiện chính trị, kinh tế xã hội trong nước và quốc tế. Mặc dù vậy, quy trình quản trị
rủi ro không thể bỏ qua những bước căn bản sau đây:
Bước 1: Nhận dạng rủi ro tín dụng
Cơ sở để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là việc xác định rủi ro hiện tại và
rủi ro tiềm ẩn trong tương lai. Các nhà quản trị Ngân hàng cần phải chấp nhận rủi
ro ở mức cho phép nếu như mong muốn có một thu nhập phù hợp từ những hoạt
động nghiệp vụ của mình. Để định nghĩa mức độ rủi ro tín dụng có thể được chấp
nhận, cần phải xác định được các nhân tố tạo nên rủi ro tín dụng. Dĩ nhiên rằng
mỗi nghiệp vụ cụ thể sau khi đánh giá mức độ rủi ro, các NHTM cần xây dựng
chiến thuật phòng chống rủi ro, tuy nhiên loại bỏ hoàn toàn rủi ro trong hoạt động
Ngân hàng là không thể bởi vì rủi ro ngân hàng – là sự hiện hữu khách quan vốn
có trong các nghiệp vụ của Ngân hàng. Do đó, nguyên tắc đầu tiên trong quá trình
quản trị rủi ro đối với các nhà quản trị Ngân hàng là phải nhận biết những rủi ro
cho phép. Việc chấp nhận mức độ, loại rủi ro nào chính là điều kiện quan trọng để
điều tiết những tác động tiêu cực của chúng trong quá trình quản trị rủi ro.
Bước 2: Đo lường rủi ro tín dụng
Đo lường rủi ro là điều mà tất cả những nhà quản lý ngân hàng rất quan
tâm, vì nếu đo lường được thì việc phòng ngừa trở nên dễ dàng hơn. Đo lường rủi
iv
ro là việc xác định mức độ nghiêm trọng và xác suất xảy ra rủi ro. Nhờ đó, nhà
quản trị ngân hàng mới có các biện pháp khắc phục kịp thời rủi ro, giảm thiểu rủi
ro, nâng cao hiệu quả và chất lượng của hoạt động tín dụng.
Vì vậy, đo lường rủi ro phải được thiết kế chặt chẽ sao cho có thể bao gồm
tất cả những nguồn rủi ro trọng yếu và quy trình đo lường rủi ro cần phải đáp ứng
được nhu cầu của người sử dụng thông tin. Trong định lượng rủi ro tín dụng, các
yếu tố như chất lượng, chi tiết và tính kịp thời của thông tin là vô cùng quan trọng.
Thông tin về thành phần và chất lượng của danh mục tín dụng là rất cần thiết. Nó
cho phép ban lãnh đạo ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro gặp phải trong các hoạt
động khác nhau và đánh giá hoạt động của ngân hàng liệu đã đáp ứng được chiến
lược rủi ro tín dụng hay chưa.
Bước 3: Kiểm soát rủi ro
Kiểm soát rủi ro là những hoạt động tập trung vào việc ngăn chặn hay làm
giảm thiểu những tổn thất, những ảnh hưởng không mong đợi có thể xảy ra. Để
hoạt động kiểm soát rủi ro đạt được hiệu quả, bộ máy kiểm soát rủi ro phải hoạt
động trên cơ sở hình thành một bộ phận độc lập không tham gia vào quá trình tạo
ra rủi ro, có chức năng quản lý, giám sát rủi ro cho ngân hàng; nhận diện và phát
hiện rủi ro; phân tích và đánh giá các mức độ rủi ro đồng thời đề ra các biện pháp
phòng ngừa, ngăn chặn, giảm thiểu rủi ro.
Bước 4: Xử lý rủi ro
Dù phòng ngừa, dù kiểm soát rủi ro chặt chẽ đến đâu cũng không thể ngăn
chặn hết tất cả mọi rủi ro. Chẳng hạn vì một nguyên nhân khách quan mà không
phải khách hàng nào vay vốn ngân hàng cũng kinh doanh có hiệu quả. Do đó, ta
chỉ có thể giảm thiểu, ngăn chặn bớt rủi ro chứ không thể né tránh, tiêu diệt hết
những rủi ro. Nếu ở đâu chú trọng đến công tác tín dụng, luôn tuân thủ các quy
trình từ xét duyệt cho vay, kiểm tra giám sát việc sử dụng tiền vay, thu hồi nợ, xử
lý nợ nghi ngờ, nợ xấu... luôn nêu cao phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm
v
của cán bộ thì ở đó, chất lượng tín dụng cao và kiểm soát tốt, giảm thiểu rủi ro.
Ngược lại, ở đâu sự quan tâm chú trọng không đầy đủ đúng mức thì ở đó, chất
lượng tín dụng thấp, rủi ro cao và thậm chí mất cả cán bộ.
Bên cạnh đó, Luận văn cũng đã giới thiệu vài nét cơ bản về hoạt động
quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng Thái Lan, ngân hàng Trung Quốc và
ngân hàng Mỹ, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm cho các ngân hàng thương mại
Việt Nam.
2. Đánh giá thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng VID
Public – Sở Giao dịch Hà Nội:
* Những kết quả đạt được:
Nhìn chung, hoạt động tín dụng của Ngân hàng VID Public – Sở Giao dịch
Hà Nội trong những năm qua đã đạt được những kết quả tốt. Tổng thu nhập từ
hoạt động kinh doanh tăng nhanh (44%), dư nợ tín dụng tăng trưởng cao, đạt mức
46,70% so với năm 2006. Thu nhập từ hoạt động tín dụng chiếm 80-90% tổng thu
nhập hàng năm của Ngân hàng. Bên cạnh sự tăng trưởng nhanh về tín dụng, cùng
với quản trị rủi ro tín dụng tốt nên mức thu lợi nhuận của Ngân hàng cũng theo đó
mà được đảm bảo và tăng trưởng. Tình hình quản trị rủi ro tín dụng tại Sở Giao
dịch Hà Nội trong thời gian qua có thể khái quát lại như sau:
- Trình độ chuyên môn và nhận thức của các cán bộ tín dụng đã góp phần
nâng cao hiệu quả nhận dạng rủi ro tín dụng tại Sở Giao dịch Hà Nội.
- Việc đánh giá và đo lường rủi ro tín dụng tại Sở Giao dịch Hà Nội được
thực hiện nghiêm túc theo đúng các quy định của NHNN đã giúp Sở Giao dịch Hà
Nội xác định được tổn thất có thể ước tính của khoản vay, từ đó xây dựng hiệu
quả hơn Quỹ Dự phòng rủi ro tín dụng.
- Công tác kiểm soát rủi ro tín dụng được thực hiện khá chặt chẽ thông qua
việc xây dựng quy chế cho vay chặt chẽ và chủ trương đa dạng hóa khách hàng,
đa dạng hóa danh mục đầu tư.
