ROBOTICS
TÀI LIỆU ĐỌC
HÀ NỘI, 12/2023
TẬP THỂ TÁC GIẢ:
PGS. PHAN BÙI KHÔI
PGS. NGUYỄN QUANG HOÀNG
ĐƠN VỊ: KHOA CƠ ĐIỆN TỬ/CƠ HỌC ỨNG DỤNG
TRƯỜNG CƠ KHÍ
ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
Robotics – Tài liệu đọc
ii
MỤC LỤC
Lời nói đầu
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VÀ CẤU TRÚC ROBOT 1
1.1 Lịch sử ra đời và phát triển của robot 1
1.2 Nhận thức về robot, các định nghĩa và ứng dụng 5
1.3 Phân loại robot, các robot đặc biệt 11
1.4 Cấu trúc nguyên lý của robot 17
1.5 Cấu trúc cơ cấu chấp hành 24
CHƯƠNG 2. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI TỌA ĐỘ 32
2.1 Biểu diễn vị trí 32
2.2 Ma trận cosin chỉ hướng 33
2.3 Tổng hợp các phép quay 37
2.4 Tham số hóa ma trận quay 40
2.5 Chuyển động của vật rắn 50
2.6 Tọa độ thuần nhất và phép biến đổi tọa độ thuần nhất 52
CHƯƠNG 3. ĐỘNG HỌC ROBOT 55
3.1 Động học thuận tay máy chuỗi 55
3.2 Động học ngược tay máy chuỗi 66
3.3 Động học vi phân ma trận Jacobi 75
3.4 Động học ngược ở cấp độ vận tốc 89
3.5 Động học tay máy robot song song 93
3.6 Động học vi phân: ma trận Jacobi 98
CHƯƠNG 4. TĨNH HỌC VÀ PHÂN TÍCH ĐỘ CỨNG VỮNG 106
4.1 Mở đầu về Tĩnh học tay máy robot 106
4.2 Phương pháp tách khâu 106
4.3 Phương pháp công ảo 115
4.4 Phân tích độ cứng vững tay máy chuỗi 117
4.5 Phân tích tĩnh học tay máy song song 120
4.6 Phân tích độ cứng vững tay máy song song 124
CHƯƠNG 5. ĐỘNG LỰC HỌC ROBOT 125
Robotics – Tài liệu đọc
iii
5.1 Mở đầu về động lực học robot 125
5.2 Động lượng, mômen động lượng và động năng của vật rắn 136
5.3 Các phép biến đổi tensor quán tính 141
5.4 Phương trình vi phân chuyển động Lagrange 147
5.5 Bài tập thiết lập phương trình Lagrange 157
5.6 Phương trình động lực học Newton-Euler 165
5.7 Bài tập thiết lập phương trình Newton-Euler 176
5.8 Phương trình động lực học robot trong không gian thao tác 184
5.9 Động lực học robot song song - phương pháp tách cấu trúc 193
5.10 Động lực học robot song song - phương trình Lagrange dạng nhân tử 208
CHƯƠNG 6. THIẾT KẾ QUỸ ĐẠO CHUYỂN ĐỘNG 214
6.1 Bài toán thiết kế quỹ đạo chuyển động 214
6.2 Quỹ đạo trong không gian khớp 216
6.3 Quỹ đạo trong không gian thao tác 226
6.4 Ghép nối quỹ đạo chuyển động 232
CHƯƠNG 7. ĐIỀU KHIỂN ROBOT 245
7.1 Điều khiển Robot 245
7.2 Điều khiển tuyến tính 254
7.3 Điều khiển độc lập các khớp 263
7.5 Mô phỏng hệ thống điều khiển trong Matlab/Simulink 284
7.6 Điều khiển trong không gian thao tác 292
7.7 Điều khiển lực robot 300
7.8 Giới thiệu về điều khiển thông minh robot 309
7.9 Điều khiển dựa trên logic mờ 315
7.10 Bộ điều khiển robot dựa trên logic mờ 323
CHƯƠNG 8. SỞ THIẾT KẾ ROBOT 334
8.1 Mở đầu về thiết kế robot 334
8.2 Đặc trưng cấu trúc theo nhiệm vụ 339
8.3 Thiết kế cấu trúc cơ cấu robot 346
8.4 Hệ thống dẫn động robot 355
8.5 Các thiết bị cảm biến 359
8.6 Hệ điều hành robot 360
8.7 Cài đặt ROS và thử nghiệm 367
8.8 Cấu trúc bộ điều khiển robot 384
Robotics – Tài liệu đọc
iv
8.9 Sơ lược mạch điều khiển động cơ robot 389
8.10 Nhận thức robot 400
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 419
Robotics – Tài liệu đọc
v
LỜI NÓI ĐẦU
Trong hơn 50 năm qua, lĩnh vực robot đã thu hút sự quan tâm ngày càng lớn
của nhiều học giả. Nhiều tài liệu, sách giáo trình sách chuyên khảo, cũng n
các tạp chí chuyên ngành dành riêng cho robot đã được xuất bản. Sự quan tâm
mạnh mẽ này nhờ đặc tính liên ngành của robot, một ngành khoa học có nguồn
gốc từ các lĩnh vực khác nhau. học, toán học, khí, điều khiển học, khoa
học máy tính, kthuật sinh học, điện điện tử, trí tuệ nhân tạo, kể cả lĩnh vực
văn hóa đã thúc đẩy sự phát triển của ngành khoa học robot này.
Mặc robotics một ngành học ơng đối non trẻ, nhưng đã thừa kế nền
tảng từ các tài liệu sách giáo khoa cổ điển. Trong số này, cơ học điều khiển
đóng một vai trò nền tảng, không chỉ trong bối cảnh truyền thống của robot công
nghiệp, còn đối với các robot tiên tiến hiện nay, đã thu hút sự quan tâm ngày
càng tăng của cộng đồng nghiên cứu khoa học trong 30 m qua.
Bộ tài liệu đọc Robotics này giới thiệu khoa học kỹ thuật về nh toán
học, điều khiển thiết kế áp dụng cho tay máy robot. Btài liệu y được phát
triển phục vụ cho bài giảng điện của môn học "Robotics" tại Đại học Bách
khoa Nội. Tài liệu này thích hợp cho sinh viên từ năm thứ ba ngành điện
tử sau khi đã trải qua các học phần học kỹ thuật 1 2, Đại số tuyến tính
có thể cả ngôn ngữ lập trình. Ngoài ra, sẽ rất hữu ích dù không bắt buộc, nếu sinh
viên đã học nhập môn về lý thuyết điều khiển.
Nội dung bài giảng được chia thành 8 chương, trong đó PGS. Phan Bùi Khôi
biên soạn các chương 1, 5, 7, 8; PGS. Nguyễn Quang Hoàng biên soạn các
chương 2, 3, 4 và 6. Nội dung các chương được tóm tắt như sau:
Chương 1 là phần giới thiệu về lĩnh vực robot: sơ lược lịch sử phát triển, khái
niệm robot robotics, phân loại robot, cấu trúc nguyên lý, cấu trúc cấu chấp
hành.
Chương 2 trình bày về tả toán học chuyển động của vật rắn trong không
gian cùng với phép biến đổi tọa độ thuần nhất. Đây sở toán học quan trọng
để giải bài toán động học thuận tay máy.
Chương 3 trình bày bài toán động học thuận ngược tay máy robot chuỗi
và song song, mối quan hệ động học giữa vận tốc khâu cuối và vận tốc khớp, xây
dựng ánh xạ từ không gian vận tốc khớp sang không gian vận tốc Descartes.
Chương 4 trình bày việc phân tích tĩnh học phân tích độ cứng vững của
tay máy chuỗi song song, mối quan hệ giữa lực tác dụng n khâu cuối
lực/mômen tại khớp dẫn động được thiết lập.
Chương 5 trình bày các phương pháp xây dựng phương trình động lực học
tay máy chuỗi, trong đó nêu lên tính chất của phương trình động lực. Chương này
cũng nêu lên phương pháp giải các bài toán động lực học thuận và ngược.