ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------
VŨ THỊ THANH LOAN
GIỌNG ĐIỆU GIỄU NHẠI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM GẦN ĐÂY
CỦA HỒ ANH THÁI, TẠ DUY ANH, CHÂU DIÊN
HÀ NỘI - 2009
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
---------- ----------
VŨ THỊ THANH LOAN
GIỌNG ĐIỆU GIỄU NHẠI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM
GẦN ĐÂY CỦA HỒ ANH THÁI, TẠ DUY ANH, CHÂU DIÊN
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS TÔN PHƢƠNG LAN
HÀ NỘI - 2009
1
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ……………………………………………………………………
3
1. Lý do chọn đề tài …………………………………………………………..
3
2. Lịch sử vấn đề …...…………………………………………………………
4
2.1. Về giọng điệu giễu nhại của Hồ Anh Thái .………………………………
4
2.2. Về giọng điệu giễu nhại trong văn Châu Diên ..………………………….
9
2.3. Về giọng điệu giễu nhại trong văn Tạ Duy Anh ………………………...
11
3. Phạm vi nghiên cứu ………………………………….…………………….
15
4. Phương pháp nghiên cứu ….………………………………………………..
15
5. Cấu trúc luận văn …..……………………………………………………….
16
Chƣơng 1: Giới thuyết về giọng điệu giễu nhại và giọng điệu giễu nhại
trong văn xuôi Việt Nam sau 1975
17
1.1. Giới thuyết về giọng điệu giễu nhại …………………………………….
17
1.1.1. Giới thuyết về giọng điệu trần thuật …………………………………..
17
1.1.2. Giới thuyết về giễu nhại ………………………………………………..
20
1.1.3. Giọng điệu giễu nhại …………………………………………………...
24
1.2. Giọng điệu giễu nhại trong văn xuôi Việt Nam sau 1975………………...
25
1.2.1. Tiền đề xuất hiện cảm hứng và giọng điệu giễu nhại …………………..
25
1.2.2. Giọng điệu giễu nhại trong văn xuôi Việt Nam sau 1975………………
27
Chƣơng 2: Giọng điệu giễu nhại - một phƣơng thức thể hiện cảm hứng
phê phán của nhà văn với hiện thực
32
2.1.Thái độ giễu nhại đối với những vấn đề của đời sống, xã hội…………….
35
2.1.1. Lên án những nguy cơ làm biến dạng và tha hóa đối với con người…...
35
2
2.1.2. Đau xót trước những chuẩn mực bị đánh tráo…………………………..
45
2.1.3. Phơi bày mặt khuất của đời sống trí thức……………………………….
48
2.1.4. Những góc tối trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, văn học nghệ thuật
53
2.2. Thái độ giễu nhại đối với con người có những mảnh tính cách bất bình thường
64
2.2.1. Giễu cợt nhưng đau xót, bất lực trước con người sùng ngoại, háo danh,
thực dụng ……………………………………………………………………...
65
2.2.2. Cảnh báo nỗi bất an trước con người phi nhân tính…………………….
67
2.2.3. Vừa giận vừa thương con người tự nhiên bản năng…………………….
69
Chƣơng 3: Giọng điệu giễu nhại và những vấn đề nghệ thuật liên quan
74
3.1. Điểm nhìn trần thuật và giọng điệu giễu nhại ……………………………
74
3.1.1. Giới thuyết về điểm nhìn trần thuật……………………………………..
74
3.1.2. Điểm nhìn linh hoạt tạo hiệu ứng cho giọng điệu giễu nhại thêm ấn
tượng …………………………………………………………………………..
76
3.2. Đặt tên nhân vật - một cách giễu nhại của giọng điệu …………………...
82
3.2.1. Nhân vật được đặt tên theo cách thông thường ………………………...
83
3.2.2. Nhân vật được mã hóa ………………………………………………….
85
3.3. Giọng điệu giễu nhại thể hiện qua lời văn giễu nhại……………………...
87
3.4. Giọng điệu giễu nhại tạo nên nét cá tính riêng trong phong cách của nhà
văn …………………………………………………………………………….
94
KẾT LUẬN…………………………………………………………………...
96
Danh mục Tài liệu tham khảo ………………………………………………...
99
3
PHẨN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Từ sau 1975, đặc biệt là từ 1986 với chính sách đổi mới của Đảng
và Nhà nước, tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị cho tới văn hóa, xã hội
đều có sự chuyển biến tích cực. Hòa chung với xu thế ấy, văn học nghệ thuật
cũng không ngừng tự đổi mới với những bước chuyển mình đáng ghi nhận mà
trước hết là đổi mới trong quan niệm nghệ thuật, cảm hứng nghệ thuật, cách
thức chọn đề tài. Được cổ xúy bởi hoàn cảnh đất nước, hiện thực khách quan,
ý thức dân chủ tăng cao, nhà văn dần hướng ngòi bút của mình vào những vấn
đề góc cạnh, nhạy cảm và mang tính thời sự hơn. Cảm hứng sự thật dần rõ nét
trong dòng chảy văn học đương đại với nhiều hướng tìm tòi cách tân trong
phương thức thể hiện. Giọng điệu giễu nhại với sự trở lại khá ấn tượng, đầu
tiên chỉ là một nét chấm phá trong dàn đồng ca bên cạnh giọng trữ tình hoặc
khách quan truyền thống (chỉ với tư cách là một nét tô điểm thêm, làm mềm
đi cái hiện thực được phản ánh, bớt chút căng thẳng cho người đọc khi tiếp
nhận tác phẩm), tiến đến vị trí tham gia lĩnh xướng bản hòa âm giọng điệu và
trở thành một trong những thủ pháp thể hiện hiệu quả cảm hứng phê phán thời
kì mới.
1.2. Tiểu thuyết vốn là thể loại mang trên mình gánh nặng thời đại. Cả
quá trình phát triển lâu dài đã minh chứng sức sống lâu bền của gã khổng lồ
trong văn học này. Tiểu thuyết đủ sức vóc chuyên chở tất cả những vấn đề
của xã hội, con người với đủ mọi chiều kích. Do vậy, tìm hiểu những vấn đề
nghệ thuật trong tiểu thuyết không bao giờ là đủ nếu chúng ta muốn nắm bắt
và đam mê nó. Nhưng cũng chính vì sự cực thịnh, mà lẽ dĩ nhiên sẽ có lúc sức
tàn. Thực tế, ở phương Tây hiện nay đang có những khủng hoảng trong thể