1
VĐ 5. QUYỀN TÁC GIẢ TRONG TƯ PHÁP QUỐC TẾ.
I. Quyền tác giả:
1. Khái niệm:
- Quyền tác giả là một nhóm của quyền SHTT, bao gồm những quyền nhân thân và quyền tài sản
của tác giả đối với các tác phẩm văn học, khoa học và nghệ thuật và các quyền đó được nhà nước
bảo hộ cho một thời hạn nhất định.
- Quyền tác giả trong TPQT là quyền xuất hiện từ các quan hệ trong lĩnh vực quyền tác giả có yếu
tố nước ngoài.
- Yếu tố nước ngoài trong quan hệ về quyền tác giả đc t.hiện trên 3 t/h sau:
+ Chủ thể: có ít nhất 1 bên là người nc ngoài, PN nc ngoài.
+ Khách thể tồn tại ở nước ngoài.
+ Sự kiện pháp lý xảy ra ở nước ngoài- công bố, phổ biến, đăng ký, cấp văn bằng bảo hộ... ( Tác
giả là CD VN đang cư trú ở nước ngoài cho công bố tác phẩm đầu tiên do mình sáng tác).
2. Đặc điểm của quyền tác giả: 3đ
- Quyền tác giả dễ bị xâm phạm vì đối tượng của quyền tác giả mang tính phi vật thể, do vậy tạo
khả năng để khai thác, phổ biến rộng rãi khi được bộc lộ ra dưới một hình thức nhất định trong
phạm vi nhiều nước khác nhau.
- Quyền tác giả mang tính chất lãnh thổ rõ ràng và tuyệt đối. Quyền tác giả phát sinh trên lãnh thổ
quốc gia nào thì có hiệu lực trên lãnh thổ của quốc gia đó mà thôi và không có hiệu lực ngoài lãnh
thổ nếu ko có ĐƯQT. Trg phạm vi lãnh thổ quốc gia quyền tác giả được điều chỉnh và bảo hộ
bằng PL của chính quốc gia đó: đối tượng bảo hộ, thời gian bảo hộ, các quyền tài sản, quyền nhân
thân.
- Quyền tác giả mang tính thời hạn.
II. Các hình thức bảo hộ quyền tác giả.
- Có 3 hình thức:
+ Ký kết hoặc tham gia ĐƯQT đa phương.
+ Ký kết ĐƯ song phương.
+ Bảo hộ quyền tác giả theo nguyên tắc có đi có lại.
Tính ưu việt của cách thức bảo hộ quốc tế quyền tác giả:
- Xây dựng hệ thống LQT thống nhất về bảo hộ quyền tác giả.
- Có phạm vi bảo hộ rộng nhất.
- Bảo đảm tốt hơn quyền của các tác giả.
2
1. Công ước Berne:
Là công ước quốc tế đầu tiên về bảo vệ quyền tác giả, được ký tại Berne (Thụy Sĩ) năm 1886.
Công ước đã được sửa đổi nhiều lần, lần gần đây nhất là 24/7/1971 và 28/9/1979.VN chính thức
gia nhập ngày 26/10/2004, và trở thành thành viên thứ 156. Đến nay công ước có 160 thành viên.
* Mục đích:
- Là công ước đa phương đầu tiên được kí kết giữa các quốc gia nhằm thiết lập một khung pháp lý
thống nhất trong việc bảo hộ quốc tế quyền tác giả về các tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật.
- Tiền đề cơ bản của việc bảo hộ tác phẩm là nước xuất xứ tác phẩm phải là một trong những nước
tham gia công ước. Xác định nước xuất xứ:
+ TP chưa công bố thì nước xuất xứ tác phẩm là nước mà tác giả là công dân (quốc tịch).
+ TP đã công bố thì nước xuất xứ chính là nước mà tại đó tác phẩm được công bố lần đầu tiên
(lãnh thổ).
+ TP được công bố cùng một lúc tại nhiều quốc gia thành viên thì nước xuất xứ chính là nước có
thời hạn bảo hộ ngắn nhất. Nếu TP đc công bố tại một nước thành viên và tại một nước khác
không phải là thành viên thì nước xuất xứ tác phẩm chính là quốc gia thành viên.
* Nguyên tắc bảo hộ:
- Đối xử quốc gia: các tác phẩm xuất phát từ mọi nước thành viên đều được bảo vệ ngang nhau
trong tất cả các nước thành viên. Chính quyền có bổn phận đảm bảo mức bảo hộ tối thiểu theo các
qui định của Công ước. (Điều 3.2)
- Bảo hộ tự động: sự thụ hưởng và thực hiện các quyền được bảo vệ, vô điều kiện và không cần
phải thông qua thủ tục đăng ký hay thủ tục hành chính khác. (Đ 5.2)
- Bảo hộ tối thiểu: các quyền qui định theo Công ước đuợc thực thi và hưởng độc lập với mọi
quyền khác đang được hưởng tại nước xuất xứ tác phẩm. (VD: CDVN sống ở Mĩ hưởng các quyền
theo PL Mĩ, công ước Berne độc lập với quyền CDVN được hưởng tại Mĩ). (Đ 5.3)
* Đối tượng bảo hộ của CƯ:
- Tất cả các sản phẩm văn học, khoa học và nghệ thuật, được biểu hiện dưới bất kỳ hình thức nào
và theo phương thức nào. Tức là :
+Tác phẩm viết
+ Các bài giảng, bài phát biểu;
+ Tác phẩn, kịch, nhạc kịch, biên đạo múa, tiểu phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm điện
ảnh, tác phẩm nhiếp ảnh.
+ Các bức họa đồ, bản vẽ, sơ đồ có liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;
Nói tóm lại, mọi sản phẩm của trí tuệ dưới mọi hình thức.
3
- Các tác phẩm dịch, mô phỏng, chuyển thể từ một tác phẩm gốc đều được bảo vệ như tác phẩm
gốc, miễn là không phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc. ( VD: tác phẩm dịch, phóng
tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chủ giải, tuyển tập, hợp tuyển).
- Công ước không bảo hộ các tin tức thời sự hay sự việc vụn vặt chỉ mang tính chất thông tin báo
chí. Ngoài ra các quốc gia có thể lập qui định riêng hay giới hạn chế độ bảo hộ đối với các văn
kiện hành chính luật pháp, các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng hay các mô hình thiết kế công nghiệp.
* Tác giả được bảo hộ:
- Các tác giả là công dân của những nước hoặc cư trú tại những nước có tác phẩm công bố hoặc
chưa công bố.
- Tác giả là công dân của những nước hoặc cư trú tại những nước không phải là thành viên của
công ước nhưng có tác phẩm lần đầu tiên công bố tại một nước là thành viên của CƯ.
Công ước Berne 1886 về bảo hộ quyền tác giả được áp dụng để bảo hộ quyền tác giả cho cả
công dân và pháp nhân các nước không phải là thành viên của công ước. Vì: Theo khoản 2 và 3
điều 3 CƯ Berne thì: tác giả không là thành viên của công ước vẫn có thể đc bảo hộ quyền tác giả
trg 2 t/h:
+ tác phẩm của họ công bố lân đầu tiên ở một trg những nước là thành viên của công ước. Hay
đồng thời công bố ở một nước là thành viên và một nước ko là thành viên của công ước.
+ Tác giả có nơi cư trú thường xuyên ở một trg những nước là thành viên của công ước.
* Thời hạn bảo hộ:
- Những tác phẩm đích danh được bảo hộ trong suốt cuộc đời của tác giả cộng thêm 50 năm sau
khi tác giả qua đời.
- Trong trường hợp đồng tác giả, thời gian bảo hộ là 50 năm sau cái chết của tác giả cuối cùng.
- Các tác phẩm khuyết danh hay bút danh (anonymous or pseudonymous) được bảo hộ 50 năm kể
từ ngày phổ biến hợp pháp ra công chúng. Nếu tên thật của tác giả được biết chính xác bên cạnh
bút danh hoặc nếu tác giả của tác phẩm khuyết danh lộ diện trong thời gian 50 năm nói trên thì tác
phẩm được bảo hộ như đích danh.
- Đối với các tác phẩm nhiếp ảnh và mỹ thuật ứng dụng, thời gian bảo hộ có thể ngắn hơn nhưng
ít nhất phải là 25 năm.
- Đó là qui định tối thiểu theo Công ước. Các nước thành viên có thể ấn định thời gian dài hơn,
như khuynh hướng hiện nay. Liên Hiệp Châu Âu, chẳng hạn, qui định là kể từ 1.7.1995, thời gian
bảo vệ bản quyền là 70 năm sau khi tác giả qua đời.
* Tính chất: CƯ bao gồm các quy phạm thực chất thống nhất, quy định quyền và nghĩa vụ của các
quốc gia thành viên trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả.
* Những điều lệ giới hạn sự bảo hộ
4
Sự bảo hộ tuy nhiên không tuyệt đối. Để dung hoà quyền lợi của tác giả và nhu cầu chính đáng của
người dùng, Công ước dự trù hai biệt lệ chính giới hạn sự bảo hộ :
- Một tác phẩm có thể được khai thác tự do (free use), không cần xin phép người giữ bản quyền và
không phải phí tác quyền, để trích dẫn hay minh hoạ (nhưng phải ghi rõ tên tác giả, xuất xứ), sử
dụng cho việc nghiên cứu, giảng dạy hoặc thông tin công chúng, miễn là một cách công minh
chính trực (fair use) và theo một số điều kiện nhất định.
- Để tránh việc không cho phép sử dụng có thể cản trở sự phát triển của một công nghệ mới, cơ
quan hữu trách có thể áp dụng biện pháp giấy phép phi tự nguyện (non-voluntary licence), qua đó
một tác phẩm có thể được khai thác mà không cần đến sự ưng thuận của người giữ bản quyền,
nhưng phải trả phí tác quyền. Điều lệ này nhằm bảo vệ sự phát triển lúc đó của các kỹ thuật ghi
âm, phát thanh và truyền sóng, nhưng hiện nay được bàn cãi lại vì đã có những phương tiện hiện
đại kết hợp việc bảo vệ tác quyền và nhu cầu phổ biến rộng rãi các tác phẩm.
theo Điều II và III của Phụ lục của Công ước, công dân các nước đang phát triển có thể được
đương nhiên cấp giấy phép để dịch hoặc sao chép các tác phẩm được bảo hộ trong mục đích
nghiên cứu, giáo dục. Theo thủ tục qui định, văn kiện ký Công ước của VN có kèm theo bản tuyên
bố yêu cầu được áp dụng hai điều lệ này.
* Các quy định của CƯ Berne với các nước đang phát triển:
- theo Điều II và III của Phụ lục của Công ước, công dân các nước đang phát triển có thể được
đương nhiên cấp giấy phép để dịch hoặc sao chép các tác phẩm được bảo hộ trong mục đích
nghiên cứu, giáo dục. Theo thủ tục qui định, văn kiện ký Công ước của VN có kèm theo bản tuyên
bố yêu cầu được áp dụng hai điều lệ này.
* Nội dung:
Công ước qui định hai loại quyền, quyền kinh tế và quyền tinh thần.
- Quyền kinh tế (quyền tài sản). Tác giả có toàn quyền cho phép hay ngăn cấm người khác sử
dụng hay phổ biến tác phẩm của mình và giữ độc quyền cho mọi hình thức khai thác: dịch thuật,
sao chép, trình diễn và truyền thông công cộng, phát sóng, cải biên, chuyển thể, phân phối, thuê
mướn, và xuất khẩu sang nước khác. Tất cả những hoạt động ấy, nếu không được tác giả cho phép
bằng văn kiện, đều vi phạm bản quyền. Ngoài ra tác giả cũng hưởng quyền lợi ích khi bán lại tác
phẩm gốc đã chuyển nhượng.
- Quyền tinh thần (quyền nhân thân). Tác giả có quyền đứng tên tác phẩm của mình kể cả khi đã
chuyển nhượng, và phản đối mọi sự xuyên tạc, cắt xén, sửa đổi hay bất cứ hành vi nào có thể tổn
hại đến danh dự hoặc uy tín của mình. Các quyền tinh thần vĩnh viễn thuộc về tác giả, dẫu là các
quyền kinh tế đã được chuyển nhượng hay không.
5
2. Công ước Giơnevo: ko thi
3. Hiệp định về thiết lập quan hệ quyền tác giả giữa VN và Hoa Kỳ: Được bộ trưởng Bộ ngoại
giao hai nước ký kết ngày 27/6/1997 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 23/12/1998. Hiệp định gồm 11
điều, quy định các vđề cơ bản: tác phẩm đc bảo hộ, phạm vi các quyền đc bảo hộ, đký TP, ngăn
ngừa và xử lyys vi phạm quyền tác giả, sử dụng tác phẩm sau khi có hiệu lực…
* Mục đích:
- Thúc đẩy quá trình bính thường hóa quan hệ kinh tế, thương mại giữa VN và HK.
- Tăng cường mqh giao lưu và phát triển hợp tác văn hóa giữa các nước,
- Góp phần tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ
- Đáp ứng những yêu cầu cần thiết trong việc bảo hộ quyền tác giả trong nước và nước ngoài.
* Tác phẩm được bảo hộ:
- Tại Hoa Kỳ các tác phẩm sau được bảo hộ về quyền tác giả:
+ Tác phẩm là công dân VN hoặc người thường trú tại VN.
+ TP được công bố lần đầu tiên tại VN của người không phải là CDVN, hoặc người ko thường trú
tại VN.
+ TP mà một CDVN hoặc người thường trú tại VN được hưởng những quyền kinh tế theo luật
quyền tác giả tại HK.
+ Tác phẩm mà những quyền kinh tế thuộc về một PN do một CDVN hoặc người thường trú tại
VN kiểm soát trực tiếp, gián tiếp hoặc có quyền sở hữu đối với phần lớn cổ phần hoặc tài sản của
PN đó; Với đk quyền kinh tế nói trên phát sinh trong vóng một năm kể từ ngày công bố làn đầu tác
phẩm đó tại một nước thành viên của một điều ước đa phương về quyền tác giả và tại thời điểm
hiệp định có hiệu lực, VN là thành viên của ĐƯQT nói trên.
+ Tp của tác giả là công dân VN hoặc người thường trú tại VN và các tác phẩm công bố lần đầu ở
VN trước khi hiệp định này có hiệu lực nhưng chưa thuộc về công cộng tại VN sau khi hưởng toàn
bộ thời hạn bảo hộ.
- Tác phẩm sau được bảo hộ tại VN quyền tác giả:
+ Tác phẩm là công dân HK hoặc người thường trú tại HK.
+ TP được công bố lần đầu tiên tại HK của người không phải là CD của HK, hoặc người ko
thường trú tại HK.
+ TP mà một CDHK hoặc người thường trú tại HK được hưởng những quyền kinh tế theo luật
quyền tác giả tại VN.
+ Hoặc Tác phẩm mà những quyền kinh tế thuộc về một PN do một CDHK hoặc người thường trú
tại HK kiểm soát trực tiếp, gián tiếp hoặc có quyền sở hữu đối với phần lớn cổ phần hoặc tài sản