0
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG
CHO GI¶NG VI£N
C¥ Së GI¸O DôC
§¹I HäC
HÀ NỘI - 2025
1
MỤC LỤC
STT
NỘI DUNG
Trang
LỜI NÓI ĐẦU
2
1
Giáo dục đại học thế giới
4
2
Giáo dục đại học Việt Nam
48
3
Xu hướng toàn cầu hóa, thương mại hóa GDĐH trên thế giới và phó
của chúng ta
67
4
Các nguyên lý và thể chế cơ bản để quản lý trường ĐH trong nền kinh
tế thị trường
75
1
Bản chất và các quy luật hình thành tâm lý người
87
2
Đặc điểm tâm lý lứa tuổi thanh niên – sinh viên
102
3
Cơ sở tâm lý học của quá trình dạy học và giáo dục sinh viên đại học
111
4
Đặc điểm lao động sư phạm đại học và những yêu cầu nhân cách của
giảng viên đại học
150
5
Giao tiếp sư phạm ở đại học
165
1
Mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy và học đại học trong thời kỳ mới
173
2
Phương pháp học, phương pháp dạy ở cơ sở giáo dục đại học
183
1
Đo lường và đánh giá thành quả học tập trong cơ sở giáo dục đại học
229
2
Hệ thống đảm bảo chất lượng cho giáo dục đại học Việt Nam
264
2
LỜI NÓI ĐẦU
Bộ Giáo dục và Đào tạo không quy định chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư
phạm đối với giảng viên trong các cơ sở giáo dục đại học mà coi đó là nhiệm vụ cơ
bản tự giảng viên phải tham gia bồi dưỡng, điều đó được thể hiện trong khoản 6, mục
III, phần B Nghị Quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương
thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo
trong đó có quy định: “Giảng viên cao đẳng, đại học có trình độ từ thạc sỹ trở lên
và phải được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm” và Điều 54, bổ sung khoản 3
của Luật sửa đổi, bổ sung của luật giáo dục đại học số 34/2018/QH14 quy định rõ đối
với giảng viên phải học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên
môn nghiệp vụ và phương pháp giảng dạy. Trên tinh thần đó Học viện Quản lý giáo
dục tiến hành biên soạn cuốn tài liệu “Bồi dưỡng Nghiệp vụ Sư phạm cho giảng
viên cơ sở giáo dục đại học”. Tham gia biên soạn cuốn tài liệu này là các nhà giáo,
nhà quản lý có kinh nghiệm lâu năm của Học viện Quản lý giáo dục. Khi biên soạn
tài liệu này các tác giả đã cố gắng thực hiện mục đích để làm cho tài liệu : Cơ bản,
hiện đại và Việt nam.
Cuốn tài liệu tập trung vào 4 nội dung cơ bản, đó là:
1. Giáo dục đại học Việt Nam và thế giới
2. Tâm lý giáo dục đại học
3. Lý luận và phương pháp dạy học đại học
4. Đánh giá và kiểm định trong giáo dục đại học
Các nội dung của giáo trình nhằm cung cấp cho giảng viên cơ sở giáo dục đại
học những kiến thức cơ bản giúp bổ sung, nâng cao hiểu biết về giáo dục đại học, kỹ
năng, phương pháp giảng dạy, các phương pháp đo lường đánh giá kết quả học tập
của sinh viên, kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học,… vào công tác giảng dạy
của giảng viên, giúp nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên, khả năng tiếp thu
bài học của sinh viên.
Tài liệu này không chỉ dành cho giảng viên các cơ sở giáo dục đại học mà còn
dành cho cả sinh viên hay các cán bộ có nhu cầu muốn trở thành giảng viên cơ sở
giáo dục đại học, cán bộ giảng dạy tại các trường Trung cấp Nghề, …cần nâng cao
nghiệp vụ, bổ sung kiến thức về kỹ năng và phương pháp giảng dạy.
3
Các tác giả khi viết tài liệu này này không có cao vọng xem tài liệu như là một
cuốn cẩm nang giúp các giảng viên áp dụng có hiệu quả trong công tác giảng dạy mà
chỉ hy vọng tài liệu này giúp cho các giảng viên cơ sở giáo dục đại học bổ sung thêm
vào vốn kiến thức giảng dạy của mình để làm cho bài giảng của giảng viên khi giảng
dạy thêm sinh động, có hồn, có phương pháp giúp nâng cao chất lượng giảng dạy của
giảng viên và chất lượng học tập của sinh viên.
Cuối cùng viết tài liệu này là một việc làm hết sức khó khăn vì kinh nghiệm và
thời gian còn hạn chế, hơn nữa tài liệu lại phục vụ một số lượng lớn các đối tượng vì
lẽ đó tài liệu không thể tránh khỏi thiếu xót. Các tác giảng sẽ rất vui lòng đón nhận
những ý kiến đóng góp của bạn đọc để tài liệu thật sự trở nên hoàn thiện và hữu ích
đối với người học.
Mọi ý kiến đóng gióp xin vui lòng gửi theo địa chỉ: Trung tâm Bồi dưỡng Nhà
giáo và Cán bộ quản lý – Học viện Quản lý giáo dục, Số 31 Phan Đình Giót, Phương
Liệt, Thanh Xuân, Hà Nội. Số điện thoại: 0243.8641778.
TẬP THỂ CÁC TÁC GIẢ
VÀ BAN BIÊN TẬP
TẬP THỂ CÁC TÁC GIẢ VÀ BAN BIÊN TẬP
- Ban biên soạn tài liệu: GS.TS Mai Văn Hưng, PGS.TS Trần Thị Minh
Hằng, PGS.TS Hà Thế Truyền, PGS.TS Đỗ Thị Thúy Hằng, TS. Tôn Quang
Cường, TS Cao Xuân Liễu.
- Ban thư ký biên tập tài liệu: TS. Vũ Duy Hiền (Trưởng ban), ThS Nguyễn
Thị Ngọc Ánh, CV Nguyễn Trường Giang.
- Đơn vị đầu mối chịu trách nhiệm phát hành: Trung tâm Bồi dưỡng
NG&CBQL – Học viện Quản lý giáo dục, P304, tầng 3, nhà A1, số điện thoại
0913039130 - 0988146934
4
GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI
Chương 1: GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THẾ GIỚI -
LƯỢC SỬ, HIỆN TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN
MỤC TIÊU
Nhằm giúp giáo chức đại học có cái nhìn toàn cảnh về giáo dục đại học (GDĐH) thế giới, tạo thuận
lợi trong giao lưu với cộng đồng đại học quốc tế, bài này cung cấp cho học viên một số hiểu biết cơ bản về
GDĐH thế giới với các nội dung sau đây:
- Vài nét về GDĐH theo mô hình phương đông và lược sử phát triển GDĐH theo mô hình phương Tây
từ thế kỷ 11 đến nay;
- Giới thiệu những thông tin cơ bản về hiện trạng các nền GDĐH của một số nước tiêu biểu và các
nước có quan hệ nhiều với Việt Nam: Hoa Kỳ, VQ Anh, CH Pháp, CHLB Đức, LB Nga, CHND Trung Hoa,
Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore, Úc.
- Xu thế phát triển GDĐH thế giới trong mấy thập niên qua, đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao hai
thiên niên kỷ với sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ thông tin truyền thông, bước quá độ sang nền kinh tế tri
thức và xu hướng toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ.
- Hai hội nghị thế giới về GDĐH do UNESCO tổ chức tại Paris vào cuối thế kỷ 20 (10/1998) và trong
thập niên đầu thế kỷ 21 (7/2009), những thách thức và động lực mới của GDĐH.
Trong thời đại hiện nay, thời đại mà xã hội loài người đang quá độ từ nền kinh tế công
nghiệp sang nền kinh tế tri thức, “giáo dục là con chủ bài để đưa nhân loại tiến lên” (14), và giáo dục
đại học (GDĐH) ngày càng có tính chất phổ quát, vai trò của trường đại học trong xã hội hiện đại
ngày càng cao (15). Mặt khác, toàn cầu hóa và hội nhập là xu thế không tránh khỏi của thế giới hiện
đại. Trong bối cảnh đó, một nhà giáo đứng trên bục giảng đại học không thể thiếu những hiểu biết
về GDĐH thế giới. Phần này của bài viết nhằm giới thiệu cho bạn đọc trong cộng đồng GDĐH
nước ta những hiểu biết nhất định về sự phát triển của GDĐH thế giới.
1. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THẾ GIỚI
1.1. Vài nét về nền giáo dục đại học cổ phương Đông
- Khi nói về nền giáo dục và GDĐH phương Đông, người ta thường nhắc đến các trường
Nho giáo cho giới quý tộc Trung Quốc, các trường gurukula của đạo Hindu và vihares của đạo
Phật cho các sư sãi ở Ấn Độ, các trường madrasahs cho các giáo sĩ đạo Hồi, các trường cho những
người chiêm tinh thổ dân Aztec và Inca châu Mỹ, các trường Tokugawa han của tầng lớp samurai
Nhật Bản. Các trường trên đều dạy các tín điều, văn học, chút ít kỹ năng tính toán cho quan chức
và giáo sĩ, có rất ít tư duy phân tích.(1)(2)
Nền giáo dục Nho giáo Trung quốc có ảnh hưởng rất lớn đến giáo dục nước ta. Nho giáo có
khởi nguyên từ thời Tây Chu (tk XI-VIII tr.CN), được Khổng tử (-555->-479) thời Xuân Thu hệ
thống hóa và truyền bá nhằm duy trì trật tự xã hội chiếm hữu nô lệ cũ đang tan rã. Đến thời Chiến
quốc Mạnh tử (-372->-289) tiếp tục bổ sung và truyền bá tư tưởng của Khổng tử, hai ông được xem
là thánh và á thánh. Trừ một thời gian ngắn đời Tần (-224-> -206) Tần Thủy Hoàng đốt sách, giết
nhà nho, từ đời nhà Hán (-206->-220) đến cuối đời Thanh (1911) các triều đại phong kiến đều xem
Nho giáo như quốc giáo. Qua quá trình phát triển, Nho giáo đã trải qua những biến đổi và bổ sung
lớn: từ một hệ tư tưởng bắt nguồn trong xã hội chiếm hữu nô lệ, nó đã biến thành hệ tư tưởng phục
vụ cho việc củng cố chế độ phong kiến. Vào thời Tây Hán (-206->-24) Đổng Trọng Thư đưa thêm
tư tưởng mệnh trời vào Nho giáo, tăng thêm tính thần bí, làm cho Nho giáo thật sự biến thành một
thứ tôn giáo. Đến thời Tống, Trình Hạo (1032-1085), Trình Di (1033-1107) và Chu Hy (1130-1200)
đã phát triển cơ sở triết học của Nho giáo, vay mượn tư tưởng của Phật giáo và Đạo giáo, cố thuyết