Sâm Dây (Đảng Sâm)
Tác dụng dược lý của Sâm Dây:
+ Tác dụng tăng sức: Thực nghiệm cho thấy Đảng sâm có tác dụng chống mỏi mệt
và tăng sự thích nghi của súc vật trong môi trường nhiệt độ cao. Thực nghiệm trên
súc vật chứng minh rằng Đảng sâm có tác dụng trên cả 2 mặt hưng phấn và ức chế
của vỏ não. Thí nghiệm cho thấy dịch chiết xuất thô của Đảng sâm có tác dụng
làm tăng sự thích nghi của chuột nhắt trong trạng thái thiếu dượng khí (do thiếu
dưỡng khí ở tổ chức tế bào, do suy tuần hoàn hoặc do làm tăng sự tiêu hao dưỡng
khí...) thuốc đều có tác dụng với mức độ khác nhau (Trung Dược Học).
+ Đối với hệ tiêu hóa: dịch của Đảng sâm làm tăng trương lực của hồi tràng chuột
Hà lan cô lập hoặc bắt đầu thì giảm, tiếp theo là tăng cường độ co bóp lớn hơn, tần
số lại chậm đi và thời gian kéo dài. Nồng độ thuốc tăng lên thì trương lực cũng
tăng theo. Dịch Đảng sâm có tác dụng đối kháng rõ đối với chất 5-HT gây co bóp
ruột nhưng đối với Ach gây co bóp ruột thì lại không có tác dụng. Đảng sâm có tác
dụng bảo vệ rõ rệt đối với 4 loại mô hình gây loét bao tử ở súc vật [gây loét do
kích thích, gây viêm, gây loét do Acid Acetic, loét do thắt môn vị] (Trung Dược
Học).
+ Đối với hệ tim mạch: Cao lỏng Đảng sâm và chiết xuất cồn tiêm tĩnh mạch chó
và thỏ gây mê có tác dụng hạ áp trong thời gian ngắn. Tiêm tĩnh mạch dịch chiết
xuất với liều lượng 2g/kg cho mèo gây mê có tác dụng tăng cường độ co bóp của
tim, tăng lưu lượng máu cho não, chân và nội tạng. Truyền dịch Đảng sâm với tỉ lệ
1:1 20-25ml cho thỏ nhà choáng do mất máu, có tác dụng nâng áp, áp lực trung
tâm hạ, nhịp tim chậm lại, so với tổ đối chiếu dùng Nhân sâm, Cam thảo, nhận
thấy tác dụng nâng áp của Đảng sâm cao hơn. Theo tài liệu ‘ Tiếp tục tác dụng đối
với huyết áp của Đảng sâm’ (Văn kiện nghiên cứu Trung dược, trang 536, 1965)
thì tác dụng hạ áp của Đảng sâm trên thực nghiệm súc vật là do tác dụng gĩan
mạch ngoại vi và tác dụng ức chế Adrenalin của thuốc gây nên (Trung Dược Ứng
Dụng Lâm Sàng).
+ Đối với máu và hệ thống tạo máu:
* Nước, cồn và nước sắc Đảng sâm đều có tác dụng làm tăng số lượng hồng cầu,
huyết sắc tố, làm giảm số lượng bạch cầu trong đó lượng bạch cầu trung tính tăng
còn lượng tế bào lâm ba lại giảm. Dịch tiêm Đảng sâm tăng nhanh máu đông mà
không có tác dụng tán huyết (Trung Dược Học).
* Tiêm mạch máu dung dịch Đảng sâm 20% (4ml/1kg thể trọng) hoặc cho uống
(mỗi ngày 20g) đều thấy hồng cầu tăng lên, bạch cầu giảm xuống (Trung Dược
Ứng Dụng Lâm Sàng).
* Theo ‘Văn kiện nghiên cứu Trung dược’ (NXB khoa học 1965) thì tác dụng bổ
huyết của Đảng sâm là kết quả của chất Đảng sâm cùng với sự cộng đồng tác dụng
của chất đó với 1 thành phần nào đó trong lách ( Trung Dược Ứng Dụng Lâm
Sàng).
+ Đối với huyết đường: năm 1934 Kinh Lợi Bân và Thạch Nguyên Cao đã dùng
Đảng sâm ngâm với cồn 70o trong 1 tháng. Lọc lấy cồn, bã còn lại sắc với nước :
1kg Đảng sâm cho 200g cồn và 260g cao nước. Dùng cả 2 loại trên chế thành dung
dịch 20%, 1 phần sau khi hấp tiệt trùng thì đem tiêm, 1 phần cho lên men để loại
hết các hợp chất Hydrat Carbon (như đường) rồi mới tiêm, đồng thời lại dùng
Đảng sâm chế thành thuốc cho uống. Kết quả:
* Tiêm Đảng sâm vào con thỏ bình thường thấy lượng đường huyết tăng lên. Tác
giả cho rằng sở dĩ Đảng sâm làm tăng lượng đường huyết là do thành phần Hydrat
Carbon trong Đảng sâm vì khi tiêm hoặc cho uống Đảng sâm đã cho lên men để
loại chất đường thì đều không làm cho lượng huyết đường tăng lên.
Tiêm thuốc Đảng sâm chưa lên men và đã lên men đều không thấy ức chế được
hiện tượng huyết đường tăng lên do tiêm dưới da dung dịch 10% Diuretin (4ml/kg
cơ thể) . Dựa vào quan điểm của Richter, Rose, Nishi và Pollak cho rằng Diuretin
gây cao huyết đường là do thần kinh giao cảm nên Kinh Lợi Bân cho rằng Đảng
sâm không ức chế được cao huyết đường do nguồn gốc thần kinh (Những Cây
Thuốc Và Vị Thuốc Việt Nam).
+ Đối với huyết áp: Tiêm mạch máu dung dịch Đảng sâm 20% (chiết xuất bằng
nước và bằng rượu) cho thỏ và chó đã gây mê đều thấy hạ huyết áp. Tác giả có
tiêm dung dịch 4,8% Glucosa và đối chứng thì không thấy hạ huyết áp, do đó tác
giả cho rằng hiện tượng hạ huyết áp không liên quan đến thành phần đường trong
Đảng sâm. Tác giả cho rằng hiện tượng hạ huyết áp là do gĩan mạch ngoại vi.
Đảng sâm còn có tác dụng ức chế hiện tượng cao huyết áp do Adrenalin gây ra:
nếu lượng Adrenalin tiêm thì cao thì hiện tượng ức chế kém, nếu lượng Adrenalin
tiêm thấp thì hiện tượng ức chế càng mạnh (Những Cây Thuốc Và Vị Thuốc Việt
Nam).
+ Tăng khả năng miễn dịch của cơ thể: dùng chế phẩm Đảng sâm tiêm bụng, tiêm
bắp hoặc tiêm tĩnh mạch chuột nhắt đều có tác dụng làm tăng số lượng thực bào rõ
rệt, thể tích tế bào tăng giả túc nhiều hơn, khả năng thực bào cũng tăng. Các thành
phần trong tế bào như DNA, RNA, các Enzym, Acid được tăng lên rõ rệt. Nồng độ
cao của Đảng sâm có tác dụng ức chế sự phân liệt của tế bào lâm ba ở người, còn
nồng độ thấp lại có tác dụng tăng nhanh sự phân liệt (Trung Dược Học).
+ Tác dụng lên hệ thần kinh trung ương: cho chuột dùng Đảng sâm với liều 6-
7mcg/kg thấy có tác dụng ức chế. Tác dụng này bao gồm việc giảm thời gian ngủ
đặc biệt là giảm giấc ngủ của loại thuốc Barbituric (Chinese Hebral Medicine).
+ Kháng viêm, hóa đàm, chỉ khái (giảm ho) (Trung Dược Ứng Dụng Lâm Sàng).
+ Kháng khuẩn: Trên thực nghiệm ‘In Vitro’ thấy Đảng sâm có tác dụng kháng
khuẩn ở mức độ khác nhau đối với các loại vi khuẩn sau: Não mô cầu khuẩn, Trực
khuẩn bạch hầu, Trực khuẩn và Phó trực khuẩn đại tràng, Tụ cầu khuẩn vàng, Trực
khuẩn lao ở người (Trung Dược Học).
+ Ngoài ra, Đảng sâm còn có tác dụng làm hưng phấn tử cung cô lập của chuột
cống, phát triển nội mạc tử cung kiểu Progesteron mức độ nhẹ, gây tăng trương lực
cổ tử cung, tiết sữa ở súc vật mẹ cho con bú, nâng cao Corticosterone trong huyết
tương, nâng cao đường huyết ( Trung Dược Ứng Dụng Lâm Sàng).