Bố mẹ đau đầu vì
con hỏi khó
"Mẹ ơi, con này là con gì? Ơ, sao con cá này gọi
là cá mập, mà con kia lại là cá heo?"... Sau một
hồi bị cậu con trai 3 tuổi vặn vẹo đủ điều khi xem
bức tranh về các loài cá, chị Thuận (Gia Lâm, Hà
Nội) phát cáu vì không biết trả lời thế nào.
Cuối cùng, chị đành nhờ chồng "cứu viện" với lời giải
thích: "Cũng như con tên là Nam, còn bạn tên là Hiếu,
hay em bé tên là Bim vậy" thì cậu nhóc mới tạm chịu
tha.
Đôi khi, nhiều phụ huynh không đủ kiên nhẫn để trả
lời những tràng câu hỏi của con. Không ít người còn
bối rối chẳng biết giải thích ra sao để thỏa mãn trí tò
mò của trẻ, thậm chí một số bố mẹ còn tìm cách lảng
tránh hay quát mắng để dập tắt chuỗi thắc mắc vô tận
đó.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh,
chủ nhiệm câu lạc bộ Đọc sách cùng con thì hỏi là
một cách để trẻ khám phá thế giới xung quanh. Nếu
bố mẹ có thái độ và cách trả lời phù hợp cũng như
biết cách đặt câu hỏi khơi gợi tiếp sẽ giúp các bé phát
triển hết khả năng tư duy, sáng tạo ngay từ nhỏ.
Nhà tâm lý giáo dục cũng cho rằng, việc trả lời con
thế nào không đơn giản. Đôi khi, bố mẹ không cần
phải giải thích bằng các cơ sở khoa học, ý nghĩa lôgic
cho thật đúng đắn, mà chỉ cần kể một câu chuyện
nhỏ sinh động cũng đủ thỏa mãn trí tò mò của trẻ.
Trong nhiều trường hợp, thay vì trả lời con, phụ
huynh con có thể đặt các câu hỏi để kích thích tư duy
của trẻ, và có thể chính bạn sẽ ngạc nhiên bởi những
cách lý giải thú vị, ngộ nghĩnh của con.
Theo chị Thụy Anh, không có một câu trả lời "mẫu"
nào đúng cho câu hỏi của mỗi trẻ. Với cá tính của mỗi
em, mỗi lứa tuổi hay hoàn cảnh thực tế mà bố mẹ có
những cách ứng đáp khác nhau.
Chẳng hạn, câu trả lời của vợ chồng chị Thuận về tên
gọi các loài cá ở trên có thể thỏa mãn một cậu bé 3
tuổi nhưng một đứa trẻ 6 tuổi sẽ không chấp nhận
điều đó. Khi ấy, người lớn lại có thể nói với con về vài
đặc điểm khác nhau và giúp con phân biệt các loài
động vật dưới nước này.
"Trẻ nhỏ không cần những lời giải thích cặn kẽ, đầy
đủ cơ sở khoa học. Các bé có thể sẽ không hiểu nổi
những điều đó, thậm chí cảm thấy quá rắc rối và càng
thắc mắc nhiều hơn. Trong khi, một lời giải thích đơn
giản, có liên tưởng đến những gì gần gũi hay một câu
chuyện kể sinh động liên quan đến câu hỏi, khơi gợi
được trí tưởng tượng của trẻ sẽ ý nghĩa hơn nhiều",
nhà giáo dục nói.
Tương tự, với những thắc mắc của con về giới tính,
lúc trẻ nhỏ, bố mẹ có thể giải thích đơn giản, kể
những câu chuyện sinh động để giải đáp cho con,
nhưng khi trẻ lớn hơn, từ 5 tuổi trở lên, bố mẹ có thể
cung cấp cho con những hình ảnh, kiến thức thực sự
khoa học về vấn đề này, tất nhiên, vẫn bằng cách nói
nhẹ nhàng, gần gũi.
Chị cũng chia sẻ câu chuyện của chính mình. Khi
khoảng 3 tuổi, con trai chị rất hay thắc mắc về chuyện
"con sinh ra từ đâu". Chị đã giải thích cho con bằng
một câu chuyện nhỏ và cu cậu tỏ ra rất thích thú và
thỏa mãn: "Mấy năm trước, bố và mẹ gặp nhau, rồi
yêu nhau. Bố có một viên ngọc rất quý và đã tặng nó
cho mẹ, mẹ không muốn làm mất nên đã cất ở trong
người. Sau đó, mẹ dùng tình yêu thương của mẹ để
nuôi dưỡng cho viên ngọc đó lớn dần lên...".
Hỏi là một cách giúp trẻ mở rộng kiến thức và phát
triển tư duy. Tuy nhiên không phải lúc nào trẻ hỏi
cũng là để khám phá về những điều xung quanh. Khi
khoảng 6-7 tuổi trở lên, nhiều cháu đã biết dùng câu
hỏi để dồn bố mẹ vào thế bí và tỏ thái độ bản thân.
Chị Dung (Thanh Trì, Hà Nội) đã vô cùng lúng túng
khi cậu con trai lớp 2 vặn vẹo: "Sao mẹ nói yêu con
mà mẹ lại bắt con học, không cho con chơi? Mẹ yêu
con sao mẹ lại đánh con?". Chị không biết phải trả lời
con thế nào nên đã phải nhờ tới nhà tư vấn.
Trước câu hỏi hóc búa này, chuyên gia giáo dục
Nguyễn Thụy Anh cho rằng, để đáp lại câu hỏi này
của trẻ không đơn giản và mỗi bà mẹ sẽ có cách nói
khác nhau, tùy thuộc vào tính cách của con hay thời
điểm trẻ nói ra. Tuy nhiên, thường khi hỏi câu này, trẻ
đang rất "bức xúc" và có thể công kích lại bất cứ câu
trả lời nào của bố mẹ, vì thế, phụ huynh nên dùng kế
"hoãn binh", chẳng hạn "Để tối mẹ con mình nói về
chuyện này nhé".
Sau đó, bố mẹ có thể tìm thời điểm thích hợp, khi con