S SINH S N C A CÁ TRONG B NUÔIỰ Ả Ủ Ể
M t nét quy n rũ c a vi c nuôi cá c nh là có nhi u loài cá có th nhân gi ng khi nuôi. Tuyộ ế ủ ệ ả ề ể ố
nhiên do không gian b gi i h n, th ng ta khó tách chúng ra và tìm cho chúng m t n i sinhị ớ ạ ườ ộ ơ
đ ch c ch n, do v y mà tr ng hay cá b t v a l n th ng b cá l n ăn th t. Có h gi iẻ ắ ắ ậ ứ ộ ừ ớ ườ ị ớ ị ể ả
quy t v n đ này b ng cách t o nh ng b nuôi riêng bi t, trong đó ch đ cá s p sinh s n.ế ấ ề ằ ạ ữ ể ệ ỉ ể ắ ả
B cách ly này s đáp ng đ c yêu c u trên.ể ẽ ứ ượ ầ
Ng i ta có th chia s sinh s n c a cá thành hai giai đo n: các s ki n d n đ n s thu tinh vàườ ể ự ả ủ ạ ự ệ ẫ ế ự
s chăm sóc cá b t. Ng i nuôi cá, hai giai đo n dó, c n tác đ ng đ n s ch n l a và đ t đi uự ộ ườ ở ạ ầ ộ ế ự ọ ự ặ ề
ki n cho cá tr ng thành; chu n b b nuôi cá sinh s n, trông nom s th tinh và vi c nuôi cá b t.ệ ưở ẩ ị ể ả ự ụ ệ ộ
1. Các ph ng th c sinh s nươ ứ ả
Cá đ tr ng b ng nhi u cách. M t s làm phân tán tr ng, m t s l i đ t tr ng lên giá th , m tẻ ứ ằ ề ộ ố ứ ộ ố ạ ặ ứ ể ộ
s làm t , m t s l i ng m tr ng trong mi ng. Do có nh ng hình th c đ tr ng phong phú nhố ổ ộ ố ạ ậ ứ ệ ữ ứ ẻ ứ ư
v y c a cá mà ng i nuôi cá ph i chu n b b nuôi cho phù h p. Nh ng loài cá làm phân tánậ ủ ườ ả ẩ ị ể ợ ữ
tr ng th ng không b o v tr ng mà có khi còn ăn tr ng. Mu n gi tr ng, ta có th dùng nhi uứ ườ ả ệ ứ ứ ố ữ ứ ể ề
cách. Nên tách cá b mố ẹ ra ngay sau khi đ ; ho c làm m t l p s i đá đáy b đ cho tr ng r iẻ ặ ộ ớ ỏ ở ể ể ứ ơ
vài các k t tránh b cá b m ăn. Cũng có th tr ng nhi u lo i cây trong h đ các tr ng dínhẹ ị ố ẹ ể ồ ề ạ ồ ể ứ
bám vào đ che gi u k ăn m i. Ho c dùng m t cái l i chìm cho cá đ trên đó, tr ng s r iể ấ ẻ ồ ặ ộ ướ ẻ ứ ẽ ơ
xu ng d i.ố ướ
V i nh ng loài cá chôn vùi tr ng, thì đáy c a b ph i đ c ph b ng m t l p than bùn lên trênớ ữ ứ ủ ể ả ượ ủ ằ ộ ớ
s i đ cá có th vùi tr ng vào đó. Các cá đ trên giá th b o v tr ng và cá b t; do y c ncó đáỏ ể ể ứ ẻ ể ả ệ ứ ộ ậ ầ
thích h p và hang làm ch đ t t cho chúng. Ng c l i, cá làm t không đòi h i m t v t li uợ ỗ ẻ ố ượ ạ ổ ỏ ộ ậ ệ
riêng bi t nào, chúng thu l m các m nh cây. Do đó, trong b c n tr ng nhi u cây c đ t o chệ ượ ả ể ầ ồ ề ỏ ể ạ ỗ
n cho cá m sau khi đ . nh ng cá p tr ng b ng mi ng, s p tr ng x y ra trong khoangẩ ẹ ẻ Ở ữ ấ ứ ằ ệ ự ấ ứ ả
mi ng c a cá cái. Cá này, trong su t th i kỳ đó r t c n s yên tĩnh và hòa bình; cá cũng khôngệ ủ ố ờ ấ ầ ự
c n nghĩ t i vi c ăn u ng.ầ ớ ệ ố
Có nh ng loài cá đ con ngay t lúc m i sinh, các cá con đã b i đ c t do và vóc dáng nh bữ ẻ ừ ớ ơ ượ ự ư ố
m chúng thu nh l i. T t nhiên là trong b nuôi có nhi u cây c và c m t th m cây n i, có thẹ ỏ ạ ấ ể ề ỏ ả ộ ả ổ ể
làm cho chúng thoát kh i s ăn th t c a cá b m .ỏ ự ị ủ ố ẹ
B sinh s n không nên có m t đ cá quá dày. Trong b , c n có d ng c l c b ng b t b là t tể ả ậ ộ ể ầ ụ ụ ọ ằ ọ ể ố
nh t vì không gây h i cho cá con.ấ ạ
Ph m ch t c a n c và nhi t đ c a b sinh s n và b nuôi chính ph i gi ng nhau. N u nh cáẩ ấ ủ ướ ệ ộ ủ ể ả ể ả ố ế ư
sinh s n c n có nh ng đi u ki n t n t i khác h n (ví d nh đ kích thích s đ tr ng), ta ph iả ầ ữ ề ệ ồ ạ ẳ ụ ư ể ự ẻ ứ ả
làm cho cá thích nghi v i môi tr ng m i m t th i gian; có nh v y m i có đ đi u ki n thayớ ườ ớ ộ ờ ư ậ ớ ủ ề ệ
đ i ph m ch t c a n c mà không gây choáng hay r i lo n cá. B sinh s n c a cá đ con cũngổ ẩ ấ ủ ướ ố ạ ở ể ả ủ ẻ
ch dành cha cá cái có thai và ch cho chúng vào đó vào đ u th i kỳ có ch a.ỉ ỉ ầ ờ ử
2. Ch n cá đọ ẻ
Do đ c đi m sinh lý c a m i loài cá có s khác nhau, cho nên k thu t cho cá đ m iđ i t ngặ ể ủ ỗ ự ỹ ậ ẻ ở ỗ ố ượ
đ u có s khác nhau. Dù là cá đ tr ng hay đ con, đi u quan tr ng tr c tiên là tìm cho đúngề ự ẻ ứ ẻ ề ọ ướ
m t c p, m t tr ng, m t mái. Th ng thì cá đ c có vây h u môn bi n đ i khác v i cá cái. cácộ ặ ộ ố ộ ườ ự ậ ế ổ ớ Ở
cá đ tr ng, ít có s khác bi t rõ r t, nh ng có m t s đ c tính có th giúp xác đ nh cá đ c hay cáẻ ứ ự ệ ệ ư ộ ố ặ ể ị ự
cái. Thông th ng cá đ c m nh h n và có màu s c s c s h n, và các vây khá phát tri n. Trongườ ự ả ơ ắ ặ ỡ ơ ể
b nuôi, các loài cá thu c h cá rô phi th ng t l a ch n cá khác gi ng đ ghép đôi.ể ộ ọ ườ ự ự ọ ố ể
Cá ch n đ sinh s n ph i là cá kh e m nh, không b b nh ho c bi n d ng. ta c n ch n cá cóọ ể ả ả ỏ ạ ị ệ ặ ế ạ ầ ọ
nh ng đi m m nh nh là có màu s c đ p, vây phát tri n t t v.v... Đi u đó có ý nghĩa khi ta mu nữ ể ạ ư ắ ẹ ể ố ề ố
cá con s có màu s c mà ta thích ho c có vây đ p.ẽ ắ ặ ẹ
Tr c khi cho cá ghép đôi, ng i ta th ng nuôi tách riêng cá đ c và cá cái. Su t trong th i kỳướ ườ ườ ự ố ờ
này, ph i chăm sóc và có ch đ nuôi d ng đ c bi t. Cách làm này s đ m b o là cá cái cóả ế ộ ưỡ ặ ệ ẽ ả ả
tr ng t t. N u cá cái ch a s n sàng ch u đ c thì cá đ c th ng săn đu i và c n cá cái. Vì l đóứ ố ế ư ẵ ị ự ự ườ ổ ắ ẽ
mà ng i ta th ng th cá cái vào b sinh s n tr c; b này s là lãnh đ a c a nó và n u ta thườ ườ ả ể ả ướ ể ẽ ị ủ ế ả
cá đ c vào, nó s ve vãn cá cái. Ng i ta cũng có th cho đ ng th i c c p cá vào b sinh s nự ẽ ườ ể ồ ờ ả ặ ể ả
b ng cách dùng m t vách ngăn b ng kính hay nh a đ phân tách ra. Đ n khi c p cá đã s n sàng,ằ ộ ằ ự ể ế ặ ẵ
ta ch c n c t vách ngăn cho chúng ti p xúc v i nhau.ỉ ầ ấ ế ớ
3. Chăm sóc cá đẻ
Lúc cá sinh đ và giai đo n k ti p, c n đ c bi t quan tâm đ n cá. M t s cá đ c ve vãn cá cáiẻ ạ ế ế ầ ặ ệ ế ộ ố ự
n ng nhi t và ti p t c qu y r y con mái ngay c sau s th tinh; m t s khác ng c l i, l i xuaồ ệ ế ụ ấ ầ ả ự ụ ộ ố ượ ạ ạ
đu i cá cái mà không ch p nh n ghép b t c p ngay t đ u.ổ ấ ậ ắ ặ ừ ầ
Có nh ng loài cá không quan tâm đ n tr ng đ ra, có khi cá cái ăn tr ng. Trong tr ng h p này,ữ ế ứ ẻ ứ ườ ợ
ng i nuôi ph i đ a cá cái sau khi đ ra kh i b nuôi, ch đ cho cá đ c chăm sóc con, ho c cóườ ả ư ẻ ỏ ể ỉ ể ự ặ
th đ a c c p tr ng mái ra và p tr ng m t cách nhân t o b ng cách đ t m t mi ng đá b t g nể ư ả ặ ố ấ ứ ộ ạ ằ ặ ộ ế ọ ầ
tr ng và đ cho dòng n c ch y thay th chuy n đ ng qu t vây c a cá b m . Làm nh v y, cáứ ể ướ ả ế ể ộ ạ ủ ố ẹ ư ậ
v n đ ôxy đ sinh tr ng.ẫ ủ ể ưở
Tr ng cá h Cá chép răng th ng đ c đ ra trong các b i cây t nhiên, trên l p than bùn đáyứ ọ ườ ượ ẻ ụ ự ớ ở
b . Tùy theo loài cá, ta ph i thu nh t tr ng và cho n n c ít sâu, có th đ chúng trong 1-2ể ả ặ ứ ở ở ướ ể ể
tháng trong than bùn h unh khô tr c khi nhúng l i vào n c đ thúc đ y s n tr ng. Do cáầ ư ướ ạ ướ ể ẩ ự ở ứ
đ c th ng kh e h n, trong th c t , ng i ta th ng x p 1 cá đ c cùng v i hai cá cái. Trongự ườ ỏ ơ ự ế ườ ườ ế ự ớ
tr ng h p nh ng loài cá làm t b t, t t nh t là mang cá cái ra kh i b sau khi tr ng đã th tinh;ườ ợ ữ ổ ọ ố ấ ỏ ể ứ ụ
cá đ c s b o v t và tr ng m t cách n ng nhi t.ự ẽ ả ệ ổ ứ ộ ồ ệ
Sau khi cá đã sinh đ , nên đ cho cá đ con ngh vài hôm cho l i s c r i m i cho chúng vào bẻ ể ẻ ỉ ạ ứ ồ ớ ể
nuôi chính.
4. Nuôi cá con
K t lúc b t đ u b i đ c, cá con đã c n đ n th c ăn, nh ng chính trong giai đo n ch a b iể ừ ắ ầ ơ ượ ầ ế ứ ư ạ ư ơ
th c s này, cá có th s ng nh ch t d tr túi noãn hoàng. Không c n cho ăn v i, vì lúc này cáự ự ể ố ờ ấ ự ữ ở ầ ộ
cũng ch a bi t ăn, do v y th c ăn th a s làm ô nhi m b .ư ế ậ ứ ừ ẽ ễ ể
Th c ăn đ u tiên c a cá ph thu c vào kích th c c a cá, vì các loài cá n ra ho c đ c đ raứ ầ ủ ụ ộ ướ ủ ở ặ ượ ẻ
th ng có kích th c khác nhau. Th ng thì cá con c a các loài làm t và đ tr ng phân tán t raườ ướ ườ ủ ổ ẻ ứ ỏ
không ham ăn nh cá con c a h Cá rô phi và cá đ con.ư ủ ọ ẻ
Ngày nay, ng i ta đã s n xu t ra đ lo i th c ăn riêng bi t thích h p d i d ng l ng, b t, nhão,ườ ả ấ ủ ạ ứ ệ ợ ướ ạ ỏ ộ
b t m n và t ng h p đ cung c p cho nhu c u c a cá đ tr ng và cá đ con. Có lo i n c màuộ ị ổ ợ ể ấ ầ ủ ẻ ứ ẻ ạ ướ
l c có ch a trùng c r t thích h p cho cá b t còn nh . Các lo i giun nh , r n n c ... đ u t t đ iụ ứ ỏ ấ ợ ộ ỏ ạ ỏ ậ ướ ề ố ố
v i ph n l n cá nh , nh ng th c ăn lý t ng cho cá b t đ u ăn đ c là Artemia. Cá con l nớ ầ ớ ỏ ữ ứ ưở ộ ề ượ ớ
nhanh s tìm ăn giun, b t ngũ c c, và các lo i th c ăn t ng h p.ẽ ộ ố ạ ứ ổ ợ
các loài cá h Cá s c, nh cá ch i Ở ọ ặ ư ọ Betta splendens và cá tai t ng ... r t k lu ng gió l nh cóượ ấ ỵ ồ ạ
th xâm nh p qua n p b , do đó khi nuôi ph i chú ý che ch n ch có gió lùa.ể ậ ắ ể ả ắ ỗ
Cá con c n cho ăn liên t c. Khi cá đã l n, c n ph i đ nh kỳ thay m t ph n n c cũ, tăng l uầ ụ ớ ầ ả ị ộ ầ ướ ư
l ng thông khí và tăng h th ng l c. S tăng v n chuy n c a n c và thay n c m i s làmượ ệ ố ọ ự ậ ể ủ ướ ướ ớ ẽ
tăng s sinh tr ng đi u hòa c a cá. Khi cá đã l n, có hình d ng và màu s c riêng bi t c a cá bự ưở ề ủ ớ ạ ắ ệ ủ ố
m , c n lo i h t các cá m y u, ch m ch p. các cá con không có màu và vây phát tri n bìnhẹ ầ ạ ế ố ế ậ ạ ể
th ng cũng nên lo i b . L a ch n cá đ p đ nuôi, đ t o gi ng là c n thi t.ườ ạ ỏ ự ọ ẹ ẻ ể ạ ố ầ ế