VĐ 5. QUY N TÁC GI TRONG T PHÁP QU C T . Ư
I. Quy n tác gi :
1. Khái ni m:
- Quy n tác gi m t nhóm c a quy n SHTT, bao g m nh ng quy n nhân thân quy n tài s n c a tác gi
đ i v i các tác ph m văn h c, khoa h c ngh thu t các quy n đó đ c nhà n c b o h cho m t th i ượ ướ
h n nh t đ nh.
- Quy n tác gi trong TPQT quy n xu t hi n t các quan h trong lĩnh v c quy n tác gi có y u t n c ế ướ
ngoài.
- Y u t n c ngoài trong quan h v quy n tác gi đc t.hi n trên 3 t/h sau:ế ư
+ Ch th : có ít nh t 1 bên là ng i nc ngoài, PN nc ngoài. ườ
+ Khách th t n t i n c ngoài. ướ
+ S ki n pháp lý x y ra n c ngoài- công b , ph bi n, đăng ký, c p văn b ng b o h ... ( Tác gi là CD VN ướ ế
đang c trú n c ngoài cho công b tác ph m đ u tiên do mình sáng tác).ư ướ
2. Đ c đi m c a quy n tác gi : 3đ
- Quy n tác gi d b xâm ph m vì đ i t ng c a quy n tác gi mang tính phi v t th , do v y t o kh năng đ ượ
khai thác, ph bi n r ng rãi khi đ c b c l ra d i m t hình th c nh t đ nh trong ph m vi nhi u n c khác ế ượ ướ ướ
nhau.
- Quy n tác gi mang tính ch t lãnh th rõ ràng và tuy t đ i. Quy n tác gi phát sinh trên lãnh th qu c gia nào
thì có hi u l c trên lãnh th c a qu c gia đó mà thôi và không có hi u l c ngoài lãnh th n u ko có Đ QT. Trg ế Ư
ph m vi lãnh th qu c gia quy n tác gi đ c đi u ch nh và b o h b ng PL c a chính qu c gia đó: đ i t ng ượ ượ
b o h , th i gian b o h , các quy n tài s n, quy n nhân thân.
- Quy n tác gi mang tính th i h n.
II. Các hình th c b o h quy n tác gi .
- Có 3 hình th c:
+ Ký k t ho c tham gia Đ QT đa ph ng.ế Ư ươ
+ Ký k t Đ song ph ng.ế Ư ươ
+ B o h quy n tác gi theo nguyên t c có đi có l i.
Tính u vi t c a cách th c b o h qu c t quy n tác gi :ư ế
- Xây d ng h th ng LQT th ng nh t v b o h quy n tác gi .
- Có ph m vi b o h r ng nh t.
- B o đ m t t h n quy n c a các tác gi . ơ
1. Công c Berne:ướ
công c qu c t đ u tiên v b o v quy n tác gi , đ c t i Berne (Th y Sĩ) năm 1886. Công c đãướ ế ượ ướ
đ c s a đ i nhi u l n, l n g n đây nh t 24/7/1971 28/9/1979.VN chính th c gia nh p ngày 26/10/2004,ượ
và tr thành thành viên th 156. Đ n nay công c có 160 thành viên. ế ướ
* M c đích:
- công c đa ph ng đ u tiên đ c k t gi a các qu c gia nh m thi t l p m t khung pháp th ng nh tướ ươ ượ ế ế
trong vi c b o h qu c t quy n tác gi v các tác ph m văn h c, khoa h c, ngh thu t. ế
1
- Ti n đ c b n c a vi c b o h tác ph m là n c xu t x tác ph m ph im t trong nh ng n c tham gia ơ ướ ướ
công c. Xác đ nh n c xu t x :ướ ướ
+ TP ch a công b thì n c xu t x tác ph m là n c mà tác gi là công dân (qu c t ch).ư ướ ướ
+ TP đã công b thì n c xu t x chính là n c mà t i đó tác ph m đ c công b l n đ u tiên (lãnh th ). ướ ướ ượ
+ TP đ c công b cùng m t lúc t i nhi u qu c gia thành viên thì n c xu t x chính là n c có th i h n b oượ ướ ướ
h ng n nh t. N u TP đc công b t i m t n c thành viên t i m t n c khác không ph i thành viên thì ế ướ ướ
n c xu t x tác ph m chính là qu c gia thành viên.ướ
* Nguyên t c b o h :
- Đ i x qu c gia: các tác ph m xu t phát t m i n c thành viên đ u đ c b o v ngang nhau trong t t c ướ ượ
các n c thành viên. Chính quy n có b n ph n đ m b o m c b o h t i thi u theo các qui đ nh c a Công c.ướ ướ
(Đi u 3.2)
- B o h t đ ng: s th h ng th c hi n các quy n đ c b o v , đi u ki n không c n ph i thông ưở ượ
qua th t c đăng ký hay th t c hành chính khác. (Đ 5.2)
- B o h t i thi u: các quy n qui đ nh theo Công c đu c th c thi h ng đ c l p v i m i quy n khác ướ ưở
đang đ c h ng t i n c xu t x tác ph m. (VD: CDVN s ng h ng các quy n theo PL Mĩ, công cượ ưở ướ ưở ướ
Berne đ c l p v i quy n CDVN đ c h ng t i Mĩ). (Đ 5.3) ượ ưở
* Đ i t ng b o h c a C : ư Ư
- T t c các s n ph m văn h c, khoa h c ngh thu t, đ c bi u hi n d i b t kỳ hình th c nào theo ượ ướ
ph ng th c nào. T c là :ươ
+Tác ph m vi t ế
+ Các bài gi ng, bài phát bi u;
+ Tác ph n, k ch, nh c k ch, biên đ o múa, ti u ph m t o hình, m thu t ng d ng, tác ph m đi n nh, tác
ph m nhi p nh. ế
+ Các b c h a đ , b n v , s đ có liên quan đ n đ a hình, ki n trúc, công trình khoa h c; ơ ế ế
Nói tóm l i, m i s n ph m c a trí tu d i m i hình th c. ướ
- Các tác ph m d ch, mô ph ng, chuy n th t m t tác ph m g c đ u đ c b o v nh tác ph m g c, mi n là ượ ư
không ph ng h i đ n quy n tác gi c a tác ph m g c. ( VD: tác ph m d ch, phóng tác, c i biên, chuy n th ,ươ ế
biên so n, ch gi i, tuy n t p, h p tuy n).
- Công c không b o h các tin t c th i s hay s vi c v n v t ch mang tính ch t thông tin báo chí. Ngoài raướ
các qu c gia th l p qui đ nh riêng hay gi i h n ch đ b o h đ i v i các văn ki n hành chính lu t pháp, ế
các tác ph m m thu t ng d ng hay các mô hình thi t k công nghi p. ế ế
* Tác gi đ c b o h : ượ
- Các tác gi là công dân c a nh ng n c ho c c trú t i nh ng n c có tác ph m công b ho c ch a công b . ướ ư ướ ư
- Tác gi công dân c a nh ng n c ho c c trú t i nh ng n c không ph i thành viên c a công c ướ ư ướ ướ
nh ng có tác ph m l n đ u tiên công b t i m t n c là thành viên c a C .ư ướ Ư
Công c Berne 1886 v b o h quy n tác gi đ c áp d ng đ b o h quy n tác gi cho c công dân vàướ ượ
pháp nhân các n c không ph i là thành viên c a công c. Vì: Theo kho n 2 và 3 đi u 3 C Berne thì: tác giướ ướ Ư
không là thành viên c a công c v n có th đc b o h quy n tác gi trg 2 t/h: ướ
+ tác ph m c a h công b lân đ u tiên m t trg nh ng n c là thành viên c a công c. Hay đ ng th i công ướ ướ
b m t n c là thành viên và m t n c ko là thành viên c a công c. ướ ướ ướ
+ Tác gi có n i c trú th ng xuyên m t trg nh ng n c là thành viên c a công c. ơ ư ườ ướ ướ
2
* Th i h n b o h :
- Nh ng tác ph m đích danh đ c b o h trong su t cu c đ i c a tác gi c ng thêm 50 năm sau khi tác gi qua ượ
đ i.
- Trong tr ng h p đ ng tác gi , th i gian b o h là 50 năm sau cái ch t c a tác gi cu i cùng. ườ ế
- Các tác ph m khuy t danh hay bút danh (anonymous or pseudonymous) đ c b o h 50 năm k t ngày ph ế ượ
bi n h p pháp ra công chúng. N u tên th t c a tác gi đ c bi t chính xác bên c nh bút danh ho c n u tác giế ế ượ ế ế
c a tác ph m khuy t danh l di n trong th i gian 50 năm nói trên thì tác ph m đ c b o h nh đích danh. ế ượ ư
- Đ i v i các tác ph m nhi p nh và m thu t ng d ng, th i gian b o h có th ng n h n nh ng ít nh t ph i ế ơ ư
25 năm.
- Đó qui đ nh t i thi u theo Công c. Các n c thành viên th n đ nh th i gian dài h n, nh khuynh ướ ướ ơ ư
h ng hi n nay. Liên Hi p Châu Âu, ch ng h n, qui đ nh k t 1.7.1995, th i gian b o v b n quy n 70ướ
năm sau khi tác gi qua đ i.
* Tính ch t: C bao g m các quy ph m th c ch t th ng nh t, quy đ nh quy n nghĩa v c a các qu c giaƯ
thành viên trong lĩnh v c b o h quy n tác gi .
* Nh ng đi u l gi i h n s b o h
S b o h tuy nhiên không tuy t đ i. Đ dung hoà quy n l i c a tác gi nhu c u chính đáng c a ng i ườ
dùng, Công c d trù hai bi t l chính gi i h n s b o h : ướ
- M t tác ph m có th đ c khai thác t do (free use), không c n xin phép ng i gi b n quy n và không ph i ượ ườ
phí tác quy n, đ trích d n hay minh ho (nh ng ph i ghi tên tác gi , xu t x ), s d ng cho vi c nghiên ư
c u, gi ng d y ho c thông tin công chúng, mi n là m t cách công minh chính tr c (fair use) và theo m t s đi u
ki n nh t đ nh.
- Đ tránh vi c không cho phép s d ng có th c n tr s phát tri n c a m t công ngh m i, c quan h u trách ơ
th áp d ng bi n pháp gi y phép phi t nguy n (non-voluntary licence), qua đó m t tác ph m th đ c ượ
khai thác mà không c n đ n s ng thu n c a ng i gi b n quy n, nh ng ph i tr phí tác quy n. Đi u l này ế ư ườ ư
nh m b o v s phát tri n lúc đó c a các k thu t ghi âm, phát thanh và truy n sóng, nh ng hi n nay đ c bàn ư ượ
cãi l i đã nh ng ph ng ti n hi n đ i k t h p vi c b o v tác quy n nhu c u ph bi n r ng rãi các ươ ế ế
tác ph m.
theo Đi u II và III c a Ph l c c a Công c, công dân các n c đang phát tri n có th đ c đ ng nhiên c p ướ ướ ượ ươ
gi y phép đ d ch ho c sao chép các tác ph m đ c b o h trong m c đích nghiên c u, giáo d c. Theo th t c ượ
qui đ nh, văn ki n Công c c a VN kèm theo b n tuyên b yêu c u đ c áp d ng hai đi u l này. ướ ượ
* Các quy đ nh c a C Berne v i các n c đang phát tri n: Ư ướ
- theo Đi u II III c a Ph l c c a Công c, công dân các n c đang phát tri n th đ c đ ng nhiên ướ ướ ượ ươ
c p gi y phép đ d ch ho c sao chép các tác ph m đ c b o h trong m c đích nghiên c u, giáo d c. Theo th ượ
t c qui đ nh, văn ki n Công c c a VN có kèm theo b n tuyên b yêu c u đ c áp d ng hai đi u l này. ướ ượ
* N i dung:
Công c qui đ nh hai lo i quy n, quy n kinh t và quy n tinh th n. ướ ế
- Quy n kinh t (quy n tài s n) ế . Tác gi toàn quy n cho phép hay ngăn c m ng i khác s d ng hay ph ườ
bi n tác ph m c a mình gi đ c quy n cho m i hình th c khai thác: d ch thu t, sao chép, trình di n ế
3
truy n thông công c ng, phát sóng, c i biên, chuy n th , phân ph i, thuê m n, xu t kh u sang n c khác. ướ ướ
T t c nh ng ho t đ ng y, n u không đ c tác gi cho phép b ng văn ki n, đ u vi ph m b n quy n. Ngoài ế ượ
ra tác gi cũng h ng quy n l i ích khi bán l i tác ph m g c đã chuy n nh ng. ưở ượ
- Quy n tinh th n (quy n nhân thân) . Tác gi quy n đ ng tên tác ph m c a mình k c khi đã chuy n
nh ng, ph n đ i m i s xuyên t c, c t xén, s a đ i hay b t c hành vi nào th t n h i đ n danh dượ ế
ho c uy tín c a mình. Các quy n tinh th n vĩnh vi n thu c v tác gi , d u các quy n kinh t đã đ c ế ượ
chuy n nh ng hay không. ượ
2. Công c Gi nevo: ko thiướ ơ
3. Hi p đ nh v thi t l p quan h quy n tác gi gi a VN Hoa Kỳ ế : Đ c b tr ng B ngo i giao haiượ ưở
n c k t ngày 27/6/1997 b t đ u hi u l c t ngày 23/12/1998. Hi p đ nh g m 11 đi u, quy đ nh cácướ ế
c b n: tác ph m đc b o h , ph m vi các quy n đc b o h , đký TP, ngăn ng a x lyys vi ph m quy n ơ
tác gi , s d ng tác ph m sau khi có hi u l c…
* M c đích:
- Thúc đ y quá trình bính th ng hóa quan h kinh t , th ng m i gi a VN và HK. ườ ế ươ
- Tăng c ng mqh giao l u và phát tri n h p tác văn hóa gi a các n c,ườ ư ướ
- Góp ph n t o môi tr ng thu n l i cho đ u t n c ngoài và chuy n giao công ngh ườ ư ướ
- Đáp ng nh ng yêu c u c n thi t trong vi c b o h quy n tác gi trong n c và n c ngoài. ế ướ ướ
* Tác ph m đ c b o h : ượ
- T i Hoa Kỳ các tác ph m sau đ c b o h v quy n tác gi : ượ
+ Tác ph m là công dân VN ho c ng i th ng trú t i VN. ườ ườ
+ TP đ c công b l n đ u tiên t i VN c a ng i không ph i là CDVN, ho c ng i ko th ng trú t i VN.ượ ườ ườ ườ
+ TP m t CDVN ho c ng i th ng trú t i VN đ c h ng nh ng quy n kinh t theo lu t quy n tác gi ườ ườ ượ ưở ế
t i HK.
+ Tác ph m mà nh ng quy n kinh t thu c v m t PN do m t CDVN ho c ng i th ng trú t i VN ki m soát ế ườ ườ
tr c ti p, gián ti p ho c quy n s h u đ i v i ph n l n c ph n ho c tài s n c a PN đó; V i đk quy n ế ế
kinh t nói trên phát sinh trong vóng m t năm k t ngày công b làn đ u tác ph m đó t i m t n c thành viênế ướ
c a m t đi u c đa ph ng v quy n tác gi t i th i đi m hi p đ nh hi u l c, VN thành viên c a ướ ươ
Đ QT nói trên.Ư
+ Tp c a tác gi công dân VN ho c ng i th ng trú t i VN các tác ph m công b l n đ u VN tr c ườ ườ ướ
khi hi p đ nh này có hi u l c nh ng ch a thu c v công c ng t i VN sau khi h ng toàn b th i h n b o h . ư ư ưở
- Tác ph m sau đ c b o h t i VN quy n tác gi : ượ
+ Tác ph m là công dân HK ho c ng i th ng trú t i HK. ườ ườ
+ TP đ c công b l n đ u tiên t i HK c a ng i không ph i CD c a HK, ho c ng i ko th ng trú t iượ ườ ườ ườ
HK.
+ TP m t CDHK ho c ng i th ng trú t i HK đ c h ng nh ng quy n kinh t theo lu t quy n tác gi ườ ườ ượ ưở ế
t i VN.
+ Ho c Tác ph m nh ng quy n kinh t thu c v m t PN do m t CDHK ho c ng i th ng trú t i HK ế ườ ườ
ki m soát tr c ti p, gián ti p ho c quy n s h u đ i v i ph n l n c ph n ho c tài s n c a PN đó; V i đk ế ế
4
quy n kinh t nói trên phát sinh trong vóng m t năm k t ngày công b làn đ u tác ph m đó t i m t n c ế ướ
thành viên c a m t đi u c đa ph ng v quy n tác gi t i th i đi m hi p đ nh có hi u l c, HK là thành viên ướ ươ
c a Đ QT nói trên. Ư
+ Tp c a tác gi công dân HK ho c ng i th ng trú t i HK các tác ph m công b l n đ u HK tr c ườ ườ ướ
khi hi p đ nh này có hi u l c nh ng ch a thu c v công c ng t i HK sau khi h ng toàn b th i h n b o h . ư ư ưở
+ Tr ng h p th i h n b o h v i các TP trên đây theo PLVM ng n h n th i h n b o h theo PLHK, TPườ ơ
không đ c b o h t i VN n u th i đi m hi p đ nh có hi u l c, th i h n theo PLVN đã k t thúc.ượ ế ế
- Ph m vi các quy n đ c b o h theo hi p đ nh: ượ
+ M i bên k t, phù h p v i lu t các th t c c a mình, s dành cho các tác ph m c a nh ng tác gi , n ế
sáng t o và ngh sĩ là công dân ho c ng i th ng trú c a Bên ký k t kia và cho các tác ph m công b l n đ u ườ ườ ế
t i lãnh th c a Bên k t kia s b o h quy n tác gi không kém thu n l i h n s b o h Bên đó dành ế ơ
cho công dân n c mình. (nt đãi ng nh CD).ướ ư
+ Quy n t i thi u: Các Bên ký k t ph i đ m b o r ng ng i đ c h ng quy n tác gi đ i v i m t tác ph m ế ườ ượ ưở
s đ c quy n cho phép ho c c m; Vi c sao chép m t tác ph m, sáng t o tác ph m khác d a trên tác ph m
đó và phân ph i b n sao c a các tác ph m đó; Vi c trình di n, trình bày các tác ph m tr c công chúng. ướ
+ Các Bên k t s gi i h n nh ng h n ch ngo i l đ i v i các quy n quy đ nh t i kho n 1 Đi u nàyế ế
(quy n t i thi u) trong ph m vi m t s tr ng h p đ c bi t nh ng tr ng h p đó không c n tr s khai ườ ườ
thác bình th ng c a tác ph m không nh h ng b t h p đ n l i ích chính đáng c a ng i đ c h ngườ ưở ế ườ ượ ưở
quy n tác gi .
+ T t c các s n ph m ph đc đ.ký t i cqnn có th m quy n c a HK và c quan có th m quy n c a VN theo quy ơ
đ nh c a PL hai n c. ướ
+ M i nhân, PN quy n ho c l i ích v i các tác ph m đ c b o h theo hi p đ nh t i VN quy n th c ượ
hi n các bi n pháp đ c PLVN quy đ nh đ b o v quy n, l i ích c a mình b vi ph m t i VN ượ
+ M i t ch c, cá nhân có các quy n, l i ích v i các tác ph m đ c b o h theo hi p đ nh t i HK có nghĩa v ượ
th c hi n nghiêm ch nh các quy đ nh c a hi p đ nh, các quy đ nh liên quan c a PLVN, PLHK quy n
th c hi n các bi n pháp đ c PLHK quy đ nh đ b o v , quy n l i ích c a mình khi b vi ph m t i HK. ượ
+ Vi c gi i quy t tranh ch p x vi ph m quy n tác gi đ i v i tác ph m t i HK đ c th c hi n theo ế ượ
hi p đ nh và PLHK; n u VN thì là theo hi p đ nh và PLVN. ế
4. B o h quy n tác gi theo nguyên t c có đi có l i:
VD: Pháp quy đ nh, P s ko b o h các tác ph m đã đ c xu t b n m t n c, n c đó ko dành s b o ượ ướ ướ
h t ng ng đ i v i các tác ph m c a công dân P. ươ
- Vi c b o h quy n tác gi theo nguyên t c có đi có l i đ c phân bi t thành: ượ
+ đi l i hình th c: các bên trao cho nhau s b o h v i tác ph m c a công dân m i bên, nh ng th c t ư ế
các quy n l i c th , kh i l ng b o h quy n tác gi không trùng nhau. ượ
+ đi l i th c ch t: các tác gi công dân c a các bên h u quan ph i đ c đ i x th c s bình đ ng ượ
trong các quy n l i c th .
- Th c t hi n nay th ng AD nguyên t c có đi, có l i hình th c. ế ườ
5. B o h quy n tác gi có y u t n c ngoài theo quy đ nh c a lu t SHTT 2005. ế ướ
5