BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NAM CẦN THƠ
GIÁO TRÌNH
Y HỌC CỔ TRUYỀN
Ngành: Y khoa
CHỦ BIÊN
BSNT. CKI. TẠ TRUNG NGHĨA
BSNT. CKI. DƯƠNG HOÀNG NHƠN
Cần Thơ, tháng 12 năm 2025
Lưu hành nội bộ
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NAM CẦN THƠ
GIÁO TRÌNH
Y HỌC CỔ TRUYỀN
Ngành: Y khoa
CHỦ BIÊN
BSNT. CKI. TẠ TRUNG NGHĨA
BSNT. CKI. DƯƠNG HOÀNG NHƠN
Cần Thơ, tháng 12 năm 2025
Lưu hành nội b
LỜI NÓI ĐẦU
Y học cổ truyền Việt Nam một bộ phận quan trọng của nền y học dân tộc, được
hình thành phát triển trên sở kinh nghiệm thực tiễn lâu dài trong quá trình con
người thích nghi, phòng chống bệnh tật và bảo vệ sức khỏe. Những tri thức ấy được tích
lũy, kế thừa chắt lọc qua nhiều thế hệ, phản ánh cách nhìn toàn diện về con người
trong mối quan hệ hài hòa với tự nhiên và xã hội.
Trong bối cảnh y học hiện đại không ngừng phát triển, Y học cổ truyền vẫn giữ
được giá trị riêng, đồng thời ngày ng khẳng định vai trò bổ trợ phối hợp trong công
tác chăm sóc sức khỏe. Việc trang bị cho sinh viên Y khoa những hiểu biết bản, đúng
đắn và hệ thống về Y học cổ truyền là yêu cầu cần thiết, nhằm góp phần hình thành
tư duy y học toàn diện, linh hoạt và nhân văn.
Giáo trình Y học cổ truyền này được biên soạn với mục đích giới thiệu những
nội dung nền tảng của học phần, bao gồm: lịch sử quá trình phát triển của Y học cổ
truyền Việt Nam; các học thuyết bản làm sở luận; quan niệm về nguyên nhân
gây bệnh; các phương pháp chẩn đoán điều trị; hệ thống kinh lạc huyệt vị; c liệu
pháp điều trị không dùng thuốc; thuốc bài thuốc cổ truyền; cùng với cách tiếp cận
chẩn đoán và điều trị một số bệnh nội khoa thường gặp theo Y học cổ truyền. Nội dung
được trình bày theo hướng cô đọng, mạch lạc, chú trọng tính khoa học và khả năng ứng
dụng trong thực hành lâm sàng.
Với đối tượng sinh viên Y khoa, giáo trình không đặt mục tiêu thay thế y học
hiện đại, hướng tới giúp người học hiểu đúng tinh thần, nguyên giá trị của Y
học cổ truyền, từ đó biết cách vận dụng một cách hợp lý, an toàn và hiệu quả trong thực
tiễn nghề nghiệp.
Ban biên soạn
MỤC LỤC Trang
BÀI 1. LƯỢC LỊCH SỬ Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM KẾT HỢP
VỚI Y HỌC HIN ĐẠI ................................................................................................ 1
1.1. SƠ LƯỢC LCH SY HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM ................................... 1
1.2. KẾT HỢP Y HỌC CỔ TRUYỀN Y HC HIỆN ĐẠI .................................. 4
1.3. NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ .......................................................................... 5
1.4. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ ...................................................................................... 5
BÀI 2. YY HC CTRUYỀN THÔNG QUA CÁC HỌC THUYẾT CƠ BẢN
......................................................................................................................................... 7
2.1. HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG .............................................................................. 7
2.2. HỌC THUYẾT NGŨ HÀNH ............................................................................... 9
2.3. KHÍ – HUYT TINH – TÂN DỊCH ............................................................... 10
2.4. HỌC THUYẾT TNG PH .............................................................................. 12
2.5. HỌC THUYẾT KINH LẠC ............................................................................... 15
2.6. NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ ........................................................................ 16
2.7. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ .................................................................................... 16
BÀI 3. NGUYÊN NHÂN GÂY BNH ....................................................................... 18
3.1. KHÁI NIỆM ....................................................................................................... 18
3.2. NGUYÊN NHÂN BÊN NGOÀI ........................................................................ 18
3.3. NGUYÊN NHÂN BÊN TRONG ....................................................................... 19
3.4. NGUYÊN NHÂN THỨ PHÁT .......................................................................... 21
3.5. NGUYÊN NHÂN KHÁC .................................................................................. 21
3.6. NHỮNG ĐIỂM CN NH ............................................................................... 22
3.7. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ .................................................................................... 22
BÀI 4. TỨ CHẨN, BÁT CƯƠNG, BÁT PHÁP NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ
CHUNG THEO Y HỌC CTRUYN ..................................................................... 23
4.1. TỨ CHẨN .......................................................................................................... 23
4.2. BÁT CƯƠNG ..................................................................................................... 28
4.3. BÁT PHÁP ......................................................................................................... 29
4.4. NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ ................................................................................ 30
4.5. NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ ........................................................................ 30
4.6. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ .................................................................................... 30
BÀI 5. ĐƯỜNG KINH VÀ HUYỆT .......................................................................... 32
5.1. ĐƯỜNG KINH .................................................................................................. 32
5.2. HUYỆT ............................................................................................................... 42
5.3. NHỮNG ĐIỀU CẦN NH ................................................................................ 54
5.4. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ .................................................................................... 54
BÀI 6. LIỆU PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC TRONG Y HỌC C
TRUYỀN ...................................................................................................................... 55
6.1. KHÁI NIỆM ....................................................................................................... 55
6.2. PHƯƠNG PHÁP CHÂM ................................................................................... 55
6.3. PHƯƠNG PHÁP CỨU ...................................................................................... 57
6.4. PHƯƠNG PHÁP XOA BÓP .............................................................................. 57
6.5. NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ ........................................................................ 59
6.6. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ .................................................................................... 59
BÀI 7. MỘT SỐ VỊ THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN THƯỜNG DÙNG ................ 61
7.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN ............................................ 61
7.2. THUỐC GII BIỂU ........................................................................................... 63
7.3. THUỐC THANH NHIỆT .................................................................................. 64
7.4. THUỐC TRỪ HÀN ............................................................................................ 67
7.5. THUỐC KHU PHONG TRTHẤP ................................................................. 68
7.6. THUC LỢI THUỶ THẨM THẤP................................................................... 69
7.7. THUỐC TIÊU ĐẠO ........................................................................................... 70
7.8. THUỐC TẢ HẠ ................................................................................................. 71
7.9. THUỐC CHỈ KHÁI VÀ TRỪ ĐÀM ................................................................. 72
7.10. THUỐC BÌNH CAN TỨC PHONG ................................................................ 74
7.11. THUỐC AN THẦN .......................................................................................... 75
7.12. THUỐC HÀNH KHÍ ........................................................................................ 76
7.13. THUỐC LÝ HUYẾT........................................................................................ 77
7.14. THUỐC B ...................................................................................................... 79
7.15. THUỐC CÓ SÁP .............................................................................................. 83
7.16. NHỮNG ĐIU CẦN GHI NHỚ ...................................................................... 84
7.17. CÂU HỎI LƯNG GIÁ .................................................................................. 84
BÀI 8: CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ CÁC BỆNH NỘI KHOA THƯỜNG GẶP 86
8.1. ĐAU KHỚP ........................................................................................................ 86
8.2. ĐAU THẮT LƯNG ............................................................................................ 88
8.3. ĐAU THẦN KINH TỌA ................................................................................... 89
8.4. ĐAU VAI GÁY .................................................................................................. 91