S TÍCH CHI C ÁO DÀI C A PH N VI T NAMỰ Ế Ủ Ụ Ữ Ệ
t li u kh o c u:ư ệ ả ứ
- Almanach Ph thông 1985 (nxb KH&KT)ổ
- Truy n C C Đô - nhóm so n gi Nguy n Văn Minh, Nguy nệ ổ ố ạ ả ễ ễ
B o Hóa, B ng Phong .. ( L a S ng xu t b n 1947)ả ằ ử ố ấ ả
- Vi t S - giáo s B ng Phong ( Á Châu xu t b n 1969)ệ ử ư ằ ấ ả
Tóm T t L i:ắ ạ
T xa x a, ph n trên đ t Vi t ta đ u m c váy c , t B cừ ư ụ ữ ấ ệ ề ặ ả ừ ắ
xu ng Nam. Đ n ngày nay chi c váy đó ch còn r i rác m t số ế ế ỉ ả ở ộ ố
vùng quê đ ng b ng sông H ng và vùng Thanh Ngh . Chi c áoồ ằ ồ ệ ế
dài đã tr thành bi u t ng c a ph n Vi t Nam. Th thì nó đãở ể ượ ủ ụ ữ ệ ế
có t bao gi ? ự ờ
Nh l ch s còn ghi, cu c Tr nh- Nguy n phân tranh kéo dài g nư ị ử ộ ị ễ ầ
200 năm. mi n B c vua Lê -chúa Tr nh tr vì. mi n Nam cácỞ ề ắ ị ị Ở ề
chúa Nguy n mi ng v n nói th n ph c nhà Lê song th c ch t hễ ệ ẫ ầ ụ ự ấ ọ
đã l y Phú Xuân làm th ph c a Đàng Trong đ cũng c đ a vấ ủ ủ ủ ể ố ị ị
cho s nghi p "v n đ i dung thân". (ý này t ng Vi t S c a giáoự ệ ạ ạ ỏ ệ ử ủ
s Bnag82 Phong) Năm 1744, trong dân gian mi n Nam b ng l uư ề ỗ ư
truy n m t câu s m (có l t mi n B c truy n vào) th này cácề ộ ấ ẽ ừ ề ắ ề ế
b n à : ạ
"BÁT Đ I TH I HOÀN TRUNG ĐÔ".Ạ Ờ
Kh thân tui ổsách ko gi i nghĩa h n hoi v TRUNG ĐÔ, tuiả ẳ ụ
ph i tra t đi n Hán Nôm thì nó ra nh ri: nghĩa là "tám đ i ph iả ừ ể ư ờ ả
tr l i Trung đô" (t c là tr l i Kinh đô Thăng Long á . Ôi chaở ạ ứ ở ạ
m i, câu s m y làm cho Nguy n Phúc Khoát gi t mình, ẹ ơ ấ ấ ễ ậ
N u k t chúa Tiên (t c Nguy n Hoàng) truy n đ n đ i Khoátế ể ừ ứ ễ ề ế ờ
thì đúng tám đ i. Khoát lo l ng: "G n hai trăm năm đánh nhauờ ắ ầ
v i quân Tr nh, ch u xi t bao n i kh nh c, đ n đau m t mátớ ị ị ế ỗ ổ ụ ớ ấ
m i xu ng t i Cà Mau mà gi này ph i tr l i Trung đô n pớ ố ớ ờ ả ở ạ ạ
mình cho quân Tr nh thì quar là m t đ i ho !". Su t nhi u ngàyị ộ ạ ạ ố ề
đêm Khoát ăn không ngon ng không yên. Cu i cùng ông đã tri uủ ố ệ
qu n th n l i bàn ph ng cách thoát n n. Khoác nói gi ng bu nầ ầ ạ ươ ạ ọ ồ
r u nh ri: ầ ư
"Các tiên chúa đã đ máu x ng gây d ng cho chúa tôi ta m t cổ ươ ự ộ ơ
nghi p vinh quang nh th này, bây gi tr i b t ta ph i tr l iệ ư ế ờ ờ ắ ả ở ạ
Trung đô th n ph c b n Tr nh, ph i chăng chúa tôi ta khôngầ ụ ọ ị ả
nh ng s đ c t i v i các tiên Chúa mà còn t h y di tữ ẽ ắ ộ ớ ự ủ ệ
mình...Các ng i có k sách chi ti n lên đ c u n n không?"ườ ế ế ể ứ ạ
(theo Vi t S ) ệ ử
Tri u th n c a Nguy n Phúc Khoát kh n kho n xin Chúa đ cề ầ ủ ễ ẩ ả ượ
nghiên c u m t th i gian. N a tháng sau khi ngâm c u, h bènứ ộ ờ ử ứ ọ
tâu:
- "Muôn tâu Chúa th ng, mu n kh i "hoàn" Trung đô, Chúaượ ố ỏ
ph i x ng v ng và d ng m t tân đô". ả ư ươ ự ộ
Phúc Khoát l ng nói: ( cái này tui b a thêm ơ ơ ị ):
- "Ta cũng đã suy nghĩ đi u đó nh ng t lâu ông cha ta tuy ch aề ư ừ ư
x ng V ng nh ng đã làm Chúa t đ t tr i Nam và đ t Phúư ươ ư ể ấ ờ ấ
Xuân đã là Kinh đô Đàng Trong!"
- "Nh ng ch a chính th c!" - M t v quan nói.ư ư ứ ộ ị
Phúc Khoát v n phân vân: ẫ
- "Vi c làm l đ chính th c ch ng khó khăn gì. Song dù cóệ ễ ể ứ ẳ
chính th c đi n a cũng không c i đ c m nh tr i!" ứ ữ ả ượ ệ ờ
V quan kia ti p l i đáp: ị ế ờ
- "Mu n th c s có m t v ng qu c m i đ đ i m ng tr i thìố ự ự ộ ươ ố ớ ể ổ ạ ờ
ph i thay đ i l nh c, thay đ i văn hoá!" ả ổ ễ ạ ổ
Phúc Khoát h i: ỏ
- "Vi c quan tr ng nh t ph i thay đ i văn hóa là cái gì?" ệ ọ ấ ả ổ
- "Muôn tâu chúa th ng - quan đ i phu đáp - là thay đ i trangượ ạ ổ
ph c!" ụ
Phúc Khoát g t đ u m ng r : ậ ầ ừ ỡ
- "Th thì ta giao cho nhà ng i th c hi n vi c đó!" ế ươ ự ệ ệ
T đó Phúc Khoát lên ngôi v i niên hi u là Võ V ng, l y Phúừ ớ ệ ươ ấ
Xuân làm Đô thành. Trong tri u đ i l nh c, ngoài dân gian thayề ổ ễ ạ
đ i phong t c. ổ ụ
Đ phân bi t v i ph n mi n B c m c váy, ph n mi n Namể ệ ớ ụ ữ ề ắ ặ ụ ữ ề
ph i m c qu n có đáy (hai ng) gi ng nh đàn ông. Ch tr ngả ặ ầ ố ố ư ủ ươ
c a Võ V ng đã gây ra m t cu c "kh ng ho ng" v trang ph củ ươ ộ ộ ủ ả ề ụ
Phú Xuân. Vâng, th đó, th là "đám qu n h ng" m i nhaoở ế ế ầ ồ ớ
nhao c lên vì chuy n này.... H than: ả ệ ọ
"Không đi thì ch không đông, ợ
Đi thì ph i m n qu n ch ng sao đang." ả ượ ầ ồ
Ch p... ẹđúng là H ng Quân làm kh h ng qu n mà... hic.. tồ ổ ồ ầ ừ
đó ph n mi n Nam ph i m c qu n hai ng. V i con m tụ ữ ề ả ặ ầ ố ớ ắ
phong ki n, Võ V ng th y ph n m c qu n hai ng trôngế ươ ấ ụ ữ ặ ầ ố
"khêu g i" quá, ông bèn giao cho tri u th n nghiên c u thamợ ề ầ ứ
kh o cái áo dài c a ng i Chàm (gi ng nh áo dài ph n Vi tả ủ ườ ố ư ụ ữ ệ
Nam ngày nay, nh ng không x nách) và áo dài c a ph nư ẻ ủ ụ ữ
Th ng H i (x đ n đ u g i) đ "ch " ra cái áo dài c a ph nượ ả ẻ ế ầ ố ể ế ủ ụ ữ
Vi t Nam. Chi c áo dài đ u tiên gi ng nh áo dài ng i Chàmệ ế ầ ố ư ườ
và có x nách. Cũng nh văn hóa Vi t Nam phát tri n Hu .ẻ ư ệ ể ở ế
Chi c áo dài c a ph n Vi t Nam có đ c hai y u t c aế ủ ụ ữ ệ ủ ả ế ố ủ
ph ng B c và p hg Nam (cái này bên Truy n C Đô) ươ ắ ươ ệ ố
Vua chúa ngày x a vì quy n l i giai c p và huy t th ng, h đãư ề ợ ấ ế ố ọ
có nh ng ch tr ng ph n truy n th ng, ph n dân t c và đã bữ ủ ươ ả ề ố ả ộ ị
qu n chúng đ u tranh lo i b . "Qu n hai ng" và "áo dài" c aầ ấ ạ ỏ ầ ố ủ
ph n Vi t Nam tuy xu t phát cùng trong m c đích y, nh ngụ ữ ệ ấ ở ụ ấ ư
may thay, nó đã th a k đ c cái đ p c a ph n ph ng B cừ ế ượ ẹ ủ ụ ữ ươ ắ
cũng nh ph ng Nam, phù h p v i dáng ng i Vi t Nam, nênư ươ ợ ớ ườ ệ
nó đã đ c ch p nh n và tr nên m t tài s n văn ohoa1 c aượ ấ ậ ở ộ ả ủ
ng i ph n Vi t Nam. ườ ụ ữ ệ
D i con m t c a th gi i h th y ph n m c áo dài, dù đ ngướ ắ ủ ế ớ ễ ấ ụ ữ ặ ứ
trên di n đàn nào, không c n gi i thi u, h cũng đ u bi t đó làễ ầ ớ ệ ọ ề ế
ph n Vi t Nam. V y đó, v y là xong cái băn khoăn cho ai đóụ ữ ệ ậ ậ
nha... , tui t m chí ko nh nó tóp p c nào đ ng mò n a...,ậ ớ ở ị ặ ữ
nh ng tui đăng, h ai còn th c m c thì coi nghen ư ễ ắ ắ
Lich S Chiêc Ao Dai Viêtnam4 ư5 6 6 7 4
Theo tài li u ệthu th p đ c thì ho sĩậ ượ ạ
Nguy n Cát T ng là ng i đ u tiên đãễ ườ ườ ầ
c i ti n chi c áo dài cho ph n Vi t Nam.ả ế ế ụ ữ ệ
Ông sinh năm 1912 t i S n Tây.ạ ơ Năm 17
tu i, ông trúng tuy n vào tr ng Cao Đ ngổ ể ườ ẳ
M Thu t Hà N i và t t nghi p vào nămỹ ậ ộ ố ệ
1934.
Ông là ng i đã đóng góp r t nhi u trongườ ấ ề
vi c sáng ch các ki u qu n áo cho ph nệ ế ể ầ ụ ữ
Vi t Nam. Vào đ u th p niên 1930, chi cệ ầ ậ ế
áo dài thu n tuý c a Vi t Nam b t đ uầ ủ ệ ắ ầ
thay đ i, gi i ph n b t đ u m c áo m uổ ớ ụ ữ ắ ầ ặ ầ
và năm 1934, ho sĩ Cát T ng đã tung ra m t lo t các lo i m uạ ườ ộ ạ ạ ẫ
áo dài tân th i trong t p san Đ p 1934 và báo Phong Hoá th iờ ậ ẹ ờ
b y gi , d i cái tên “Lemur”.ấ ờ ướ
Sau đó, ông ti p t c thi t k nhi u m u áo dài cho ph n , nế ụ ế ế ề ẫ ụ ữ ữ
sinh và áo ng n m c trong nhà.ắ ặ Ngoài chuy n c i ti n áo dài choệ ả ế
ph n , và đóng góp vào vi c thi t k các ki u y ph c thích h pụ ữ ệ ế ế ể ụ ợ
v i thân hình, l i làm tăng v đ p c a phái n , ho sĩ Cát T ngớ ạ ẻ ẹ ủ ữ ạ ườ
còn c i ti n và m thu t hoá chi c xích lô đ p th i b y gi vàả ế ỹ ậ ế ạ ờ ấ ờ
đ c dân chúng ng h nhi t tình.ượ ủ ộ ệ
Ti c thay, vào ngày 17 tháng 12 năm 1946, ông b dân quân b tế ị ắ
t i Hà N i và đ a đi bi t tích.ạ ộ ư ệ
M c dù h a sĩ đã ra đi m t cách b t ng g n 75 năm tr c,ặ ọ ộ ấ ờ ầ ướ
nh ng bóng dáng c a chi c áo dài mà ho sĩ tài ba Cát T ngư ủ ế ạ ườ
thi t k v n ti p t c xu t hi n t i Vi t Nam và nhi u n i trênế ế ẫ ế ụ ấ ệ ạ ệ ề ơ
th gi i. Tà áo dài tha th t, nhã nh n, kín đáo và duyên dángế ớ ướ ặ
làm tăng thêm v đ p c a ng i ph n Vi t Nam, và là ni mẻ ẹ ủ ườ ụ ữ ệ ề
hãnh di n cho ng i Vi t.ệ ườ ệ