400
SỐHÓAHỌCLIUVÀXÂYDỰNGTHƯVIỆNLUẬT
TRỰCTUYẾN:NỀNTẢNGCHOĐỔIMỚIPHƯƠNGPHÁP
ĐÀOTẠOLUTHIỆNĐI
BùiKimHiếu
Email:hieubk@giadinh.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1058
Tómtắt:Trongbốicảnhkỷnguyênsốđangtácđộngsâusắcđếnmọilĩnhvực,giáo
dụcđạihọc,đặcbiệtlàngànhđàotạoluật,đangđứngtrướcnhữngyêucầucấpthiếtvềđổi
mới.Bàibáonàytậptrungnghiêncứuvaitrònềntảngcủaviệcsốhóahọcliệuvàxâydựng
thưviệnluậttrựctuyếntrongviệcthúcđẩyđổimớiphươngphápđàotạoluậttạicáccơsở
giáodụcđạihọcởViệtNam.Bằngphươngphápnghiêncứuchínhlàphântíchtàiliệuvà
tổnghợp,bàibáohệthốnghóacơsởlýluậnvềđổimớigiáodụctrongkỷnguyênsố,đồng
thờiđánhgiáthựctrạngcôngtácsốhóavàpháttriểnthưviệnluậttạiViệtNamhiệnnay.
Kếtquảnghiêncứuchothấy,mặcdùđãcónhữngnỗlựcbanđầu,quátrìnhnàyvẫncònđối
mặtvớinhiềutháchthứcvềhạtầngcôngnghệ,chínhsáchbảnquyền,nguồnnhânlựcvàtư
duytiếpcận.Từđó,bàibáothảoluậnsâuvềvaitròcủathưviệnluậttrựctuyếnkhôngchỉ
làmộtkholưutrữthôngtinmàcònlàmộthệsinhtháihọctập,tạotiềnđềchoviệcápdụng
cácphươngphápgiảngdạyhiệnđạinhưlớphọcđảongược,họctậpdựatrênvấnđề.Cuối
cùng,mộtsốkiếnnghịđượcđềxuấtnhằmxâydựngmộtlộtrìnhchiếnlượcchoviệcsốhóa
họcliệuvàpháttriểnthưviệnluậttrựctuyến,gópphầnnângcaochấtngđàotạoluật,
đápứngyêucầucủathịtrườnglaođộngtrongbốicảnhmới.
Từkhóa:đàotạoluật,kỷnguyênsố,sốhóahọcliệu,thưviệnluậttrựctuyến
1TrườngĐạihọcGiaĐịnh
I.Đặtvấnđề
Cuộc cách mạng công nghiệp lần
thứ tư và sự bùng nổ của kỷ nguyên số
đãvàđangtạoranhữngbiếnđổisâusắc,
toàn diện trên mọi phương diện của đời
sốngkinhtế-xãhội.Lĩnhvựcgiáodục
đào tạo, với vai trò là động lực then
chốt cho sự phát triển bền vững, cũng
khôngnằmngoàixuthếnày.Đốivớigiáo
dụcđạihọc,chuyểnđổisốkhôngcònlà
một lựa chọn mà đã trở thành một yêu
cầutấtyếuđểtồntạivàpháttriển.Trong
bốicảnhđó,côngtácđàotạoluậttiViệt
Nam,mộtngànhhọccótínhđặcthùcao
401
vềlýluậnvàthựctiễn,đangđốimặtvới
nhữngtháchthứcvàcơhộichưatừngcó.
Phương pháp đào tạo truyền thống, chủ
yếudựavàobàigiảngtrênlớpvànguồn
họcliệuinấn,đangdầnbộclộnhữnghạn
chếtrongviệcđápứngnhucầucủamột
hộisốvàmộtthịtrườnglaođộngpháp
lýngàycàngđòihỏicaovềkỹnăngcông
nghệ,khảnăngnghiêncứuđộclậpvàtư
duyphảnbiện.
Đểgiảiquyếtbàitoánnày,việcđổi
mớiphươngphápđàotạolàyêucầucấp
thiết.Tuynhiên,mọisựđổimớivềphương
phápsẽkhócóthểthànhcôngnếukhông
cómộtnềntảngvữngchắcvềhạtầngvà
họcliệu.Dođó,việcsốhóahọcliệuvà
ydựngcácthưviệnluậttrctuyếnhiện
đạiđượcxemlàbướcđichiếnlược,mang
tính nền tảng. Một thư viện trực tuyến
khôngchỉ đơn thuần là một kho u trữ
iliệusốmàcònlàmộtkhônggianhọc
thuậtnăngđộng,mộtcôngcụmạnhmẽhỗ
trcảngườidạyngườihọctrongviệc
tiếpcận,khaithácsángtạotrithức.Bài
onàyđượcthựchiệnvớimụctuphân
tíchsâu sắc vai trò của việc số hóa học
liệuvàxâydựngthưviệnluậttrựctuyến,
từ đó chỉ ra rằng đây chính là nền tảng
cốtlõichoviệcđổimớiphươngphápđào
tạoluậthiệnđạitạiViệtNam.Trêncơsở
đánhgiáthựctrạng,bàibáosẽđềxuấtcác
giảiphápmangtínhchiếnlượcnhằmthúc
đẩyquátrìnhnàymộtcáchhiệuquả,góp
phầnnângcaochấtlượngđàotạovànăng
lựccạnhtranhcủacửnhânluậttrongkỷ
nguyênsố.
II.Cơsởlýluận
2.1.Lýthuyếtvềđổimớigiáodục
đạihọctrongkỷnguyênsố
Đổimớigiáodụctrongkỷnguyên
sốdựatrênmộtsốlýthuyếtnềntảng.Lý
thuyếtkiếntạochorằngngườihọckhông
thụđộngtiếpthukiếnthứcmàchủđộng
ydựngsựhiểubiếtcủamìnhthôngqua
tươngtácvớimôitrường.Kỷnguyênsố
vớicáccôngcụtrựctuyếntạoramộtmôi
trường ơng tác phong phú, cho phép
sinh viên tiếpcận đa dạng nguồn thông
tin, thảo luận và hợp tác để kiến tạo tri
thức.Bêncạnhđó,lýthuyếtkếtnốicủa
Siemens(2005)nhấnmạnhrằnghọctập
mộtquátrìnhhìnhthànhcácmạnglưới
kếtnối.Trongbốicảnhsố,việchọckhông
chỉ diễn ra trong lớp học mà còn thông
quacácmạngớitrithứctrựctuyến,các
cộngđồnghọcthuật,nơithưviệnsốđóng
vaitròlàmộtnútmạngquantrọng.
MônhchhợpcôngnghệSAMR
(Substitution,Augmentation,Modication,
Redenition)củaPuentedura(2006)cung
cấpmộtkhungphântíchhữuíchvềcáccấp
độngdụngcôngnghệtronggiáodục.Ở
cấpđộthấp,côngnghệchỉthaythếhoặc
tăngcường chocôngcụ truyền thống(ví
dụ,đọcsáchPDFthaychosáchin).Ởcấp
độcaohơn,côngnghệgiúpthayđổibản
chấtcủanhiệmvụhọctậpvàtáiđịnhnghĩa
cácnhiệmvụmàtrướcđâykhôngththực
hiện được. Việc xây dựng một thư viện
luậttrựctuyếnhiệuquảkhôngchỉdừnglại
ởviệcsốhóailiệu(thaythế),màphải
hướngđếnvictạoraccôngcụmkiếm
thôngminh,cáckhônggianhọctậptương
tác,chophépsinhviênthựchiệncdựán
nghncứuphứctạp(táiđịnhnghĩa).
2.2. ợc khảo các nghiên cứu
liênquan
Trênthếgiới,việcxâydựngcácthư
viện luật trực tuyến đã được triển khai
từ rấtsớm vàđạt được nhiềuthànhtựu.
c hệ thống như Westlaw, LexisNexis,
HeinOnline không chỉ cung cấp quyền
truy cập vàomột khongkhổnglồ các
nbảnphápluật,ánlệ,bàibáohọcthuật
402
còn tích hợp các công cụphân tích,
trích dẫn và quản lý nghiên cứu thông
minh.NhiềunghiêncứunhưcủaJohnson
andSmith(2020)đãchỉrarằngviệctích
hợpcácthưviệnsốnàyvàochươngtrình
giảng dạy đã giúp cải thiện đáng kể kỹ
ngnghiêncứu,phântíchviếtpháplý
củasinhviênluật.Tuynhiên,cácnghiên
cứunàycũngchỉratháchthứcvềchiphí
bảnquyềncaovàscầnthiếtphảiđàotạo
kỹnăngkhaithácthôngtinchocảgiảng
viênvàsinhviên(Lee,2021).
TạiViệtNam,chủđềchuyểnđổisố
trong giáo dục đại học đã nhận được sự
quantâmlớn.Quyếtđịnhsố749/QĐ-TTg
củaThủtướngChínhphủvề“Chươngtrình
Chuyểnđổisốquốcgiađếnm2025,định
hướng đến năm 2030” đã xác định giáo
dục là một trong những lĩnh vực ưu tiên
hàngđầu.Nhiềutrườngđạihọcđãbắtđầu
triểnkhaicácdựánsốhóailiuy
dựngcáccổngthôngtinthưvin.Cáctác
giảnhưVo(2024),Vu(2024)vàNguyen
(2024)đãcónhngbàiviếtđánhgiábước
đầuvềthựctrạngvàcácyếutốảnhhưởng
đến quátrình này. Tuy nhiên, cácnghiên
cứutạiViệtNamphầnlớnmangnhtổng
quan,chưacónhiucôngtrìnhđisâuphân
tíchvaitròcủathưviệnluậttrựctuyếnnhư
mộtyếutốnềntảng”,mộtđiềukiệntiên
quyếtđểđổimới“phươngpháp”giảngdạy
mộtcáchcănvàhệthống.Khongtrống
nghiêncứunàychínhlàđộnglựcđtácgi
thựchinbàiviết.
2.3.Khungphântíchđềxuất
Dựatrêncơsởlýluậnvàlượckhảo
cácnghiêncứu,bàiođềxuấtmộtkhung
phântíchbaogồmbathànhphầnchính:
(1)cyếutốđầuvàochoquátrìnhsố
hóa xây dựng thư viện, bao gồm: hạ
tầng công nghệ, chính sách (đặc biệt là
bảnquyền),nguồnnhânlựcvànguồntài
chính;(2)Quátrìnhtriểnkhai,baogồm
cáchoạtđộng:lựachọnvàsốhóahọcliệu,
ydựngnềntảngcôngnghệ(platform)
chothưviện,vàtíchhợpthưviệnvàohoạt
độnggingdạy-họctập;(3)Kếtquảđầu
ra,đượcđolườngbằngsựthayđổitrong
phươngphápgiảngdạycủagiảngviên,sự
cảithiệnvềkỹnăngvànănglựccủasinh
viên,vàchấtợngtổngthểcủacơng
trìnhđàotạo.
III.Phươngphápnghiêncứu
Đểđạtđượcmụctiêuđềra,bàibáo
sử dụng phương pháp nghiên cứu định
tínhlàchủđạo.Phươngphápchínhđược
ápdụnglàphântíchtổnghợptàiliệu
(deskresearch).Tácgiảđãtiếnhànhthu
thập,phântíchvàhệthốnghóacácnguồn
iliệuthứcấpđadạng,baogồm:
cvănbảnchínhsáchcủaĐảngvà
Nhànướcvềchuyểnđổisố,giáodụcđại
họcvàkhoahọccôngnghệ.
ccôngtrìnhnghiêncứu,bàibáo
khoahọc,kỷyếuhộithảotrongvàngoài
ớcliênquanđếnchủđềđổimớiđàotạo
luật,thưviệnsố,ứngdụngcôngnghệ
tronggiáodục.
o cáo tổng kết, chiến lược phát
trincủamộtsốcơsởđàotạoluậtlớntại
ViệtNamđểcócáinhìnthựctiễnvềhoạt
độngsốhóahọcliệuvàthưviện.
c trang web, cổng thông tin thư
viện của các trường đại học luật trong
ớcvàquốctếđểsosánh,đốichiếu.
Quytrìnhphântíchđượcthựchiện
bằngcáchtổnghợpthôngtintheocácchủ
đềđãxácđịnhtrongkhungphântích,qua
đólàmrõthựctrạng,nhậndiệncácđiểm
mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức.
Trêncơsởđó,cáckếtquảđượcthảoluận
ckiếnnghịđượcxâydựngdựatrên
nhữngphântíchsâusắcvàlogic.
403
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
4.1.Thựctrạngsốhóahọcliệuvà
thư việnluật trực tuyến tạiViệt Nam:
Mộtgócnhìnsosánh
4.1.1.Thànhtựubướcđầutrongbối
cảnhkhuvực
Khiđánhgiácôngtácsốhóathưviện
luậttạiViệtNam,điềuquantrọnglàphải
đặt nó trong bối cảnh của một quốc gia
đangpháttriểnvàsosánhvớicácớccó
điềukiệntươngđồngtrongkhuvựcĐông
NamÁ.Nếuchỉđốichiếuvớicácthưviện
luậtngđầucủaHoaKỳhayChâuÂu,
chúngtasẽchỉthấymộtkhoảngcáchlớn.
Tuynhiên,khinhìnnhậnmộtcáchcông
bằng trong bối cảnh khu vực, những nỗ
lựcvàkếtquảbanđầucủaViệtNamthực
sựnhữngđiểmsángđángghinhận,thể
hiệnsựchủđộngvàtầmnhìnchiếnlưc.
Thứ nhất,việc phổ cập “cổngvào
kỹthuậtsố”đãtrởthànhtiêuchuẩn
Hầuhếtcáccơsởđàotạoluậtlớntại
ViệtNamhiệnnayđềuđãxâydựngđược
websitethưviệnvớihệthốngtracứumục
lục trực tuyến (OPAC). Nhìn bề ngoài,
đâycóvẻlàmộtbướcđicơbản,nhưngnó
mangýnghĩanềntảng.Đinhìnhnhưtại
TrungtâmThôngtin-ThưviệnTrường
Đại học Luật Hà Nội hay Thư viện Đại
học Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM),
hệ thống tra cứu tập trung đã cho phép
sinhviên và giảng viêndễ dàng địnhvị
iliệupháplýtừbấtkỳđâu,xóabỏrào
cảnđịalýtrướcđây(Nguyen,2024).So
vớinhiềutrườngđạihọcởcácquốcgia
như Campuchia, Lào, hay thậm chí một
sốtrườngởIndonesiavàPhilippinescách
đâymộtthậpkỷ,việccómộtcổngthông
tintậptrung,chophépngườidùngkiểm
trasựsẵncócủatàiliệutừxađãlàmột
ớctiếnlớn.Nóđánhdấusựchuyểndịch
bảntừmôhìnhtviệnhoàntoànvật
lýsangmôhình“lai”,tạoratiềnđềvàlàm
quenchocảngườidùngvàngườiquảnlý
vớimôitrườngsố.Đây làthành tựuđặt
VitNamnganghàngvớimặtbằngchung
của các trường đại họcuy tín trongkhu
vực như Đại học Chulalongkorn (Thái
Lan) hay Đại học Malaya (Malaysia) ở
khíacạnhhạtầngcơbảnnày.
Thứhai,điểmsáng đángghi nhận
nhất là chiến lược tập trung vào “tài
nguyênnộisinh”
Trongbốicảnhnguồnkinhphíhạn
hẹpđểmuacáccơsởdữliệuquốctếđắt
đỏ,nhiềuthưviệnluậtViệtNamđãcómột
lựachọnchiếnlượcvàthựctếlàtậptrung
sốhóacáctàisảntrithứcdochínhmình
tạora:luậnvăn,luậnán,đềtàinghiêncứu
khoahọc,kỷyếuhộithảo.Chiếnlượcnày
manglibalợiíchtolớn:
(i)Giátrịđộcnhất:ctàiliệuy
chứađựngtrithckếtquảnghiêncứu
gắnliềnvớibốicảnhpháplý,kinhtế,xã
hộiđặctcủaViệtNammàkhôngmộtcơ
sởdữliệuthươngmạinàocóthểcungcấp.
(ii) Giải quyết bài toán bản
quyền: Việc số hóa tài liệu nội sinh dễ
nggiảiquyếtcácvấnđềpháplývềbản
quyềnhơnnhiềusovớiviệcsốhóasách
củacácnhàxuấtbản.
(iii)Bảotồnvàlantỏatrithức:Nó
giúplưutrữdisảnhọcthuậtcủanhàtrường
mộtcáchbềnvữngvàlantỏachúngđến
cộngđồngmộtcáchrộngrãihơn.
ThựctếtạiĐạihọcQuốcgiaHàNội,
hệthốngkholưutrusố(VNURepository)
đã số hóa hàng chục ngàn luận án, luận
nluậthọc,trởthànhnguồnthamkhảo
quýgiávàđộcbảnchocộngđồngnghiên
cứu. Cách tiếp cận này rất ơng đồng
vớichiếnlượccủanhiềutrườngđạihọcở
cácnềnkinhtếmớinổi,nơihọtậndụng
thếmạnhnộitạiđểxâydựnggiátrịriêng
404
trướckhicóđủnguồnlựcđểcạnhtranh
trênsânchơitoàncầu.
Thứ ba,đã cósự kếtnối hiệuquả
vớihệsinhtháipháplýtrongnước
Việc các trường chủ động đầu tư
mua quyền truy cập các cơ sở dữ liệu
pháp luật thương mại hàng đầu của
Việt Nam như Thư Viện Pháp Luật hay
LuatVietnamlàmộtbướctiếnmangtính
thựctiễncựckỳcao.Vídụ,TrườngĐại
họcLuậtTP.HCMvàTrườngĐạihọcGia
Địnhđã tích hợpquyền truy cập cáccơ
sởdữliệunàyvàohệthốngthưviệnsố,
giúpsinhviênthaotáctrựctiếptrêncác
n bản luật cập nhật nhất thay vì giáo
trìnhinđãcũ.Nó chothấysựnhạybén
của cácnhà quảnlý giáodục trongviệc
thuhẹpkhoảngcáchgiữagiảngđườngvà
thựctiễnhànhnghề.Sinhviênkhôngchỉ
học lý thuyết suông mà đượcthực hành
trênchínhnhữngcôngcụmàsaunàyhọ
sẽsửdụnghàngngàykhitrởthànhluậtsư,
chuyênviênphápchế.Đâylàmộtlợithế
khôngphảisinhviênluậtởmọiquốc
giađềucó.Ởnhiềunơi,việctiếpcậncác
sở dữ liệu chuyên ngành vẫncònrất
tốnkémvàthườngchỉdànhchocáccông
tyluậtlớn.ViệccáctrườngđạihọcViệt
Namchủđộng“mang”côngcụhànhnghề
o giảng đường là một thành tựu quan
trọng.TheomôhìnhSMART,đâylàmột
vídụđiểnhìnhcủacấpđộ“Tăngcường”,
nơicôngnghệkhôngchỉthaythếmàcòn
cảithiệnđángkểhiệuquảcủaquytrình
tracứuphápluậttruyềnthống.
Cuốicùng,đãmanhnhanhữngnỗ
lựcliênkếtvàhộinhậpquốctế
Mặc dù còn hạn chế, vic một số
trườngđạihọchàngđầu(nhưcáctrường
trong khối Đại học Quốc gia) tham gia
o cácliênhiệpthưviệnđểchiasẻtài
nguyên và cùng mua cơ sở dữ liệu cho
thấymộttưduyquảntrịhiệnđại.Môhình
hiệp hội y chính là cách mà các thư
việntrênthếgiớiđangvậnhànhđểtốiưu
hóachiphívàtốiđahóanguồnlực.Các
nghiêncứuđãchỉrarằngcácmôhìnhliên
hiệp thư viện (Library Consortium) như
OhioLINK(HoaKỳ)hayCONCERT(Đài
Loan) đã giúp giảm chi phí mua quyền
truycậptàiliệuđiệntửtừ30-50%thông
quacơchếđàmphántậpthể(Machovec,
2013;Bostick,2001).nnữa,việcmột
i trường đã có thể đăng ký truy cập
cáccơsởdữliệuquốctếnhưProQuest,
SpringerLink hay ScienceDirect, dù chỉ
ởquy mônhỏ, cũngđãmở ra một “cửa
sổ”nhìnrathếgiớihọcthuậttoàncầucho
giảngviênvàsinhviênưutú.Đâylàbước
đi đầu tiên, dù còn khiêm tốn, trên con
đườnghộinhậpvớicộngđồngkhoahọc
pháplýquốctế.
Tómlại,khiđặttrongbốicảnhkhu
vực và xem xét các điều kiện thực tế,
nhữngthànhtựubướcđầucủaViệtNam
trongviệcsốhóathưviệnluậtlàrấtđáng
kể. Chúng không chỉ thể hiện nỗ lực tự
thân mà còn cho thấy một tư duy chiến
lượcthựctế,biếttậndụngthếmạnhnội
tạivàbắtđầutiếpcậnvớicácchuẩnmực
quốctế.Đâychínhlànềnmóng,dùchưa
thực sự vững chắc, nhưng vô cùng cần
thiếtđểcóthểxâydựngcáctầngcaohơn
của một hệ thống đào tạo luật hiện đại
trongtươnglai.
4.1.2.Nhữngtháchthứcmangtính
hệthốngkhisosánhvớicácnềngiáodục
tiêntiến
Khiđốichiếuvớicácnềngiáodục
luậttạiBắcMỹ,ChâuÂuhayÚc,những
hạn chế của Việt Nambộc lộ rõ hơnvà
mangtínhhệthống.
Vềhạtầngvàmôhìnhđầutư:Các
trường đại họchàng đầu thế giới không