Thử Nghiệm Máu , Có Gì Sợ
( Blood Analysis )
BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ
Thử Nghiệm Máu , Có Gì Sợ
( Blood Analysis )
BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ
Bà con ta đều không ngại đi khám bệnh, duyệt lại tình trạng sức khỏe,
nhưng tới màn thử máu thì một số lớn lại rụt rè, “em chã”. Chẳng là tại cứ
sợ đau, sợ mất nhiều máu, sợ ngất xỉu. Có bà thì dẫy nẩy “xin đừng lấy máu
tôi” khi bác sĩ nói cần hút vài phân khối chất hồng đỏ này. Có cụ thì “ông
mà lấy máu là tôi đổi bác sĩ, không đến ông nữa đâu”.
Nhưng thưa quý thân hữu, thử nghiệm máu là điều cần làm và là một phần
trong cuộc đi viếng thăm ông bà lang y. Cần thiết vì chúng là những lợi khí
giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân nhiều bệnh và để xác định bệnh. Đến khi
điều trị thì thử nghiệm giúp bác sĩ theo dõi tình trạng bệnh thuyên giảm hay
gia tăng, để thuốc men được điều chỉnh thêm bớt, đổi thay. Có người đã ví
những thử nghiệm máu giống như chiếc kim la bàn, giúp bác sĩ chăm sóc
bệnh nhân một cách chính xác hơn.
Vậy thì Máu là gì ?
Máu là một thành phần của hệ tuần hoàn chứa nhiều loại tế bào, sinh hóa
chất trong một dung dịch chất lỏng gọi là huyết tương.
Môt người trưởng thành có khoảng từ 3,8 - 4,9 lít máu tức là 7% trọng
lượng cơ thể. Máu lưu thông tới tất cả các bộ phận để cung cấp dưỡng khí
và chất dinh dưỡng cho trên 300 tỉ tỉ tế bào. Máu cũng lấy đi các chất cặn
bã, giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể, làm vết thương mau lành cũng như chống
lại một số bệnh tật.
Có ba loại tế bào máu : hồng huyết cầu, bạch huyết cầu và tiểu bản.
- Hồng huyết cầu chuyên chở dưỡng khí từ phổi nuôi tế bào và lấy khí
carbon loại ra ngoài qua phổi.
- Bạch huyết cầu gồm năm loại khác nhau nhưng đều có chung nhiệm vụ là
chống lại sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh và giúp vết thương mau
lành.
- Tiểu bản điều hòa sự đông đặc của máu với tiếp sức của thành mạch máu
và các yếu tố đông máu..
Huyết tương có các chất dinh dưỡng như chất đạm, chất béo,
carbohydrates, sinh tố, khoáng chất, kích tố, yếu tố đông máu, diêu tố,
kháng nguyên và kháng thể. Khi có bệnh nhiễm thì máu chứa thêm vi
trùng, siêu vi.
Vì máu chứa các thành phẩn kể trên nên thử nghiệm máu có thể ước lượng
được sự lành hay bệnh của nhiều cơ quan bộ phận trong cơ thể.
Cách lấy máu. Ở đâu, bao nhiêu, rủi ro ?
Máu được hút ra từ động mạch hoặc tĩnh mạch, thường thường là ở gần
khuỷu tay hoặc trên mu bàn tay.
Điểm lấy máu được lau sạch bằng chất sát trùng như alcohol. Một băng cao
su co dãn được cột phía trên chỗ lấy máu dể máu ứ lại. Kim nhỏ được chích
vào mạch máu, máu được hút vào một ống kín. Sau khi rút kim, một băng
keo được dán lên trên vết kim châm để ngăn máu chẩy và tránh vi khuẩn
xâm nhập.
Nhiều người ngại đau khi kim chích vào, nhưng thực ra chỉ nhói một chút,
như gai bông hoa hồng đâm vào da hoặc như kiến đốt. Còn rủi ro sau khi
lấy máu thì cũng không có gì là trầm trọng đến nỗi mình phải quá lo sợ.
Chẳng hạn hãn hữu lắm mới bị ổ tụ huyết dưới da nơi kim chích, nhiễm
trùng hoặc máu chẩy lâu.
Nhiều vị vì sợ đau, nên co người lại, mạch máu chìm xuống, nên cô chuyên
viên cứ phải chọc tới chọc lui, kiếm nơi có mạch máu phồng. Có người
nom thấy máu đỏ chẩy ra thì sanh sao mày mặt, sỉu đi.
Thường thường số lượng máu lấy không nhiều, khoảng 20 cc. Với phụ nữ
còn kinh thì ít hơn là mỗi kỳ thấy tháng. Còn nam giới thì giống như xuất
huyết khi táo bón rặn rách hậu môn vài lần mà thôi.
Ta cần nhịn ăn trước khi lấy máu vì sau khi ăn, kết quả thay đổi. Chẳng hạn
sau khi làm một tô bún bò Huế thì đường huyết lên cao là điều trông thấy
và sẽ không phản ảnh tình trạng tự nhiên.
Các loại thử máu thông thường
Tùy theo triệu chứng và kết quả khám tổng quát người bệnh mà bác sĩ cho
làm một vài thử nghiệm nào đó.
Ta cứ tưởng cứ thử máu là biết hết bệnh trong người. Điều đó không đúng
lắm, vì mỗi bệnh tạo ra sự thay đổi khác nhau trong các thành phần sinh
hóa của máu. Chẳng hạn bị bệnh tiểu đường thì đường huyết lên cao; ăn
nhiều chất béo thì cholesterol đậm đặc trong máu; thiếu dinh dưỡng, thiếu
chất sắt thì hồng huyết cầu vừa giảm số lương vừa thay đổi hình dạng...
Tuy nhiên, để có một ý niệm tổng quát về bệnh trạng, bác sĩ thường cho
thực hiện một số thử nghiệm chung cho mỗi lần lấy máu. Chẳng hạn như
tập hợp các thử nghiệm để biết thành phần hóa học của máu, chức năng gan
thận, các tế bào máu...Gộp lại như vậy cũng tiện việc cho phòng thí
nghiệm, khỏi lấy máu nhiều lần cũng như không phí phạm máu người bệnh.
Nhiều thân hữu sau khi làm thí nghiệm được bác sĩ trao cho một tờ giấy dài
kết quả. Nhìn danh sách với các con số rắc rối, ta cũng bỡ ngỡ xa lạ, chẳng
biết mô tê ất giáp gì.
Nên chúng tôi xin ghi lại sau đây một số thử nghiệm máu, để bà con tiện
tham khảo khi cần. Các con số kết quả là của người đàn ông trưởng thành.
Kết quả ở nam nữ, trẻ già hơi xê xích nhau một chút.
1- Đếm tế bào máu.
Tiếng Anh gọi là Complete Blood Count . Kết quả thử nghiệm này cho ta
biết thiếu hoặc thừa tế bào máu, ung thư máu, máu loãng hoặc đặc ..Đây là
thử nghiệm mà hầu như mỗi lần khám bệnh là ta đều được làm.
Complete Blood Count nhắm vào các tế bào sau đây :
a- Hồng Huyết cầu - Hồng cầu được sản xuất từ mô tạo máu của tủy sống.
Vì không có nhân nên Hồng Huyết cầu không phân bào được. Mỗi Hồng
cầu cần 6 ngày để thành hình và có tuổi thọ khoảng 120 ngày. Ở người
trưởng thành, mỗi giây đồng hồ có 3 triệu hồng cầu được sinh ra để thay
thế Hồng cầu già nua mệnh một.
Hồng cầu chứa huyết cầu tố mà chức năng chính là chuyên chở dưỡng khí
nuôi tế bào và loại khí độc CO2 ra ngoài.
Bình thường người trưởng thành có khoảng từ 4 đến 5 triệu Hồng cầu / 1
mm ³ máu. Phụ nữ hơi thấp hơn nam giới một chút nhưng chẳng sao, quý tỷ
muội nhỉ. Cho người ta hơn cái này thì mình lấy cái khác nhiều hơn và da
vưỡn trắng vưỡn hồng là được rồi. Quàng thêm chuỗi ngọc trai trên cổ thì
hồng cầu xuống tí ti cũng gật đầu.
b- Bạch Huyết Cầu - Bạch Cầu có ba loại chính là bạch cầu hạt, đơn bào và
lymphô nhân.
Nhiệm vụ của Bạch Huyết Cầu là chiến đấu chống lại sự xâm nhập của vi
sinh vật, bảo vệ cơ thể bằng cách “sơi tái” các phần tử nguy hại lạ; sản xuất
và chuyên trở kháng thể.
Khi ta bị đứt da tay, nhiễm trùng thì Bạch Huyết Cầu được động viên kéo