BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
--------------------------
LÊ THỊ KIM ÚT
TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ NAM BỘ
TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN NĂM 1945
Chuyên ngành : Văn học Việt Nam
Mã số : 62 22 01 21
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ
VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
Thành phố Hồ Chí Minh - 2024
Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đoàn Lê Giang
Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Điệp
Phản biện 2: PGS.TS. Phan Mạnh Hùng
Phản biện 3: PGS.TS. Tôn Thị Thảo Miên
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận án cấp Trường
họp tại: ……………………………………….
vào hồi……… giờ………, ngày……. tháng……… năm 2024
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Thư viện Trường Đại học Sư phạm TP.HCM
- Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
1. Lê Thị Kim Út. (2016). Phương thức huyền thoại hóa trong
một số tiểu thuyết lịch sử của Tân Dân Tử. Kỷ yếu Hội thảo
khoa học “Những vấn đề Văn học và Ngôn ngữ Nam Bộ”.
TPHCM: Đại học Quốc gia. ISBN: 978-604-73-4665-3.
2. Lê Thị Kim Út. (2017). Tiểu thuyết lịch sử của Tân Dân Tử và
Phạm Minh Kiên từ góc nhìn của lý thuyết tự sự. Tạp chí khoa
học - Khoa học Xã hội & Nhân văn. Trường Đại học Sư phạm
Tp. Hồ Chí Minh. Số 14 (4b). ISSN: 1859 - 3100.
3. Lê Thị Kim Út. (2017). Tiểu thuyết lịch sử và quan niệm của
các nhà văn Nam Bộ đầu thế kỷ XX về tiểu thuyết lịch sử. Tạp
chí khoa học Trường Đại học Cần Thơ. Số 51 (c). ISSN: 1859
- 3100.
4. Lê Thị Kim Út. (2017). Thơ ca trong tiểu thuyết lịch sử: trường
hợp các sáng tác của Tân Dân Tử. Tạp chí khoa học trường
Đại học Sài Gòn. Số 34 (59). ISSN: 1859 - 3208.
5. Lê Thị Kim Út. (2019). Tương tác thể loại trong tiểu thuyết tiểu
thuyết lịch sử của Tân Dân Tử nhìn từ lý thuyết thi pháp của
Bakhtin. Tạp chí khoa học Trường Đại học Thủ Dầu Một. Số 4
(43). ISSN: 1859 - 4433.
6. Lê Thị Kim Út. (2019). Quá trình vận động của tiểu thuyết lịch
sử Nam Bộ đầu thế kỷ XX nhìn từ thuyết cấu trúc phát sinh
trong nghiên cứu lịch sử văn học. Kỷ yếu khoa học cho học
viên cao học & nghiên cứu sinh trường Đại học Sư phạm Tp.
Hồ Chí Minh - Năm học 2019 - 2020. ISBN: 978-604-9873-
03-4.
1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Những năm đầu thế kỉ XX ở nước ta đã diễn ra công cuộc hiện đại
hoá văn học, trong đó nền văn học mới - văn học Quốc ngữ xuất hiện
sớm nhất ở Nam Bộ với thể loại chủ lực là tiểu thuyết. Với tư cách là
một thể tài quan trọng của tiểu thuyết quốc ngữ Nam Bộ, tiểu thuyết lịch
sử đã góp phần hình thành nên những giá trị độc đáo của văn học vùng
đất này. Trải qua nhiều thăng trầm, tiểu thuyết lịch sử trong văn học
quốc ngữ Nam Bộ không ngừng vận động, phát triển, nó vừa là nhịp cầu
đưa độc giả đến gần lịch sử, nó vừa là sự diễn giải lịch sử theo cách
riêng của nó.
Tuy nhiên trong suốt thời gian dài tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ chưa
được quan tâm đúng mức, thậm chí có lúc tưởng như nó bị bỏ quên, có
khi được nhắc đến nhưng với đánh giá khá phiến diện. Có những luận
án, những công trình nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử trước 1945 nhưng
chỉ nhắc đến Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Triệu Luật, Nguyễn Huy
Tưởng... mà không biết đến Trương Duy Toản, Phạm Minh Kiên, Tân
Dân Tử...
Do những tiền đề nội sinh và ngoại sinh, tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ
giai đoạn từ đầu thế kỉ XX đến 1945 có những bước phát triển mạnh mẽ
về lực lượng sáng tác, số lượng tác phẩm, nội dung tư tưởng, hình thức
nghệ thuật,... Tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ có sự đổi mới về cách viết
theo kiểu phương Tây bên cạnh chất truyền thống theo kiểu văn học
Trung Quốc.
Những thành tựu của tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ giai đoạn từ đầu
thế kỉ XX đến năm 1945 cần được đi sâu nghiên cứu để góp phần phục
dựng diện mạo, chỉ ra những giá trị và đặc điểm của nó. Xuất phát từ
mong muốn góp phần nghiên cứu một cách hệ thống về tiểu thuyết lịch
sử Nam Bộ, đồng thời từ sự yêu thích của cá nhân, chúng tôi chọn Tiểu
thuyết lịch sử Nam Bộ từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945 làm đề tài luận án
tiến sĩ của mình.
2. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu: Thực hiện đề tài Tiểu thuyết lịch sử Nam
Bộ từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945, chúng tôi hướng đến những mục đích
sau đây:
- Sưu tập, kiểm kê các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ từ đầu
thế kỉ XX đến 1945 để có được cái nhìn đầy đủ, toàn diện nhất có thể về
bộ phận tiểu thuyết này.
2
- Đặt tiểu thuyết lịch sử trong bối cảnh lịch sử xã hội và quá trình
hiện đại hóa văn học để tìm hiểu sự ra đời lực lượng sáng tác, tình hình
xuất bản, phát hành, đối tượng độc giả của tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ, từ
đó có cái nhìn tổng quan về thể tài này.
- Tìm hiểu giá trị và đặc điểm nội dung của tiểu thuyết lịch sử Nam
Bộ đầu thế kỉ XX đến năm 1945.
- Từ hướng tiếp cận nghiên cứu loại hình và tự sự học, tìm hiểu giá
trị và đặc điểm nghệ thuật, phương thức tự sự của các tác phẩm để thấy
được sự sáng tạo của nhà văn trong quá trình tiếp nhận và kế thừa văn
học giai đoạn trước trong việc đổi mới và cách tân tiểu thuyết lịch sử
Nam Bộ giai đoạn đầu thế kỉ XX.
Với mục đích nghiên cứu các khía cạnh nêu trên, luận án mong
muốn góp phần xác lập vai trò, vị trí cũng như làm rõ đặc điểm của tiểu
thuyết lịch sử Nam Bộ trong công cuộc hiện đại hóa nền văn học Việt
Nam hiện đại.
2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.2.1. Đối tượng: Đối tượng nghiên cứu của luận án là tiểu thuyết lịch sử
của các nhà văn Nam Bộ được xuất bản từ đầu thế kỉ XX đến 1945. Tiểu thuyết
lịch sử Nam Bộ được hiểu là tiểu thuyết viết về lịch sử Việt Nam của các nhà
văn hoạt động trong không gian văn hóa Nam Bộ.
2.2.2. Phạm vi: Phạm vi nghiên cứu gồm các tiểu thuyết lịch sử Nam
Bộ của các nhà văn Trương Duy Toản, Nguyễn Liên Phong, Huyền Mặc
Đạo Nhân, Nguyễn Chánh Sắt, Nguyễn Bá Thời, Tân Dân Tử, Phạm
Minh Kiên, Hồ Biểu Chánh, Phú Đức. Tác phẩm về đề tài lịch sử của các
tác giả Nam Bộ chủ yếu lấy cảm hứng, bối cảnh, cốt truyện, nhân vật lịch
sử Việt Nam. Như vậy các tác phẩm dịch hoặc lấy cảm hứng từ cứ liệu
lịch sử Trung Quốc của các nhà văn kể trên không phải là đối tượng khảo
sát của luận án này.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Luận án sau khi hoàn thành hi vọng sẽ góp phần làm rõ thêm về thể
tài tiểu thuyết lịch sử trong giai đoạn đầu của quá trình hiện đại hóa văn
học Việt Nam, đồng thời góp phần khẳng định những đóng góp của văn
học quốc ngữ Nam Bộ trong quá trình hiện đại hóa văn học.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng làm tài liệu
tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy văn học Nam Bộ giai đoạn từ
đầu thế kỉ XX đến năm 1945 ở chương trình đại học, cao đẳng chuyên