I. GIẢ THUYẾT
1. Định nghĩa
GT là giả định có cơ sở khoa học nói về mối liên hệ mang
tính qui luật giữa các sự kiện (sự vật, hiện tượng, quá trình)
đang được nghiên cứu.
2. Phân loại
GT chung là giả định có cơ sở khoa học nói về mối liên hệ
mang tính quy luật của một lớp rộng lớn sự kiện đang
được nghiên cứu.
GT riêng là giả định có cơ sở khoa học nói về mối liên hệ
mang tính qui luật của một nhóm sự kiện đang được
nghiên cứu.
GT công vụ (giả thiết, kiến giải) là giả định đưa ra để sơ bộ
tập hợp (hệ thống hóa) các kết quả quan sát hay định
hướng cho hoạt động nghiên cứu tiếp theo.
I. GIẢ THUYẾT
3. Các bước hình thành và phát triển
Bước 1: Phân tích, so sánh, tổng hợp... các tài liệu thu được,
tiến đến xây dựng sự kiện khoa học, từ sự kiện khoa học xây
dựng các giả định có cơ sở khoa học - giả thuyết.
Bước 2: Từ giả thuyết rút ra tất cả hệ quả của nó.
Bước 3: Đối chiếu các hệ quả đó với các tài liệu quan sát, thí
nghiệm (sự kiện khoa học) hay với các luận điểm lý thuyết cơ
bản của khoa học (đã được xác nhận là đúng) xem chúng có
phù hợp hay không.
Bước 4: Nếu phù hợp, thì giả thuyết ấy được xác chứng, và
trở thành lý thuyết khoa học hay một phần của lý thuyết
khoa học; còn nếu không phù hợp thì giả thuyết đó bị phủ
chứng, và ta thiết lập giả thuyết mới.
I. GIẢ THUYẾT
4. Các phương pháp xác định giá trị lôgích
PP xác định giá trị đúng
PP1: Xác nhận tính chân thực của tất cả hệ quả được rút
ra từ giả thuyết. Nếu gọi Hlà giả thuyết; Hi,i<1,k> là các
hệ quả tất yếu của Hthì phương pháp này được ký hiệu như
sau:
H (H1 H2… Hk)
PP2: Liệt kê hết tất cả các giả thuyết có thể có từ sự kiện
khoa học; Rồi chỉ ra tất cả các giả thuyết sai lầm chỉ còn
lại một. Nếu gọi Hi, i<1,k> là các giả thuyết có thể có thì
phương pháp này được ký hiệu như sau:
[(H1H2…Hk) (~H1~H2 ...~Hj-1~Hj+1…~Hk)]
Hj
I. GIẢ THUYẾT
PP xác định giá trị sai
PP1: Chỉ ra sự không phù hợp (trái ngược) của một hệ
quả nào đó của giả thuyết với các tài liệu quan sát, thí
nghiệm, hay với các luận điểm lý thuyết cơ bản của khoa
học đã được xác chứng. Nếu gọi Hlà giả thuyết; Hklà một
hệ quả tất yếu của Hthì phương pháp này được ký hiệu như
sau:
{(H Hk) ~Hk} ~H
PP2: Chỉ ra giả thuyết mâu thuẫn trực tiếp với một sự
kiện hay luận điểm khoa học đã được xác chứng. Nếu
gọi Hlà giả thuyết, Alà sự kiện hay luận điểm khoa học đã
được xác chứng nhưng mâu thuẫn trực tiếp với Hthì
phương pháp này được ký hiệu như sau:
{~(H A) A } ~H