CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Tên sáng kiến: Một số biện pháp giáo dục cảm xúc cho trẻ 4-5 tuổi
thông qua hoạt động trải nghiệm.
2. Mô tả bản chất của sáng kiến
Khi hạnh phúc con biết
Ánh mắt mình long lanh
Nhảy chân sáo vòng quanh
Trọn vẹn từng khoảnh khắc
Vâng, đó là c m xúc vui v , h nh phúc c a tr l a tu i m m non. Ngoài ra,
tr l a tu i m m non không ch có nhu c u giao ti p v i các b n đng trang l a mà ế
nhu c u giao ti p đc nói, đc th hi n c m xúc, đc ng i l n l ng nghe cũng ế ượ ượ ượ ườ
r t l n.
C m xúc là c s hình thành tình c m và tình c m là c t lõi nhân cách c a ơ
con ng i. ườ
Giáo d c c m xúc cho tr m m non là m t ph n quan tr ng trong hành trình
h c cách ki m soát c m xúc và th u hi u đc nh ng ng i xung quanh giúp tr ượ ườ
ki m soát đc hành vi và cu c đi c a chính mình. ượ Chính vì th , ếc m xúc có vai
trò quan tr ng trong cách ca bé t duy và hành đng s kích thích não b và đaư ư
ra các quy t đnh tác đng t i m i m t trong đi s ng xã h i. V y nên vi c giáoế
d c c m xúc là đi u h t s c c n thi t và quan tr ng đi v i tr ế ế .
Giáo dục cảm xúc qua trải nghiệm hoạt động phạm của nhà giáo thực
hiện việc thiết kế, tổ chức, điều khiển q trình dạy học bằng cách tạo điều kiện
cho trẻ tích cực thử nghiệm, khám phá, suy ngẫm phản hồi c kinh nghiệm về
cảm xúc đã trải nghiệm để hình thành trẻ những kinh nghiệm mới về kiến thức,
kỹ năng hoặc thái độ nhất định.
Ngay từ đầu năm học, đa số trẻ lớp tôi tính tình ích kỉ, không biết quan
tâm đến mọi người xung quanh, bướng bỉnh, nhút nhát, kém hòa đồng. Không
những thế trong lớp trẻ thể đánh bạn bạn không nhường đồ chơi, cháu thì
khi tiếp xúc với bạn trong lớp hay a vào cắn bạn trong mọi trường hợp. Ngoài ra,
cháu biểu hiện cáu gắt, khóc òa khi đòi ba mẹ mua quà vặt nhưng không được
như ý hay nói những câu trống không với người lớn. Những vấn đề này ảnh
hưởng lớn đến khả năng giao tiếp hội xuất hiện nhiều hành vi sai lệch của
trẻ. vậy, làm sao để trẻ biết làm chủ cảm xúc, nhận ra cảm xúc của người khác
để kịp thời kiểm soát cảm xúc của bản thân, điều chỉnh hành vi và thái độ của trẻ là
điều vô cùng cần thiết.
Giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non trước đây chưa được chú trọng, hiện nay
việc giáo dục cảm xúc cho trẻ mầm non được quan tâm hơn. Do đó ngay từ đầu
năm học khi được ban giám hiệu nhà trường phân công giảng dạy tại lớp Mẫu giáo
Nhỡ tôi đã chú ý đến vấn đề cảm xúc của trẻ. Và qua khảo sát đầu vào năm học tôi
nhận thấy trẻ lớp tôi chưa nhiều cảm xúc tích cực thay vào đó đa số cảm
xúc tiêu cực làm ảnh hưởng đến nhận thức về hành vi của trẻ chưa đúng đắn
ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ và xa hơn nữa là ảnh hưởng đến sự phát triển các lĩnh
vực của tr không đồng đều. Ngoài ra, trẻ lớp tôi rất đông nên việc quan tâm,
chăm c, giáo dục cảm xúc cho từng trẻ cũng gặp nhiều khó khăn, do đó trẻ ít
được bày tỏ ý kiến, cảm xúc của mình với giáo. Vì vậy, tôi chọn đề tài Một số
biện pháp giáo dục cảm xúc cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm” đối
với tr Nhỡ 4 . Nhằm giúp trẻ hiểu được cảm xúc của mình của người khác từ
đó kiểm soát cảm xúc của bản thân, đặc biệt hình thành cho trẻ nhiều cảm xúc tích
cực, góp phần xây dựng trường học hạnh phúc, thân thiện.
2.1. Các bước và cách thức thực hiện gii pháp:
Giải pháp 1: Giáo dục trẻ nhận biết được những cảm xúc của mình
người khácng như kiểm st được cảmc của bản thân.
Khi nhức đến cảm xúc chúng ta nghỉ đến ngay có hai loại cảm xúc đó là cảm
xúc tích cực và cảm xúc tiêu cực.
Cảm xúc tích cực cảm xúc liên quan đến cảm giác dễ chịu, hiểu tình
hình lợi được duy trì trong một khoảng thời gian ngắn n: hạnh phúc,
vui vẻ, sảng khoái…Cảm xúc tiêu cực tập hợp của các cảm xúc kích thích cảm
giác khó chịu và coi tình huống đang được xuất hiện tại ngay lúc đó hại, cho
phép người đó kích hoạt các nguồn lực nhằm đ đối phó với tình huống đó như
chán nản, uể oải, giận dữ, buồn bã, xấu hổ... Cả hai loại cảm xúc đều là những cảm
xúc hết sức bình thường đối với bất cứ một con người nào. Tuy nhiên, cảm xúc
tích cực thường sẽ chiếm ưu thế dẫn đến cuộc sống khỏe mạnh hạnh phúc hơn,
trong khi sự hiện diện của nhiều cảm xúc tiêu cực hơn tích cực dễ dẫn đến căng
thẳng và choáng ngợp, có thể khiến các vấn đề trở nên trầm trọng hơn.
Với vai trò của một giáo viên thì i thấy việc giáo dục cảm xúc cho trẻ rất
quan trọng. một đứa trẻ không tự nhiên biết cách kiểm soát cảm xúc của nh
do đó mọi lúc mọi i, khi trẻ biểu hiện cảm xúc thì tôi luôn lắng nghe cảm
xúc của trẻ bằng sự ân cần sẽ mang lại hạnh phúc tuyệt vời cho đứa trẻ trẻ cảm
thấy mình được công nhận. Tôi luôn tỏ thái độ phù hợp đối với trẻ như: nói về cảm
xúc của trẻ (ví dụ: con buồn, con sợ…); thông cảm với trẻ để hiểu cảm xúc iều
đó thật khó đối với con) để xoa dịu trẻ bằng một giọng điệu ấm áp, trìu mến
giúp cho trẻ cảm thấy an toàn và tự tin, thoải mái và hạnh phúc.
Tôi luôn dạy trẻ nhận biết cảm xúc của mình, những từ ngữ diễn tả cảm xúc
của bản thân người khác như: sợ hãi, buồn bã, vui vẻ, hạnh phúc... đó điều
cần thiết để trẻ nhận biết chúng, học cách gọi tên chúng, trải nghiệm chúng bắt
đầu vượt qua chúng từng chút một thông qua nhiều hoạt động nhóm, lớp, trường
mầm non và gia đình của trẻ như:
+ Hoạt động “Thể hiện và đánh giá cảm xúc”
Tôi cho trẻ gọi tên một loạt các cảm xúc khác nhau vui, buồn, tức giận, sợ
hãi”. Khi gọi tên một cảm xúc tôi yêu cầu trẻ tưởng tượng ra xem những đang
diễn ra trong cơ thể mình khi trẻ trải nghiệm cảm xúc và thể hiện các biểu hiện của
các cảm xúc đó qua cử chỉ, điệu bộ, nét mặt... Yêu cầu trẻ nói những mình cảm
thấy thay đổi thể khi nghe giáo nói đến các cảm xúc đó bắt đầu từ trên rồi
chuyển dần xuống đến ngón chân, các trẻ sẽ cố gắng nói đến sự thay đổi từng phần
của cơ thể.
Tôing chia sẻ với trẻ về những trạng thái cảm xúc trẻ vừa trải qua, suy ng
của tr về cảm xúc, trẻ cảm thấy thoải mái cảm xúc nào khi nghe biểu hiện cảm
xúc với các bạn và mọi người xung quanh, trẻ thấy mọi người như thế nào? (Khi vui
con biểu hiện thế nào? Khi buồn con biểu hiện ra sao?) Ngoài ra, khi thể hiện cảm
xúc thì các con cần tập trung vào các phần của thể như biểu hiện nét mặt, giao
tiếp bằng mắt, cử chỉ, điệu bộ, vui thì nét mặt rạng rỡ, reo hò nhảy lên, ôm bạn, buồn
thì nét mặt buồn , mắt cụp xuống, đầu cúi xuống, khóc, đi trốn, sợ thì mắt mở to,
tay chân run, khóc, đi trốn tránh...
Tôi khuyến khích trẻ thể hiện các cảm xúc như vui vẻ, hạnh phúc trong cuộc
sống hằng ngày. Tôi cũng thể giao nhiệm vụ cho trẻ về tự rèn luyện nhà để
nâng cao kỹ năng nhận diện cảm xúc của bản thân khuyến khích các tr n luyện
ng với nhau (theo nhóm) sẽ hiệu quả hơn.
+ Hoạt động “Các thông báo”
Với hoạt động này giúp trẻ hình thành kinh nghiệm về cảm xúc vui, buồn,
giận... trẻ: Tôi sử dụng các hiệu, biểu tượng nội dung thông báo sau: “Tôi
hạnh phúc quá”, “Tôi buồn quá”, “Tôi cảm thấy xấu hổ”, “Tôi sợ quá”. Tôi giải
thích cho trẻ biết các thông báo này cho mọi người biết bản thân đang cảm thấy thế
nào. Sau đó, tôi lần lượt cho từng trẻ trải nghiệm. Tôi sẽ gọi tên một loạt các thông
báo. Sau mỗi thông báo được gọi ra, trẻ sẽ thể hiện cảm xúc thông qua biểu hiện cơ
thể của mình.
Tôi yêu cầu trẻ chia sẻ cảm xúc của mình với bạn. Tôi khuyến khích trẻ thể
hiện các cảm xúc như vui vẻ, hạnh phúc trong cuộc sống hằng ngày.
+ Hoạt động “Hiểu cảm xúc của những người khác”
Với hoạt đông này giúp tr hiểu được cảm xúc vui vẻ, bực tức, sợ hãi... của
những người khác.
dụ: Tôi u cầu tr ngồi theo vòng tròn. Tôi ớng dẫn trẻ thảo luận về
những cảm xúc (vui vẻ, buồn, sợ hãi...) của người khác, bằng cách yêu cầu trẻ trả lời
hoàn thành câu “Con có thể biết khi nào...bạn ấy cảm thấy buồn vì...” (Đôi mắt của
bạn ấy nhìn xuống, nét mặt buồn bã); “Khi cảm thấy vui mừng, bạn ấy...(nhảy lên và
vỗ tay...) Tôi đọc một câu chuyện cho trẻ nghe hoặc cho trẻ xem video một câu
chuyện (Ví dụ: Th rùa, quàng khăn đỏ...) Phát cho trẻ các tấm thẻ
khuôn mặt biểu thị cảm xúc (vui vẻ, buồn, bực tức, sợ hãi...). Hỏi trẻ về cảm xúc các
nhân vật trong câu chuyện được xem. Tôi yêu cầu trẻ tìm xác định cảm xúc của
một nhân vật khi xem bằng ch giơ thẻ khuôn mặt thể hiện cảm xúc (vui vẻ,
buồn bã, sợ hãi ...). Tôi tổng kết các trạng thái cảm xúc vui vẻ, tức giận, sợ hãi
biểu hiện cụ thể. Qua đó tôi giáo dục cho trẻ biết mỗi người mỗi thời điểm khác
nhau sẽ những cảm xúc khác nhau, thế mọi người xung quanh cần phải nhận
ra, hiểu và chia sẻ.
Ví dụ: Trong giờ hoạt động học, ở giờ hoạt động tạo hình tôi cho trẻ thực hiện
tạo ra “Khn mặt cảm xúc” bằng cách đưa cho trẻ các tấm bìa vẽ hình khuôn mặt,
yêu cầu trẻ vẽ các bộ phận trên khuôn mặt (Mắt, mũi, miệng...) thể hiện những cảm
xúc khác nhau bằng cách sử dụng bút vẽ hoặc giấy màu và hồ dán.
+ Hoạt động “Hiểu sự khác biệt giữa cảm xúc và hành động”
Tôi cho trẻ ngồi thành hai hàng đối diện nhau. Tôi yêu cầu trẻ lần lượt nói về
cảm c của một bạn ngồi bên cạnh tả hành động, lời nói thể hiện cảm xúc
của bạn ấy. Tôi hỏi trẻ về hành động nào của bạn chấp nhận được/ không chấp
nhận được trong tình huống đó. Tôi yêu cầu trẻ hoàn thành câu: “Khi con cảm thấy
buồn, con sẽ...” (rủ bạn/ bố/ mẹ/ anh/ chị chơi với con, đi đến thăm/ nói chuyện với
ông, bà; khóc, ngồi một nh...). Tôi yêu cầu trẻ chia sẻ hành động của mình trong
các tình huống: Con cảm thấy buồn, giận bạn lấy đồ chơi. Trẻ thể trả lời
nhường cho bạn/ bỏ đi/ đá/ đánh lại khi bạn lấy đồ chơi... Sau đó tôi hướng dẫn,
khuyến khích trẻ nghĩ ra cách để kiểm soát cảm xúc tức giận của trẻ.
+ Hoạt động “Điều chỉnh cơ thể” Giúp trẻ th hiện cảm xúc phù hợp qua cử
chỉ, điệu bộ.
Ví dụ: Tôi yêu cầu trẻ đóng vai một người đang có cảm xúc buồn. Hướng dẫn
trẻ cách ngồi, tư thế của vai, cách thở, thể hiện cơ mặt, ánh mắt. Yêu cầu trẻ quan sát
và nhận xét về nhau. Yêu cầu trẻ chuyển sang đóng vai một người đang có cảm xúc
ngược lại hoàn toàn. Đó là một người có cảm xúc vui vẻ, phấn chấn. Tôi hướng dẫn
trẻ cách thhiện dáng đứng, nét mặt, nụ cười, tư thế hai vai, đôi mắt. Đồng thời yêu
cầu trẻ tự theo dõi chuyển biến cảm xúc của bản thân. Tôi nhận xét và chốt lại: Mỗi
người đều thể thay đổi được cảm xúc của nh thông qua việc thay đổi thế,
điệu bộ. Để làm được điều đó, cần có sự luyện tập thường xuyên cho đến khi thành
thạo và cơ thể có thể tự động thay đổi. Tôi khuyến khích trẻ thể hiện đa dạng, phong
phú các biểu cảm, cảm xúc qua gương mặt, hành vi, lời nói phù hợp.
Từ những cảm xúc riêng của từng trẻ cũng như của người khác tôi nhận thấy
trẻ lớp tôi đã nhận thức được cảm xúc tích cực cảm xúc tiêu cực trẻ đã
kiểm soát được cảm xúc của mình tốt hơn. Trẻ hòa đồng với bạn, khi mâu
thuẩn xãy ra trẻ cũng biết cách kìm chế được cảm xúc nóng giận thay vào đó
giải quyết vấn đề nhẹ nhàng hơn, vui vẻ hơn.
Giải pháp 2: Tổ chức các hoạt động giáo dục cảm xúc cho trẻ thông qua
hoạt động trải nghiệm.
Giáo dục cảm xúc cho trẻ được tiến hành thường xun mọi lúc, mọi nơi tất
cả các thời điểm trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầm non. Ở độ
tuổi mầm non, khi nhận thức còn chưa được hình thành sắc nét, trẻ rất dễ bị ảnh
hưởng tiếp thu những thói xấu tốt của mọi người xung quanh. Duy trì giáo
dục cảm xúc liên tục bằng cách tăng cường cho trẻ tham gia các trải nghiệm, thực
hành gắn với cuộc sống thực tế một cách để giúp trẻ nâng cao nhận thức kỹ
năng ứng xử với những tình huống trong đời sống hàng ngày.
Mỗi buổi sáng đến lớp, các con thể hiện trạng thái cảm xúc với khi
đón vào lớp. Sau đó, trong giờ trò chuyện buổi sáng tôi sẽ quan tâm trò chuyện
cùng với trẻ, tại sao con buồn? Vì sao mẹ lại la mắng con? Mẹ có công việc phải đi
làm sớm thì buổi tối con sẽ ngủ sớm, thức dậy sớm để mẹ đưa đến trường sớm, con
sẽ ngoan, mẹ sẽ không la con nữa, sẽ yêu thương con nhiều hơn nhé! Con
sẽ không buồn giận mẹ nữa con nhé! Cứ như vậy, từng lời chia sẻ của giáo
kết hợp thái độ ân cần, ánh mắt dịu dàng cử chỉ thân mật sẽ giúp trẻ thể hiện
được cảm xúc của mình, hiểu được cảm xúc quản được cảm xúc đó. Sau đó
trẻ sẽ lựa chọn một hình thức chào đ vào lớp như: cái ôm, nhún nhảy, bắt tay,
cụng tay giáo... Thông qua hoạt động này thì trẻ lớp tôi rất gần gũi với giáo,
luôn thể hiện cảm xúc của mình với cô, tự tin khi giao tiếp hơn nữa mạnh dạn
bày tỏ quan điểm của mình chứ không còn sợ sệt hay nhút nhát nữa.
Để hỗ trợ phát triển năng lực cảm xúc của trẻ thì cần dạy trẻ biết được các
cảm xúc khác nhau.
dụ: Khi tôi cảm thấy vui tôi chia sẻ với trẻ bằng lời, bằng ánh mắt. Khi
tôi buồn, tôi thể hiện bằng thái độ, tôi ngồi im lặng, nếu trẻ không thể hiện được sự
quan tâm đến giáo thì sẽ gợi ý với trẻ “Cô buồn, sao không thấy bạn nào
quan tâm, hỏi thăm cô hết vậy?”. Từ tình huống trên mở ra cho trẻ cơ hội được nói,
được quan tâm đến giáo, i chấp nhận sự quan tâm của trẻ bằng lời, bằng cái
gật đầu, bằng ánh mắt lời cảm ơn. Tôi giáo dục trẻ rằng khi nào mình cảm thấy
vui, buồn, tức giận đều có thể tâm sự cùng cô và bạn. Sau cùng, tôi nói “Cô đã cảm
thấy bớt buồn rồi, vậy mình cùng chơi trò chơi gì đó cho vui đi”. Thế là cô sẽ cùng
trẻ chơi một trò chơi vui nhộn, cùng trnhảy, nhún theo điệu nhạc sôi động. Hoặc
khi tôi bực tức các bạn không nghe lời tôi sẽ hít thật sâu, thở thật mạnh, nhắm
nghiền mắt lại hoặc quay đi chỗ khác hoặc ngồi thiền trong vòng 3 phút hoặc chạy
tại chỗ 5 phút để xả cơn bực tức. Từ đó, tôi giáo dục trẻ khi nào con cảm thấy giận
bạn hoặc ai thể làm giống như chứ không dùng ch đánh lại bạn của
mình, như vậy là sẽ không tốt chút nào đâu.
Tôi dạy trẻ biết giúp đỡ, quan tâm, chia sẻ với các hoàn cảnh khó khăn,
những người kém may mắn hơn nh đ trẻ tấm lòng nhân ái, biết yêu thương
đến mọi người bằng cách kể cho trẻ nghe những câu chuyện về tấm lòng nhân ái,
về những hoàn cảnh khó khăn, trẻ cảm thông và giúp đỡ bằng chính sức lực nhỏ bé
trong giới hạn của mình. Qua đó tr thể hiện được tấm lòng nhân ái sự cảm thông
và sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn.
Không những vậy, thông qua các hoạt động trong ngày trường mẫu giáo
tôi luôn chú trọng vào việc giáo dục cảm xúc cho trẻ với những trải nghiệm thú vị
giúp cho trẻ thể hiện được cảm xúc của mình và bày tỏ cảm xúc đó với cô giáo một
cách tự nhiên nhất.
Ví dụ: Thông qua hoạt động ngoài trời, với chủ đề “Bản thân” để hổ trợ phát
triển năng lực cảm xúc của trẻ. Tôi cho trẻ cảm nhận cảm xúc của trẻ qua trò chơi
với: Nước đá, bông, đá, cát. Tôi chuẩn bị tất cả các nguyên liệu và cho trẻ chơi với
chúng, trẻ đi qua từng ô chuẩn bị, quan sát trẻ biểu hiện khi nhúng
chân vào các vật đó. Khi đi qua nước đá lạnh thì các con sẽ nhăn mặt đôi chân
lạnh buốt, khi đi vào đá thì chân các con bị đau các con sẽ cảm thấy khó chịu, cát