1
B GIÁO DC VÀ ĐÀO TO
ĐI HC ĐÀ NNG
LÊ TH ĐNG
NGHIÊN CU XÁC ĐNH THÀNH PHN HOÁ HC
TRONG MT S DCH CHIT CA DU RÁI
ĐI LC - QUNG NAM
Chuyên ngành: Hóa Hu cơ
Mã s: 60 44 27
TÓM TT LUN VĂN THC SĨ KHOA HC
Đà Nng - Năm 2012
2
Công trình ñưc hoàn thành ti
ĐI HC ĐÀ NNG
Ngưi hưng dn khoa hc: GS.TS. ĐÀO HÙNG CƯNG
Phn bin 1: PGS.TS. LÊ TH LIÊN THANH
Phn bin 2: PGS.TS. TRN TH
Lun văn ñưc bo v trưc Hi ñng chm Lun văn tt
nghip thc sĩ khoa hc hp ti Đi hc Đà Nng vào ngày 30
tháng 11 năm 2012
Có th tìm hiu lun văn ti:
- Trung tâm Thông tin- Hc liu, Đi hc Đà Nng
- Thư vin trưng Đi hc Sư phm, Đi hc Đà Nng.
3
M ĐU
1. Lí do chn ñ tài
Nưc ta nm trong vùng khí hu nhit ñi, ñưc s ưu ñãi
ca thiên nhiên nên thun li cho s phát trin ca nhiu loài thc
vt. Trong các loài thc vt ñó, nhiu loi cây mang li cho con
ngưi nhng giá tr to ln v kinh t, y hc, công nghip,… Mt
trong s ñó các cây thuc h du (Dipterocapaceae) như trà beng
(Dipterocarpus obtusifolius), du rái (Dipterocarpus alatus), song
nàng (Dipterocarpus dyeri)… nhng cây ly du nhiu giá tr
trong ngành công nghip và ñi sng. Đ c bit cây du rái là mt loi
cây cho giá tr kinh t ln nht [1].
Du rái là mt loi nha rt bn v m t hoá hc, chu nưc,
kh năng dùng ñ làm cht chng thm [4] như ngưi dân vùng
Đông Nam Châu Á ñã dùng loi du này ñ làm sơn trám thuyn, sơn
quét các vt d"ng bng mây, tre, g#, n$a… hot tính sinh hc
khá cao như cha mt s bnh v viêm da, l% loét, m"n nht, nưc ăn
chân, bnh vy nn, eczema… Ngoài ra, du rái còn là mt ngun
nguyên liu thiên nhiên quí giá ñ t& ñó chuyn hoá, ch to thành
các sn ph'm công nghip quan trng như: thuc cha bnh, ph" gia
sơn, cht chng thm, cht bin tính polymer, cht ph" gia cho cao su
…, ho c có th thay th du tr'u, du thông khi cn thit [3].
Cho ñn nay vn ñ nghiên c$u cây du rái trên th gii
trong nưc còn rt ít và cũng gii hn % m$c ñ t v mt s ñ c
ñim ca nó. Vic nghiên c$u vn ñ khai thác các $ng d"ng ca
cây du rái cũng ch) nhng kinh nghim dân gian còn vic nghiên
4
c$u v thành phn, tính cht hóa hc chưa ñưc quan tâm. Do ñó, vi
mong mun m hiu v thành phn trong du rái ñ góp phn tìm ra
công d"ng ca tôi xin chn ñ tài Nghiên cu xác ñnh thành
phn hoá hc trong mt s dch chit ca du rái Đi Lc-Qung
Nam”.
2. Mc ñích nghiên cu
Xác ñnh thành phn hoá hc trong mt s dch chit c*n
thu ñưc ca du rái nhm làm sáng t+ công d"ng ca trong cuc
sng. Kho sát các yu t nh hư%ng ñn quá trình chit và ñiu kin
chit ti ưu.
3. Đi tư!ng và ph"m vi nghiên cu
+ Đi tưng nghiên cu: Du rái ly t& cây du rái % huyn Đi Lc
- t)nh Qung Nam.
+ Phm vi nghiên cu: Nghiên c$u chit tách bng các dung môi
hu cơ phân cc, không phân cc.
4. Phương pháp nghiên cu
Nghiên c$u lý thuyt
Phương pháp thc nghim
5. Ý nghĩa th(c ti)n c+a ñ tài
- Nhm giúp cho vic $ng d"ng du rái % phm vi rng mt ch
khoa hc hơn.
- Gii thích mt cách khoa hc mt s kinh nghim dân gian v $ng
d"ng ca du rái.
6. C.u trúc c+a lu/n văn
Lun văn gm 70 trang trong ñó có 9 bng, 28 hình và 5 ph" l"c.
5
Phn m% ñu (3 trang), kt lun kin ngh (2 trang), tài liu tham
kho (2 trang vi 23 tài liu). Ni dung ca lun văn gm 3 chương:
Chương 1: T,ng quan, 13 trang.
Chương 2: Nguyên liu và phương pháp nghiên c$u,15 trang.
Chương 3: Kt qu và tho lun,31 trang.
CHƯƠNG 1. T1NG QUAN
1.1. SƠ LƯ2C V3 H DU
H Du, mt s tài liu ting Vit còn gi h Hai cánh, danh
pháp khoa hc Dipterocapaceae, gm 17 chi khong 580-680
loài, cây thân g# phân b ch yu % các r&ng mưa nhit ñi, vùng ñt
thp vi qu hai cánh. Tên gi khoa hc ca h xut phát t& chi
ñin hình Dipterocarpus, ngun gc t& ting Hy Lp (di = hai,
pteron = cánh và karpos = qu, nghĩa là quhai cánh) [15].
1.2. SƠ LƯ2C V3 CHI DU (DIPTEROCARPUS)
Chi Du, danh pháp khoa hc Dipterocarpus, mt chi thc vt
hoa và chi ñin hình ca h Du. Chi này có khong 70 loài,
m t % khu vc Đông Nam Á. Chúng thành phn quan trng ca
các r&ng du. Tên khoa hc ca phát sinh t& ting Hy Lp
nghĩa là "qu hai cánh".
Chi này ch$a mt s loài cây ly g# quan trng [12], [13],
[17],[18]. Mt s loài ñin hình như:
+ Du trà beng (Dipterocarpus obtusifolius) (hình 1.1).
+ Du chai (Dipterocarpus intricatus) (hình 1.2).
+ Du rái (Dipterocarpus alatus) (hình 1.3).
6
+ Du song nàng (Dipterocarpus dyeri) (hình 1.4).
+ Chò nâu (Dipterocarpus retusus) (hình 1.5).
+ Du ñt tím (Dipterocarpus grandiflorus) (hình 1.6).
+ Chò lông (Dipterocarpus pilosus) (hình 1.7).
+ Du bao (Dipterocarpus baudii) (hình 1.8).
1.3. GI4I THI5U V3 DU RÁI
1.3.1. Đc tính sinh thái
1.3.1.1. Tên gi
1.3.1.2. Phân loi khoa hc
1.3.1.3. Phân b
1.3.2. Đc tính thc vt
1.3.3. Tình hình nghiên cu thành phn hóa hc ca cây du
rái trong và ngoài nưc
1.3.4. Khai thác du rái
1.3.5. Mt s ng dng ca cây du rái
CHƯƠNG 2. NGUYÊN LI5U
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
2.1. NGUYÊN LI5U, D;NG C; VÀ HÓA CH<T
2.1.1. Thu gom nguyên liu
Nguyên liu ñưc dùng ñ nghiên c$u là
du rái ñã ñưc x- ly t& Đi Lc
Qung Nam (hình 2.2).
Hình 2.2. Du rái ñã x
7
2.1.2. Thit b dng c và hóa cht
2.1.2.1. Thit b, dng c
2.1.2.2. Hóa cht
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
2.2.1. Phương pháp trng lưng
Áp d"ng phương pháp trng lưng ñ xác ñnh các yu t sau:
2.2.1.1. Xác ñnh ñ m
2.2.1.2. Xác ñnh hàm lưng tro bng phương pháp tro hóa mu
2.2.2. Phương pháp quang ph hp th nguyên t (AAS)
2.2.3. Phương pháp chit
Chit mu ln lưt vi các dung môi etyl axetat, toluen,
methanol. Các dch chit thu ñưc ct loi bt dung môi, sau ñó
ly lâm ly dch trong chy GC-MS còn li h#n hp cht r*n
(c*n) chit tương $ng ñem ñi kt tinh li.
2.2.3.1. Kho sát nh hưng ca thi gian
2.2.3.2. Kho sát nh hưng ca t l rn lng
2.2.4. Phương pháp sc ký khí ghép khi ph (GC-MS)
2.2.4.1. Phương pháp sc ký khí (GC)
2.2.4.2. Phương pháp khi ph (MS)
2.2.4.3. Phương pháp sc ký khí ghép khi ph (GC – MS)
2.2.5. Phương pháp k=t tinh l"i
2.2.5.1. Đnh nghĩa.
2.2.5.2. Chn dung môi
2.2.5.3. Các thao tác khi kt tinh
8
2.3. SƠ Đ QUY TRÌNH TH>C NGHI5M
C
n
D
ch chit EtOAc 2
Dch chit toluen
Bã B
Dch chit toluen 2
Đ
'm
Hàm
lưng
tro
Hàm lưng
kim loi
Bã A Dch chit EtOAc
1. Cô ñu,i dung môi
2. Ly tâm
Chit vi toluen
C
n
Chit vi MeOH
Bã C Dch chit MeOH
1. Cô ñu,i dung môi
2. Ly tâm
C n
Dch chit MeOH 2
Tinh th
kt tinh
Kt tinh nhiu ln
vi etyl axetat Đo GC-MS ñ
xác ñnh thành
phn hoá hc
La chn dung môi có thành
phn, hàm lưng cao nht
Kho sát các yu t
nh h
ư
%ng
Chi
t vi EtOAc
1. Cô ñu,i dung môi
2. Ly tâm
Xác ñnh các thông s hoá lí Nguyên liu du rái
9
CHƯƠNG 3. KT QU VÀ THO LUN
3.1. KT QU XÁC ĐNH CÁC THÔNG S H
CA DU RÁI
3.1.1. Đ m (W%)
Kt qu xác ñnh ñ 'm ca du rái ñưc trình bày trong bng 3.1.
Bng 3.1. Kt qu kho sát ñ m ca du rái
STT m
1
(g) m
2
(g) m
3
(g) W (%) W
tb
(%)
1 81,309 10,021 87,798 35,246
2 84,112 10,054 90,605 35,419
3 86,650 10,023 93,235 34,301
4 92,294 10,018 98,968 33,380
5 97,056 10,071 103,560 35,419
34,753
T& bng 3.1 cho thy ñ 'm trung bình ca du rái
34,753%. Kt qu này có th khác khi kho sát du rái thu hoch vào
các thi ñim khác nhau trong năm. Mùa khô, do ñiu kin khô hn
làm cây tăng trư%ng chm li, ñng thi lưng tinh du trong nha
du khi khai thác bc hơi nhanh hơn so vi mùa mưa nên cũng góp
phn làm gim ñ 'm.Vì vy ñ 'm ca mu ch)tính tương ñi.
3.1.2. Hàm lưng tro
Ly 5 mu du rái ñã xác ñnh ñ 'm % trên, nung trong
nung % nhit ñ khong 600
o
C ñ xác ñnh hàm lưng tro. Hàm
lưng tro ñưc ly trung bình t& các mu trên.
Kt qu ñưc trình bày trong bng 3.2.
C*n
10
Bng 3.2. Kt qu kho sát hàm lưng tro ca du rái
T& bng 3.2 ta thy hàm lưng tro trung bình ca du rái
3,792% tương ñi thp nên hàm lưng hp cht hu cơ cao
hàm lưng kim loi s. nh+.
3.1.3. Hàm lưng mt s kim loi nng
Kt qu ñưc thng kê trong bng 3.3. (ph" l"c I)
Bng 3.3. Hàm lưng mt s kim loi nng trong du rái
STT Kim
lo"i
Phương pháp
thB (AAS)
K=t quC
(mg/l)
K=t quC
(mg/kg)
Hàm
lư!ng
chuDn
(mg/kg)
1 Cu TCVN
6193:1996
0,1128 0,5628 30
2 Pb TCVN
6193:1996
0,0118 0,0589 2
3 As TCVN
6826:2000
0,0076 0,0379 1
STT m
4
(g) m
2
(g) m
5
(g) X (%) X
tb
(%)
1 32,282 10,021 32,680 3,972
2 32,598 10,054 32,975 3,750
3 30,252 10,023 30,642 3,891
4 31,456 10,018 31,853 3,963
5 30,782 10,071 31,123 3,386
3,792