Thuốc bổ và những nguy
cơ bị ngộ độc
Nguy cơ xuất hiện phản ứng có hại của thuốc (Adverse Drug Reaction -
ADR) là hậu quả không thể tránh khỏi khi dùng thuốc, có rất nhiều
nguyên nhân làm xuất hiện ADR, trong đó có một nguyên nhân cần
phải nhắc tới đó là tương tác giữa các thuốc với nhau. Đặc biệt là loại
thuốc bổ sung hàng ngày lại đang ít được quan tâm.
Vitamin A
Vitamin A là dạng vitamin tan trong dầu, có vai trò rất quan trọng đối với cơ
thể giúp tế bào thực hiện hoạt động sao chép bình thường, cần thiết cho sức
khỏe thị giác, giúp các tế bào trong một loạt cấu trúc của mắt luôn khỏe
mạnh. Ngoài ra, nó còn rất quan trọng đối với sự tăng trưởng và phát triển
bình thường của phôi thai và thai nhi, cần thiết cho chức năng sinh sản.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm nếu như sử dụng không đúng cách,
chúng ta sẽ gặp phải những tác dụng bất lợi của vitamin A mà điển hình là
tình trạng viêm gan cấp hoặc mạn do dùng liều cao kéo dài, đặc biệt với trẻ
em. Ở trẻ em, có hai lý do dễ dẫn tới ngộ độc vitamin A, đó là trẻ đang uống
sữa công thức (bởi vì bản thân trong sữa công thức mà bé đang dùng đã có
một lượng vitamin A phù hợp) và trẻ được bà mẹ cho uống các loại vitamin
bổ sung khác mà không biết trong thuốc bổ sung này cũng có lượng vitamin
A. Tất cả tình huống này nếu tiếp tục bổ sung mà không có ý kiến của bác sĩ
sẽ dẫn tới tình trạng tích tụ vitamin A trong gan.
Cần lưu ý một số tương tác thuốc có thể xảy ra như dùng vitamin A với các
thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng tác dụng của các thuốc này và dẫn tới hạ
huyết áp quá mức; dùng vitamin A cùng thuốc tránh thai sẽ làm giảm tác
dụng của thuốc tránh thai; dùng vitamin A với thuốc chống đông sẽ làm tăng
nguy cơ chảy máu.
Nên bổ sung vitamin qua thực phẩm sẽ tránh được nguy cơ ngộ độc.
Vitamin D
Vitamin D là một vitamin có vai trò hết sức quan trọng đối với cơ thể người.
Tuy vậy, uống nhiều vitamin D quá không tốt cho cơ thể, thậm chí là gây
nguy hại. Dùng vitamin D liều cao dài ngày gây tích lũy thuốc, làm tăng
calci trong máu, gây mệt mỏi, chán ăn, nôn, tiêu chảy, đau nhức xương
khớp. Ngoài ra còn có thể gây tổn thương thận, tăng huyết áp.
Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ rất nhạy cảm với sự thừa vitamin D. Trẻ em dưới 1 tuổi
cho ăn các hỗn hợp thay thế sữa mẹ có bổ sung vitamin D ở liều không thích
hợp với lứa tuổi có thể bị thừa vitamin này. Việc bổ sung thường xuyên
vitamin D với liều > 400 IU/ngày cho trẻ dưới 1 tuổi khỏe mạnh làm tăng
canxi trong máu, thậm chí còn có thể gây suy thận và tử vong. Trẻ nhỏ bị
ngộ độc vitamin D sẽ biếng ăn, buồn nôn và ói mửa. Trẻ luôn khát nước và
tiểu nhiều. Ngộ độc vitamin D ở trẻ thường do cha mẹ tùy tiện cho uống dài
ngày các loại thuốc bổ sung vitamin và chất khoáng, trong đó có chứa
vitamin D liều cao hoặc cho trẻ uống cùng lúc các loại thuốc có chứa
vitamin D.
Ngoài ra cần lưu ý, vitamin D có thể làm giảm hiệu quả của thuốc làm hạ
cholesterol khi cùng sử dụng. Dùng vitamin D liều cao cùng với một loại
thuốc lợi tiểu có thể dẫn đến tăng đào thải calci qua nước tiểu dẫn tới sỏi
thận.
Calci
Calci là chất cần thiết cho sự phát triển của bộ xương. Tuy nhiên, khi bổ
sung calci cần lưu ý: để calci hấp thụ tốt cần phải có vitamin D, vitamin D
có nhiều trong bơ, sữa, trứng, gan... tắm nắng là nguồn cung cấp vitamin D
quan trọng cho cơ thể.
Bên cạnh các ưu điểm, khi bổ sung calci cần hết sức lưu ý, chia nhỏ liều và
uống với nhiều nước; nếu sử dụng cùng các thực phẩm bổ sung khác cũng
có calci sẽ dễ dẫn tới nguy cơ gây táo bón hoặc dễ kết tủa gây sỏi thận. Đặc
biệt với những người đang bổ sung calci mà có chế độ ăn nhiều đạm sẽ làm
gia tăng lượng bài tiết calci qua nước tiểu và do đó dẫn tới sỏi thận. Ngoài
ra, nếu uống calci mà có sử dụng cafein và nicotin cũng là một tác nhân làm
tăng lượng thải calci qua đường nước tiểu.
Lưu ý: Calci có thể làm giảm sự hấp thu của cơ thể đối với nhiều loại thuốc,
bao gồm cả thuốc theo toa loãng xương được gọi là bisphosphonates, thuốc
kháng sinh tetracycline fluoroquinolone và levothyroxine.
Nếu không cẩn thận khi dùng calci chung với các loại thuốc khác, bạn có thể
bị sỏi do các thuốc tác dụng với nhau gây kết tủa.
Chính vì sự “lợi bất cập hại” như trên, nên khi sử dụng thuốc để điều trị,
phải cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ của thuốc để lựa chọn thuốc phù hợp
với đặc điểm bệnh nhân và tình trạng bệnh tật. Nếu hiểu biết đầy đủ về thuốc
sử dụng, đặc điểm người bệnh và các yếu tố ảnh hưởng làm tăng nguy cơ
ADR thì có thể hạn chế được ADR. Tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc,
chỉ dùng thuốc khi có ý kiến của bác sĩ.