VIỆT CÚC HOÀN
(Đan Khê tâm pháp)
Thành phần:
Thương truật
Hương phụ
Xuyên khung
Lục khúc
Sơn chi tử (sao)
(Lượng bằng nhau).
Cách dùng: Tất cả tán bột mịn, dùng nước làm hoàn, mỗi lần uống
8 - 12g với nước sôi ấm. Có thể dùng làm thuốc thang sắc uống, liều
lượng tùy chứng gia giảm.
Tác dụng: Hành khí giải uất.
Giải thích bài thuốc:
Bài thuốc này có tác dụng điều trị: 6 chứng uất (khí uất thường
thường biểu hiện ngực bụng đầy tức, thấp uất thực trệ thường do ăn
uống không tiêu, bụng trên đầy no, ợ hơi, nôn đàm hỏa uất kết, tích
trệ trung tiêu, thăng thanh giáng trọc bị rối loạn, thường thấy ợ hơi
chua, khí huyết uất trệ thường sinh ra các chứng đau).
Tất cả các chứng uất đều gây ra các triệu chứng trên, trong đó khí
uất là nguyên nhân chính vì khí hành giải uất thì huyết hành tức là
huyết lạc lưu thông, khí huyết trệ thì đàm hỏa thấp thực, hết ứ trệ
đau này cũng được tiêu trừ.
Trong bài thuốc:
Hương phụ: hành khí giải uất, trị khí uất là chủ dược.
Thương truật: táo thấp, kiện tỳ, trị thấp trệ.
Xuyên khung hành khí hoạt huyết trị huyết ứ chỉ thống.
Lục khúc tiêu thực hòa vị trị thực tích.
Sơn chi tử thanh nhiệt trừ phiền, trị hỏa uất đều tá dược.
Ứng dụng lâm sàng:
Bài thuốc thiên về hành khí giải uất nhưng trên lâm sàng tùy theo
tình hình bệnh lý chứng uất nào nặng hơn mà gia vị.
1. Nếu khí uất nặng lấy Hương phụ làm chủ, gia Mộc hương, Hậu
phác, Chỉ xác để tăng cường hành khí giải uất.
2. Nếu thấp trệ nặng lấy Thương truật làm chính, gia Phục linh,
Trạch tả để lợi thấp.
3. Nếu thực tích nặng lấy Lục khúc làm chính, gia Mạch nha, Sơn
tra để tiêu thực; đờm uất nặng gia Nam tinh, Bán hạ, Qua lâu để tiêu
đàm.
4. Nếu huyết ứ nặng lấy Xuyên khung làm chính, gia Đào nhân,
Hồng hoa, Xích thược để hoạt huyết hóa ứ.
5. Trường hợp hỏa uất nặng lấy Chi tử làm chính, gia Hoàng liên,
Long đởm thảo, Thanh đại để thanh nhiệt giáng hỏa; nếu kiêm hàn
gia thêm Ngô thù du để khu hàn ... tùy chứng gia giảm.
6. Bài thuốc dùng trị đau bụng kinh ở phụ nữ, viêm gan mạn, đau
sườn, chứng tâm thần phân liệt thể khí uất có thể gia thêm Uất kim,
Phật thủ, Diên hồ sách, Xích thược để tăng thêm tác dụng hành khí,
sơ can giải uất.
7. Bài thuốc có thể điều trị các chứng đau dạ dày cơ năng, rối loạn
tiêu hóa, bụng đầy ợ hơi, ợ chua gia thêm Sa nhân, Trần bì có hiệu
quả tốt.
Chú ý: Bài thuốc chỉ nên dùng chữa thực chứng nếu trường hợp hư
chứng gây nên bụng đầy kém ăn, tiêu lỏng không nên dùng.