Bài giảng Cây rau: Tổng hợp chương 1, 2, 3

Thu-20/2/14

Chương I

TẦM QUAN TRỌNG, LỊCH SỬ

PHÁT TRIỂN, ĐẶC ĐIỂM VÀ

PHƯƠNG HƯỚNG SẢN XUẤT RAU

1. Tầm quan trọng của cây rau

1.1. Khái niệm sản phẩm rau

là các bộ phận cây trồng được sử dụng làm

thực phẩm và cung cấp chủ yếu vitamin, axít

amin, khoáng và chất xơ.

Bảng 1.1. Bộ phận của cây rau

được sử dụng

Bộ phận Loại rau

Rễ,

thân

củ

Cải

củ, cà rốt, khoai tây, củ ấu

Thân

giả

Hành

tây, tỏi

Thân

Măng

che, măng tây, cải làn

Lá

Cải

bắp, xà lách, tỏi tây, cần tây

Quả

Dưa

chuột, cà chua, cà tím, ớt, dưa

hấu,

ngô

đường, đậu bắp

Hoa

Súp

lơ, súp lơ xanh, hoa thiên lý

Hạt

Đậu

Hà Lan, đậu côve, đậu tương

1.2. Giá trị dinh dưỡng của cây rau

Bảng 1.2. Dinh dưỡng chủ yếu của một số loại rau

(Nguồn: Nhà xuất bản y học Việt Nam)

Loại rau Ca P

Carôten

ớt vàng

Rau muống

Cần tây

Rau dền

Đậu cô ve

Su lơ

Su hào

Hành tây

100

325

100

3,7

128

122

1,4

8,0

0,7

1,4

0,6

0,8

10,0

2,90

10,0

1,90

1,00

0,05

0,15

0,03

0,1

0,04

0,34

0,11

0,06

0,03

250

150

Bảng 1.3. Một số loại rau giàu

chất dinh dưỡng

Việt Nam phấn đấu bình quân 100-120kg rau/người/năm.

Nguồn: Cẩm nang cây rau, AVRDC

Chất Loại rau

Tinh

bột

khoai

tây, củ từ, chuối, khoai lang, sắn, khoai sọ

Chất

béo

hạt

già một số loại đậu và họ bầu bí

Prôtêin

đậu,

ngô đường, hạt đậu Hà Lan, rau họ thập

tự

Vit

. A>2000

rau

dền, muống, mồng tơi, xà lách, bí đỏ, ớt

Vit

. B>0,17mg

đậu

đỗ, khoai sọ, lá cải củ

Vit

. C>20mg

rau

dền, mồng tơi, c. bắp, mướp đắng, giá đỗ,

ớt

Canxi>

20mg

rau

dền, muống, xà lách, côve, hành tây, cải

bắp,

củ

cải, đậu tương

Sắt>

3mg%

rau

dền, muống, xà lách, ớt

Phốt

pho

Côve,

xà lách, hành tây, cà chua, cải bắp, súp

lơ

ốt

Hành

tây, đậu bắp, măng tây

3. Ý nghĩa kinh tế của cây rau

• Mặt hàng xuất khẩu: tươi, sản phẩm chế biến

• Cung cấp 1 phần lương thực: khoai tây, khoai

sọ, khoai môn, sắn...

•Có giá trị dược liệu: tỏi, tía tô, gừng, súp lơ

xanh

• Dùng làm cây trang trí: như cây ớt, cà chua,

cải bắp, thiên lý, đậu ván, đậu khế...

• Tạo việc làm, tăng thu nhập

• Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế

biến

Thu-20/2/14

Bảng 1.4. Rau và sản phẩm chế

biến

Kiểu chế

biến

Loại rau

Đóng hộp

Ngô

bao tử, măng tây, cà chua, đậu côve, rau

muống, ngô đường, cà rốt, măng tre, dưa chuột

Dầm dấm

Dưa chuột, súp lơ, mướp đắng, ớt ngọt, hành tây,

cải củ và gừng

Sấy khô

Hành tây, cà rốt, tỏi, tỏi tây, ớt, khoai tây, gừng

Muối chua

Cải bắp, cải bao, cải củ, cải canh, rau cần

Nước giải

khát

Cà rốt, cà chua, cải bắp, bí xanh

Mứt

Cà rốt, bí xanh, gừng, cà chua

Sản phẩm

khác

Khoai tây (rán, chiên, bột); đậu xanh, đậu tương

(đậu,

tào phớ)

Bảng 1.5. Số giờ lao động/ha để sản

xuất cà chua và lúa

Tên nước Cà chua Lúa

Colombia

Ấn Độ

Indonesia

Nhật

Triều Tiên

Nigeria

Philippin

Đài Loan

Thái Lan

4000

3384

3000-6000

7040

2240-3200

3700-5700

1384-2160

3874

799-1844

280

632-736

1920

371

1008-1112

1200-3600

688-880

321

648-936

Nguồn: Cẩm nang cây rau, AVRDC

Bảng 1.6. So sánh chi phí sản xuất và

thu nhập từ rau và lúa

Loại cây

Chi phí sản

xuất (US$/ha)

Năng suất

(tấn/ha)

Lãi

(US$/ha)

Lúa

Đậu tương

Khoai tây

Cải canh

Súp lơ

Hành tây

Tỏi

Cà chua

7663

1575

3876

2426

4411

6421

6834

16199

5,6

2,5

23,9

39,7

23,9

59,5

9,5

60,1

399

649

1104

1016

1836

4196

5677

4860

4. Lịch sử phát triển cây rau

• Những thay đổi của cây dại trong quá trình thuần hoá

• Có phổ rộng về hình thái khác nhau

• Giảm khả năng cạnh tranh với những cây trồng khác

• Có phổ rộng về tính thích nghi

• Giảm sự phát tán hạt

• Giảm đặc tính như có gai và các chất đắng, độc

• Sự giao phấn có khuynh hướng giảm ở cây nhân giống

vô tính

• Thay đổi tập tính sinh trưởng vô hạn sang hữu hạn

• Hạt có xu hướng nảy mầm và chín đồng đều hơn

• Có xu hướng lai gần thay thế lai xa

5. Đặc điểm nghề trồng rau

• Thường qua vườn ươm

• Thời vụ nghiêm ngặt

• Trồng được trong điều kiện nhân tạo

• Nhiều sâu bệnh hại

• Yêu cầu có kỹ thuật và đầu tư

• Là ngành sản xuất hàng hoá

• Thích nghi trồng xen, gối

6. Phương hướng sản xuất rau

• Chủng loại rau phong phú

•Có sản phẩm quanh năm

• Đảm bảo chất lượng rau an toàn

• Sản xuất được hạt giống chất lượng cao

trong nước

• Xuất khẩu và đủ cho công nghiệp chế biến

• Áp dụng các kỹ thuật mới

• Tăng năng suất, hạ giá thành

Thu-20/2/14

7. Hiện tượng giáp vụ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Giá bán (1000 đ/kg)

Tháng và mức nhiệt độ

Hình 1.7. Biến động giá bán lẻ cà chua trong 1 năm

Biện pháp hạn chế hiện tượng rau giáp

vụ

• Mở rộng bộ giống rau: giống dài, ngắn ngày,

chịu nhiệt và lạnh

• Trồng nhiều chủng loại rau

• Tăng cường trồng xen, gối, gieo lẫn

• Rải vụ (vụ sớm, chính, muộn hay giữa các

vùng rau)

• Trồng trong điều kiện bảo vệ và nhân tạo.

• Chế biến rau

8. Những thuận lợi và khó khăn của

ngành rau

Thuận lợi

• Có khí hậu thuận lợi (thay đổi theo mùa)

• Có nguồn gien phong phú

• Có nhiều vùng chuyên canh rau

• Người sản xuất có nhiều kinh nghiệm, trình độ dần

được nâng cao

Khó khăn

• Về thời tiết

• Nhiều sâu bệnh

• Trình độ tổ chức, quản lý sản xuất còn thấp

• Vốn đầu tư ít.

Chương II

PHÂN LOẠI VÀ NHỮNG YẾU TỐ

MÔI TRƯỜNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN

SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

CÂY RAU

Thu-20/2/14

1. Phương pháp phân loại

1.1. Phân loại theo đặc điểm thực vật học

• Dựa vào sự giống, khác nhau giữa về kiểu hoa, hình

thái và tương hợp về giới tính và dùng chữ La tinh.

• Khoảng 10.000 loại cây được dùng làm rau, thông

dụng là 50 loại.

• Ví dụ giống cải bắp Hà Nội

Ngành hạt kín (Angiosperm spermatophyta)

Lớp hai lá mầm (Dicotylendon)

Phân lớp sổ (Dilleniidae)

Bộ màn màn (Capparales)

Họ cải hay thập tự (Brassicaceae hay Cruciferae)

Loài cải bắp (Brassica oleracea L. Capitata D.C)

Giống (Brassica oleracea L. Capitata D.C Hà Nội)

1.1. Phân loại theo: bộ phận sử dụng,

nhiệt độ, độ cao

2. Ảnh hưởng của điều kiện ngoại

cảnh đến sản xuất rau

2.1. Nhiệt độ

• Nhiệt độ thay đổi theo

•Vĩ độ

• Độ cao

•Mùa

•Ngày

• Nhiệt độ chia 3 ngưỡng

• Nhiệt độ tối cao

• Tối thấp

• Tối thích

• Nhiệt độ ban đêm để xét yêu cầu nhiệt độ

• Cây ưa lạnh: 10-18ºC

• Cây ưa ấm: 18-30ºC

Bảng 2.1. Yêu cầu về nhiệt độ của cây

rau

Nhiệt độ (ºC)

Cây rau

7-13 (thấp)

Măng tây, cải bắp, súp lơ, cần tây, tỏi,

tỏi tây, hành tây, đậu Hà Lan, Khoai tây,

xà lách

13-18

(trung bình)

Côve leo, ớt ngọt, cà rốt, hành hoa, cải

củ, đậu tương, cà chua

18-30 (cao)

Bầu, bí, đậu bắp, ngừng, ớt cay, khoai

sọ, đậu đũa, cà tím, đạu rồng

2.1.1. Tổn thương do lạnh: 10-12ºC

• Vùng không màu

•Phát triển màu sắc kém

•Vùng lõm sâu trên bề mặt lá hay quả

 ta phải làm tăng cường hàm lượng đường trong tế bào

 Tăng cường khả năng giữ nước của keo nguyên sinh

•Giảm nước tự do

• Biện pháp cụ thể là rèn luyện cây con (xử lý nhiệt độ

thấp)

•Tăng cường bón phân lân, kali, giảm bón đạm

• Tưới nước vào mùa đông, chọn thời điểm có nhiệt độ

cao, khi có ánh nắng

• Che phủ mặt đất bằng nilon đen

• Trồng trong nhà che nilon, kính và cung cấp thêm nhiệt.

Thu-20/2/14

2.1.2. Tổn thương do nhiệt độ cao

• Rau có nguồn gốc ôn đới ít khi chịu được nhiệt độ 35ºC

•Xuất hiện vùng chết trên lá của trụ dưới lá mầm

•Loét thân non ở đậu đỗ, lá hành, cháy lá cải bao, sẹo ở

xà lách

• > 32ºC: quả cà chua rỗng, hành tây và củ cải hăng và cay

hơn, lá úa vàng hay bỏng lá nếu kéo dài.

• Nhiệt độ >30ºC, khí khổng đóng ngăn cản ôxi đi ra và CO2

đi vào, nếu kéo dài cây sẽ đói, hô hấp yếm khí  tế bào

bị tổn thương.

• Biện pháp chủ yếu là tưới nước (tưới phun là tốt nhất)

giảm được 6-80C (tưới 50-100m3/ha)

• Tủ gốc, che bằng các tấm lưới đen, che tấm liếp cho cây

con

2.1.3. Nhiệt độ xuân hoá

• Nhiệt độ xuân hoá là ngưỡng nhiệt độ thấp cây

cần trải qua trong một khoảng thời gian nhất định

để có thể phân hóa mầm hoa

• Tại sao cải bắp nhập nội không thể ra hoa ở đồng

bằng sông Hồng?

•Có thể xuân hoá nhân tạo?

• Thông qua xuân hoá phụ thuộc vào

• Độ tuổi cây: Cải củ - nảy mầm; cải bắp - cây con /cuốn bắp

•Chủng loại rau: Cải bắp- nghiêm ngặt, xà lách không nghiêm ngặt

nhưng cần thời gian dài hơn.

Dựa vào yêu cầu nhiệt độ để

• Bố trí thời vụ hợp lý, lịch gieo trồng để khi

hình thành bộ phận sử dụng vào thời kỳ có

nhiệt độ thích hợp nhất.

• Căn cứ vào nguồn gốc, ta lai tạo, chọn lọc để

thay đổi tính di truyền làm cho tính thích ứng

rộng hơn.

• Khi nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp chúng ta

phải có biện pháp phòng chống nóng và rét

trên cơ sở nhiệt độ tối cao và tối thấp.

2.2. Ánh sáng

• Thành phần ánh sáng

• Thời gian chiếu sáng

• Cường độ ánh sáng

2.2.1. Thành phần ánh sáng

• Quan trọng khi dùng ánh sáng nhân tạo

• Nhiều AS tím cây sẽ lùn, nhiều AS đỏ cây sẽ cao vống

• Đèn có ánh sáng lam và đỏ dư

• Cây hấp thụ được AS có bước sóng 350-780nm (tím-đỏ)

• Carôten và chlorophyl cùng hấp thụ AS sóng ngắn như

AS xanh lam (450nm)

•Bước sóng dài hơn thì chỉ chlorophyl hấp thụ như AS đỏ

(670nm)

•Cây rau ưa AS tán xạ (50-60% đỏ, vàng) hơn là trực xạ

(30-37%).

• Cây có hấp thụ AS màu xanh lá cây?

2.2.2. Thời gian chiếu sáng/ Độ dài ngày

• Tính theo giờ khi mặt trời mọc-lặn

•Thay đổi theo mùa, vĩ độ

• Cây ngày ngắn: độ dài đêm là yếu tố giới hạn hơn

• Phản ứng quang chu kỳ

• Ngày dài thúc đẩy hình thành củ hành tây

•Ngày ngắn thúc đẩy hình thành củ khoai tây, sọ, sắn

• Ngày dài + nhiệt độ cao làm tăng hoa đực và ngược lại

• Cây phản ứng ngày dài: spinach, củ cải, cải bao

• Cây phản ứng ngày ngắn: su su, rau dền

• Cây trung tính: cà chua, bí đỏ, đậu

Bài giảng Cây rau: Chương 1+2+3

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi