An sinh giáo dục: Thực trạng và một số
biện pháp phát triển nghiệp vụnày ở
công ty Bảo hiểm nhân thọ
PHẦN I
LÝ LUẬN CHUNG VỀBẢO HIỂM NHÂN THỌ.
I. SỰCẦN THIẾT CỦA BẢO HIỂM NHÂN THỌ.
1. Lịch sửra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ.
a. Trên thếgiới:
Bảo hiểm nhân thọra đời và phát triển từrất lâu trên thếgiới. Hình thức bảo hiểm
nhân thọ đầu tiên ra đời năm 1583 ởLuân đôn, ngờiđợc bảo hiểm là William Gybbon. Nh
vậy, bảo hiểm nhân thọcó phôi thai từrất sớm, nhng lại không có điều kiện phát triểnởmột
sốnớc do thiếu cơsởkỹthuật ngẫu nhiên, nó giống nh một trò chơi nên bịnhà thờgiáo hội
lên án với lý do lạm dụng cuộc sống con ngời, nên bảo hiểm nhân thọphải tồn tại dới nhiều
hình thức khác nhau. Tuy nhiên sau đó do sựphát triển kinh tếmạnh mẽ, cuộc sống của con
ngờiđợc cải thiện rõ rệt, thêm vào đó là sựphát triển không ngừng của khoa học kỹthuật
nên bảo hiểm nhân thọ đã có điều kiện phát triển trên phạm vi rộng lớn. Với sựxuất hiện các
phép tính xác suất Pascal và Fermat thì sựphát triển của bảo hiểm nhân thọlà một tất yếu
khách quan.
Năm 1759, công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên ra đờiởchâu Mỹnhng chỉbán các hợp
đồng bảo hiểm cho các con chiên trong nhà thờcủa họ.
Năm 1762, ởAnh thành lập công ty bảo hiểm nhân thọEquitable. Đây là công ty đầu
tiên bán các hợpđồng bảo hiểm rộng rãi cho nhân dân và áp dụng nguyên tắc phí bảo hiểm
không đổi trong suốt thời gian bảo hiểm.
Năm 1812, một công ty bảo hiểm nhân thọnữađợc thành lậpởBắc Mỹ.
Năm 1860 bắtđầu xuất hiện hệthống mạng lớiđại lý bán bảo hiểm nhân thọ.
Cho đến nay bảo hiểm nhân thọ đã phát triển rất mạnh mẽvà đa dạng. Từnhững loại
hình nhân thọcơbản là Bảo hiểm sinh mạng có thời hạn (Bảo hiểm tửkỳ), Bảo hiểm trọn
đời, Bảo hiểm nhân thọhỗn hợp, Bảo hiểm trợcấp hu trí, mỗi công ty bảo hiểmđều thiết kế
những sản phẩm mang những đặc thù riêng để đápứng nhu cầu tài chính của từng khu vực
dân c và phù hợp với chính sách kinh tế, xã hội của từng quốc gia.
Ngời ta cũng thờng có những điều khoản bổsung trong đó phạm vi bảo hiểm là tai nạn
hoặc bệnh tật, ốmđau, các bệnh hiểm nghèo xảy ra trong thời hạn bảo hiểm của hợpđồng
chính (là một trong bốn dạng trên).
Trên thếgiới, hiện nay doanh sốcủa bảo hiểm nhân thọchiếm trên 50% doanh sốcủa
ngành bảo hiểm.
Dớiđây là sốliệu thểhiện tỷtrọng doanh sốbảo hiểm nhân thọ ở các khu vực trên thế
giới trong hai năm 1990, 1996.
Bảng 1: Doanh sốcủa bảo hiểm nhân thọso với doanh sốngành bảo hiểmởcác khu
vực
Đơn vịtính: %
Năm
Khu vực
1990 1996
Châu Á 33,8 75
Châu Âu 31,4 50
Châu Mỹ34,8 43
Nguồn tài liệu: Tạp chí Tái bảo hiểm - 1996.
Trong đó, cho đến năm 1993, ở Đông Nam á tổng doanh thu phí bảo hiểm là 61,1 tỷ
USD, doanh sốcủa bảo hiểm nhân thọlà 45,1 tỷUSD chiếm 73,8% , doanh sốcủa bảo
hiểm phi nhân thọlà 16 tỷUSD chiếm 26,2%.
Có thể đa ra đây một sốví dụvềsựphát triển bảo hiểm nhân thọ ở một sốnớc nh
sau:
Bảng 2: Phí bảo hiểm nhân thọ ở một sốnớc trên thếgiới năm 1993.
Tên nớc Tổng phí
bảo
hiểm
(tr.USD)
Nhân
thọ(%)
Phi
nhân
thọ(%)
Phí BHNT
trên đầu
ngời(US/
1000ngời)
Tỷlệ
BHNT
trên GDP
(%)
Bảo hiểm
phi nhân
thọtrên
GDP (%)
Hàn Quốc
Nhật Bản
Đài Loan
Singapor
Philipin
Thái Lan
Malaixia
Inđonêxia
Mỹ
Đức
Pháp
Anh
36.050
320.143
9.886
1.666
1.238
2.127
1.989
1.233
522.468
107.403
84.303
102.360
79,66
73,86
68,77
62,42
59,43
53,64
46,45
30,25
41,44
39,38
56,55
64,57
20,34
26,14
31,23
37,28
40,57
43,36
53,55
69,75
58,56
60,62
43,65
35,43
651.201
1.909.870
325.311
358.620
11.294
19.470
48.125
1.974
838.223
524.138
826.320
1.141.450
8,68
5,61
3,14
1,89
1,38
0,92
1,43
0,26
3,41
2,25
3,80
7,00
2,21
1,98
1,43
1,14
0,82
0,80
1,65
0,60
4,82
3,46
2,82
3,85
Nguồn: Tạp chí Kinh tếphát triển - Đại học kinh tếquốc dân.
b.Tại Việt Nam:
Với nhận thức sâu sắc vềvai trò và tầm quan trọng của bảo hiểm nhân thọ, trong
những năm qua Chính phủvà BộTài chính rất quan tâm phát triển nghiệp vụnày. Với sự
ra đời của công ty bảo hiểm nhân thọ, chính thứcđầu tiên ởViệt Nam năm 1996 đã khẳng
định rõ sựquan tâm của các cơquan Nhà nớc tầm vĩmô. Mặc dù chúng ta mới tiến hành
nghiệp vụbảo hiểm nhân thọgần ba năm, nhng trong thực tếbảo hiểm nhân thọ đã xuất
hiệnởViệt Nam từrất sớm dới nhiều hình thức khác nhau.
Trớc năm 1954, ởmiền Bắc, những ngời làm việc cho Pháp đã đợc bảo hiểm và một
sốgia đình đã đợc hởng quyền lợi bảo hiểm của các hợpđồng bảo hiểm nhân thọnày. Các
hợpđồng bảo hiểm này đều do các công ty bảo hiểm của Pháp trực tiếp thực hiện.
Trong những năm 1970 - 1971 ởmiền Nam công ty Hng Việt bảo hiểmđã triển khai
một sốloại hình bảo hiểm nh “An sinh giáo dục”, “Bảo hiểm trờng sinh” (Bảo hiểm nhân
thọtrọnđời), “Bảo hiểm tửkỳthời hạn 5 - 10 - 20 năm”, nhng công ty này chỉhoạtđộng
từmộtđến hai năm nên các nghiệp vụbảo hiểm không đợc biếtđến rộng rãi.
Năm 1987, Bảo Việtđã có đề án “Bảo hiểm nhân thọvà việc vận dụng vào Việt
Nam”, nhng vào lúc đó điều kiệnđất nớc còn gặp nhiều khó khăn nh:
- Tỷlệlạm phát rất cao và không ổnđịnh.
- Thu nhập của nhân dân chỉ đủ để chi tiêu cho những nhu cầu tối thiểu thờng ngày,
phần tiết kiệm rất ít.
- Cha có điều kiệnđể công ty bảo hiểm hoạtđộng trong lĩnh vựcđầu t. Công ty bảo
hiểm lúc đó cha đợc phép sửdụng quỹbảo hiểmđiđầu t, môi trờng đầu t cha phát triển.
- Cha có những qui định mang tính chất pháp lý để điều chỉnh mối quan hệgiá công
ty bảo hiểm và ngời tham gia bảo hiểm, bảo vệquyền lợi cho ngờiđợc bảo hiểm và khả
năng thanh toán của công ty bảo hiểm.
Với những khó khăn trên đã không cho phép công ty Bảo Việt phát triển nghiệp vụ
bảo hiểm nhân thọ. Thay cho bảo hiểm nhân thọ, năm 1990, BộTài chính cho phép công
ty Bảo Việt triển khai “Bảo hiểm sinh mạng con ngời thời hạn 1 năm”.Thực tếtriển khai
nghiệp vụnày cho thấy:
- Việc lo xa cho gia đình khi không may ngời chủgia đình bịmất mà chỉtính đến
trong vòng 1 năm là không hấp dẫn. Tâm lý ngời tham gia loại hình bảo hiểm này cũng
không thoải mái. Và do đó loại hình bảo hiểm này chỉ đápứng đợc nhu cầu cho những
ngời già.
- Mọi ngời tham gia bảo hiểmđều thắc mắc, nếu không gặp rủi ro có đợc nhận lại gì
không?
Với thực tếtrên, cùng với việcđánh giá các điều kiện kinh tếxã hội Việt Nam trong
những nămđầu thập kỷ90, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam đã bắtđầu tiến hành nghiên
cứu triển khai nghiệp bảo hiểm nhân thọvới hai loại hình mang tính chất tiết kiệm từcuối
năm 1993. Đến tháng 1 năm 1994, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam mới chính thức trình
BộTài chính dựán thành lập công ty Bảo hiểm nhân thọ.
Với những yêu cầu vềquản lý quỹbảo hiểm nhân thọ, BộTài chính đã ký quyết
định số568/QĐ/TCCB ngày 22/6/1996 thành lập công ty bảo hiểm nhân thọtrực thuộc
Bảo Việt. Sựkiện này đánh dấu một bớc ngoặt mới trong sựphát triển của ngành bảo hiểm
Việt Nam.
2. Sựcần thiết của bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm là sựchia sẻrủi ro giữa một số đông với một vài ngời trong sốhọphải
gánh chịu. Có thểnói nguyên tắc này lầnđầu tiên đợc ghi vào lịch sửlà năm 1583, ởthị
trờng Luân đôn một nhóm ngờiđã thoảthuận góp tiền và sốtiền này sẽ đợc trảcho ngời
nào trong sốhọbịchết trong 1 năm. Đây cũng là mầm mống của nghiệp vụbảo hiểm nhân
thọ.
Sựra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ đã đóng góp một phần không nhỏvào
sựphát triển cuảnền kinh tếtrên thếgiới. Ngày nay tham gia bảo hiểm nhân thọtrởthành
một nhu cầu tất yếu của ngời dân các nớc phát triển cũng nh các nớcđang phát triển.Ở
châu Á, những năm gầnđây bảo hiểm nhân thọphát triển hết sức mạnh mẽ, thực hiện chức
năng huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân, tạo nguồnđầu t dài hạn cho sựphát triển
kinh tế- xã hội, giảm bớt tình trạng vay vốn nớc ngoài với lãi suất cao.Theo Tài liệu của
công ty Bảo Việt nhân thọ, năm 1996, ởchâu Á, tổng doanh thu phí bảo hiểm là 61,1 tỷ
USD trong đó phí bảo hiểm nhân thọlà 45,1 tỷUSD chiếm 73,8%. Ơcác nớc phát triển có
môi trờng đầu t tốt, bảo hiểm nhân thọphát triển rất mạnh mẽ.
Bảo hiểm nhân thọgiúp tăng tích luỹcho ngân sách nhà nớc, góp phần giải quyết một
sốvấnđề xã hội nh vấnđề thất nghiệp, vấnđề giáo dục...Hiện nay hầu hết các công ty lớn
trên thếgiớiđều tham gia bảo hiểm nhân thọnhằm duy trì hoạtđộng của công ty, bù đắp
phần thiệt hại do rủi ro trong trờng hợp ngời chủcông ty phải ngừng làm việc do tửvong
hoặc thơng tật toàn bộvĩnh viễn.
Trong điều kiện kinh tếViệt nam, trải qua hơn 10 năm thực hiệnđờng lốiđổi mới dới
sựlãnh đạo củaĐảng, đất nớc ta đã đạtđợc những thành tựuđáng phấn khởi và có ý nghĩa
rất quan trọng. Đã ra khỏi khủng hoảng kinh tếkéo dải, tạo ra đợc những cơsởvật chất
thuận lợi cho sựnghiệp phát triểnđất nớc, cho phép chúng ta chuyển sang thời kỳmới:
"Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiệnđại hoá vì mục tiêu dân giàu nớc mạnh xã hội văn
minh".
Muốn thực hiệnđợc thắng lợi mục tiêu chiến lợc kinh tếxã hộiđã đề ra thì nhân tố
vốnđầu t là rất quan trọng. Vốnđầu t chủyếuđợc lấy từquĩtích luỹcủa nền kinh tếquốc
dân và nguồn vốn vay nớc ngoài. Theo kinh nghiệm của một sốnớc phát triển và tình hình
kinh tếxã hội thực tếcủa Việt Nam thì nhất thiết phải tạo nhanh nguồn vốn tích luỹtừnội
bộnền kinh tếvà phải coi đây là biện pháp chính. Có tích luỹtừtrong nớc thì mới tiếp
nhậnđợc nguồn vốn từbên ngoài. Mà quĩtích luỹnày đợc hình thành chủyếu từtiết kiệm,
để phát huy nguồn vốn này cần phảiđẩy mạnh tiết kiệm, tạo khoản vốn cần thiếtđể phát
triển kinh tế.
Một trong những mặt yếu kém của nền kinh tếnớc ta thời gian qua là nguồn vốnđầu
t phát triển bằng nguồn vốn trong nớc tăng không đáng kể, mặc dù theo điều tra, vốn trong
dân không phải là nhỏ. Báo Đầu t sốra gầnđây cho biết: Nguồn vốn trong dân ớc tính
trong các năm :
- Năm 1992: 9419 tỷ đồng chiếm 9,8% GDP.
- Năm 1994: 21.753 tỷ đồng chiếm 12,8% GDP.
- Năm 1995: 34.382 tỷ đồng chiếm 13,2% GDP.
Dự đoán từnay đến năm 2000 tỷlệnày đạt 15% GDP.
Cùng với tốcđộ tăng trởng kinh tếhàng năm từ8đến 9% và tốcđộ tiêu dùng thấp
hơn tốcđộ tăng trởng kinh tếthì tiết kiệm trong dân sẽkhông ngừng tăng cảvềsốtuyệt
đối và tỷtrọng so với GDP. Đa sốvới ngời dân, ngoài khảnăng gửi tiền tiết kiệm vào
ngân hàng thì thờng rất ít khảnăng để đầu t những khoản tiền nhàn rỗi.
Nh vậy cùng với việc tăng nhanh sốlợng và tỷlệtiết kiệm trong dân, nhà nớc cần
phải có giải pháp, chính sách và công cụ để huy động mạnh nguồn vốn trong dân cho đầu t
phát triển.
Bảo hiểm nhân thọtừkhi ra đời và triển khai các nghiệp vụbảo hiểm nhân thọhỗn
hợp mang tính chất vừa bảo hiểm vừa tiết kiệmđã và đang huy động đợc một lợng vốn
không nhỏtrong dân. Tuy bớcđầu, lợng ngời tham gia bảo hiểm cha lớn, sốhợpđồng
tham gia ởmức trách nhiệm cao cũng cha nhiều, nhng lợng vốn mà công ty bảo hiểm nhân
thọViệt Nam huy động đợc cũng là hết sức cần thiết trong điều kiện kinh tếnớc ta hiện
nay. Nếu nh đối với nghiệp vụbảo hiểm khác thời gian bảo hiểm thờng ngắn, mức phí
đóng thờng là thấp thì ởnghiệp vụ" An Sinh Giáo Dục " thời gian bảo hiểm dài, mức phí
định kỳcao. Điều này cho thấy huy động vốn bằng cách tăng cờng triển khai nghiệp vụ
"An Sinh Giáo Dục " là hết sức cần thiếtđối với công ty bảo hiểm nhân thọ.
II - MỤCĐÍCH, Ý NGHĨA VÀ ĐẶC TRNG CỦA BẢO HIỂM NHÂN THỌ
1.Mụcđích
Bảo hiểm nhân thọlà một sự đảm bảo và mang tính chất tơng hỗ-đó là mụcđích
chính, và do đó bảo hiểm nhân thọmang tính chất xã hội rất lớn. Sốtiềnđợc trảcho thân
nhân và gia đình ngời tham gia bảo hiểm khi không may gặp rủi ro đợc bảo hiểm sẽgiúp
những ngời thân chi trảnhững khoản chi tiêu rất lớn nh: tiền thuốc thang và bác sỹ, tiền
ma chay, khoản tiền cần thiếtđể ổnđịnh cuộc sống, chi phí giáo dục con cái, nuôi dỡng
chúng nên ngời.
Không ai muốn nghĩtới cái chết, nhng không ai biết nó đến lúc nào. Việc mua một
hợpđồng bảo hiểm nhân thọlà thểhiện sựchu đáo của mình đối với gia đình. Và nếu nh
may mắn trong suốt thời hạn bảo hiểm không có rủi ro thì ngờiđợc bảo hiểm vẫn nhận lại
đợc sốtiềnđã nộp cộng thêm lãi nhờhoạtđộng của công ty bảo hiểm. Nhiều khoản tiền
nhỏlúc đó cộng lạiđã thành khoản tiền lớnđể chi tiêu cho những công việc lớn, hoặc nh
dành dụm cho con bằng cách mua hợpđồng “An sinh giáo dục” thì khi đứa trẻ18 tuổiđã
có một khoản tiềnđể cấp vốn cho nó làm ăn hoặc chi phí cho nó tiếp tụcđi họcđại học.
Chi phí giáo dục - một vấnđề lớn trong ngân sách của mỗi gia đình hiện nay và càng trở
nên nóng bỏng trong tơng lai.
So với các hình thức tiết kiệm, bảo hiểm nhân thọcó u điểm sau:
- Bảo hiểm nhân thọlà hình thức tiết kiệm thờng xuyên và có kếhoạch. Khi đã
quyếtđịnh mua một hợpđồng bảo hiểm nhân thọthì các khoản phí nhỏ đóng hàng tháng
đợc coi nh là các chi phí thờng xuyên nh tiềnăn, tiềnđiện, tiền nớc...và ngờiđại lý chính
là ngời thờng xuyên nhắc nhởvà thu khoản tiền này.
- Bảo hiểm nhân thọhỗtrợkhó khăn vềtài chính cho thân nhân và gia đình ngời
đợc bảo hiểm khi ngờiđợc bảo hiểm gặp rủi ro bằng một khoản tiền lớn ngay cảkhi họ
mới kịp tiết kiệmđợc một khoản tiền rất nhỏ.
2 . Ý nghĩa của bảo hiểm nhân thọ
Cũng giống nh các nghiệp vụbảo hiểm khác , bảo hiểm nhân thọcó vai trò đặc biệt
quan trọng trong đời sống mỗi cá nhân , mỗi gia đình nói riêng và của xã hội nói chung .
a.Đối với mỗi cá nhân , gia đình .
- Bảo hiểm nhân thọthểhiện sựquan tâm lo lắng của ngời chủgia đình đối với con
cái hay những ngời phụthuộc . Ngày nay, khi khoa học kỹthuật phát triển , các công nghệ
hiệnđại giúp cho cuộc sống tiện lợi hơn , văn minh hơn nhng những rủi ro bất ngờvẫn có
thểxảy ra bất cứlúc nào , nó cớpđi mạng sống của con ngời hoặc gây cho con ngời những
thơng tật mà không thểphục hồi trởlại . Chính vì thế, trong xã hội văn minh hiện nay vẫn
có một thực trạng đáng buồn là nhiều gia đình trởnên khó khăn , túng quẫn khi ngời trụ
cột gia đình không may gặp rủi ro dẫn tới mất mát hoặc giảm thu nhập. Do đó, nếu tham
gia bảo hiểm nhân thọthì họsẽcó một khoản tiềnđể chi trả, trang trải những chi phí nh
nằm viện , phẫu thuật , thuốc men , nợnần , chi phí mai táng hoặc bù đắp một phần những
khoản thu nhập thờng xuyên của gia đình bịmất hoặc bịgiảm .
Vì thế, bảo hiểm nhân thọgóp phần giảm bớt khó khăn vềtài chính khi không may
ngời tham gia bảo hiểm gặp rủi ro .
-Bên cạnh đó , mỗi ngời dân lao động đều có ý thức tiết kiệm , dành dụm tiềnđể
thực hiện những dự định trong tơng lai . Bảo hiểm nhân thọlà một trong những biện pháp
để thực hiện tiết kiệm thờng xuyên và có kếhoạch đối với từng gia đình . Đặcđiểm u việt
của loại hình bảo hiểm nhân thọlà khi hết thời hạn bảo hiểm , ngờiđợc bảo hiểm vẫnđợc
nhận lại toàn bộsốtiền bảo hiểm cho dù trong thời gian bảo hiểm có xảy ra rủi ro hay
không . Không ai dám nói trớc vềtơng lai và tiết kiệm từhôm nay để đảm bảo cho ngày
mai là biện pháp tích cực và có ý nghĩa nhất vì tơng lai tốtđẹp của con cái , của gia đình
luôn đợcđảm bảo bằng trình độ học vấn , bằng cấp khoa học , vịtrí xã hội vững vàng
- Bảo hiểm nhân thọgóp phần thực hiện kếhoạch tài chính của từng gia đình : tạo
quỹdành cho giáo dục con cái , có tiềnđể chi dùng khi vềhu .
Tóm lại , bảo hiểm nhân thọcó vai trò hết sức quan trọng, to lớnđối với mỗi thành
viên trong toàn xã hội. Tham gia bảo hiểm nhân thọlà quyền lợi của mọi ngời và nhờcó
bảo hiểm nhân thọmà cuộc sống của con ngời trởnên hạnh phúc hơn , an toàn hơn .Tham