BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Nhóm biên soạn
1. TS. Vũ Thúy Ngọc
2. TS. Tiêu Thị Minh Hường
TẬP BÀI GIẢNG
THAM VẤN TÂM LÝ XÃ HỘI
CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
HÀ NỘI 2026
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THAM VẤN TÂM LÝ XÃ HỘI CHO
NGƯỜI LAO ĐỘNG ......................................................................................................... 7
1.1. Khái quát chung về người lao động ....................................................................... 7
1.1.1. Khái niệm người lao động ................................................................................. 7
1.1.2. Đặc điểm tâm lý – xã hội của người lao động .................................................. 9
1.1.3. Một số vấn đề sức khỏe tâm thần của người lao động .................................. 11
1.1.4. Nhu cầu hỗ trợ tâm lý – xã hội của người lao động ...................................... 14
1.2. Khái quát về tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động ................................. 16
1.2.1. Khái niệm tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động ................................. 16
1.2.2. Mục đích, ý nghĩa của tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động ............. 19
1.2.3. Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của tham vấn tâm lý xã hội cho người lao
động ............................................................................................................................ 21
1.3. Các phương pháp nghiên cứu và công cụ đánh giá trong tham vấn tâm lý xã
hội cho người lao động ................................................................................................. 25
1.3.1. Các phương pháp nghiên cứu trong tham vấn tâm lý xã hội cho người lao
động ............................................................................................................................ 25
1.3.2. Các công cụ đánh giá trong tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động .... 27
1.4. Các nguyên tắc và đạo đức trong tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động
........................................................................................................................................ 28
1.4.1. Các nguyên tắc cơ bản trong tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động .. 28
1.4.2. Đạo đức nghề nghiệp trong tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động..... 30
1.5. Các hình thức tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động ............................... 32
1.5.1. Tham vấn trực tiếp ........................................................................................... 32
1.5.2. Tham vấn gián tiếp .......................................................................................... 33
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1 ................................................................................... 35
CHƯƠNG 2: THAM VẤN TÂM LÝ TÂM LÝ XÃ HỘI CHO CÁ NHÂN NGƯỜI
LAO ĐỘNG ...................................................................................................................... 36
2.1. Quy trình tham vấn tâm lý xã hội cho cá nhân người lao động ....................... 36
2.2.1. Giai đoạn tạo lập mối quan hệ ........................................................................ 36
2.2.2. Giai đoạn thu thập thông tin, xác định vấn đề ............................................... 37
2.2.3. Giai đoạn lập kế hoạch tham vấn và lựa chọn giải pháp .............................. 38
2.2.4. Giai đoạn thực hiện kế hoạch ......................................................................... 39
2.2.5. Giai đoạn lượng giá/kết thúc ........................................................................... 40
2.2.6. Giai đoạn theo dõi ............................................................................................ 40
2.2. Một số kỹ năng tham vấn cá nhân cho người lao động ..................................... 41
2.2.1. Kỹ năng tạo lập mối quan hệ tin cậy............................................................... 41
2.2.2. Kỹ năng lắng nghe, thấu hiểu và phản hồi cảm xúc ..................................... 43
2.2.3. Kỹ năng định hướng giải quyết vấn đề và kết nối nguồn lực hỗ trợ ............. 46
2.3. Ứng dụng tham vấn tâm lý xã hội cho cá nhân người lao động trong những
tình huống cụ thể .......................................................................................................... 49
2.3.1. Tham vấn cho người lao động trong tình huống khủng hoảng tâm lý do áp
lực công việc ............................................................................................................... 49
2.3.2. Tham vấn cho cá nhân người lao động gặp khó khăn trong quan hệ lao
động và mâu thuẫn trong tổ chức ............................................................................. 56
2.3.3. Tham vấn cho cá nhân người lao động gặp khó khăn về việc làm và thu
nhập ............................................................................................................................ 63
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2 ................................................................................... 72
CHƯƠNG 3: THAM VẤN TÂM LÝ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH NGƯỜI LAO
ĐỘNG ............................................................................................................................... 75
3.1. Khái niệm tham vấn tâm lý xã hội cho gia đình người lao động ...................... 75
3.2. Quy trình tham vấn tâm lý xã hội cho gia đình người lao động ....................... 76
3.2.1. Giai đoạn khởi đầu và thiết lập quan hệ với gia đình .................................... 76
3.2.2. Giai đoạn đánh giá gia đình và xác định vấn đề ............................................ 77
3.2.3. Giai đoạn can thiệp/trung gian ....................................................................... 78
3.2.4. Giai đoạn lượng giá và kết thúc ...................................................................... 79
3.2.5. Giai đoạn theo dõi ............................................................................................ 79
3.3. Một số kỹ năng tham vấn tâm lý xã hội cho gia đình người lao động .............. 80
3.3.1. Kỹ năng lắng nghe, thấu cảm với các thành viên gia đình ........................... 80
3.3.2. Kỹ năng hòa giải mâu thuẫn và điều chỉnh tương tác trong gia đình .......... 83
3.3.3. Kỹ năng hỗ trợ cảm xúc và giảm căng thẳng cho gia đình người lao động . 85
3.4. Ứng dụng tham vấn tâm lý xã hội cho gia đình người lao động trong những
tình huống cụ thể .......................................................................................................... 89
3.4.1. Tham vấn cho gia đình người lao động trong tình huống xung đột công việc
– gia đình .................................................................................................................... 89
3.4.2. Tham vấn cho gia đình người lao động trong tình huống bạo lực gia đình 95
3.4.3. Tham vấn cho gia đình người lao động trong tình huống khó khăn về kinh
tế – tài chính gia đình .............................................................................................. 102
CHƯƠNG 4: THAM VẤN TÂM LÝ XÃ HỘI CHO NHÓM NGƯỜI LAO ĐỘNG
......................................................................................................................................... 112
4.1. Khái niệm về tham vấn tâm lý cho nhóm người lao động ............................... 112
4.2. Quy trình tham vấn tâm lý xã hội cho nhóm người lao động ......................... 115
4.2.1. Giai đoạn thành lập và chuẩn bị nhóm ........................................................ 115
4.2.2. Giai đoạn khởi động và xây dựng sự gắn kết nhóm .................................... 118
4.2.3. Giai đoạn can thiệp/làm việc nhóm .............................................................. 122
4.2.4. Giai đoạn lượng giá và kết thúc .................................................................... 125
4.3 Một số kỹ năng tham vấn tâm lý xã hội cho nhóm người lao động ................. 128
4.3.1. Kỹ năng thiết lập bầu không khí an toàn trong nhóm ................................. 128
4.3.2. Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và xung đột trong nhóm ............................. 132
4.3.3. Kỹ năng điều phối, định hướng và dẫn dắt tiến trình nhóm ....................... 136
4.4. Ứng dụng tham vấn tâm lý xã hội cho nhóm người lao động trong những tình
huống cụ thể ................................................................................................................ 139
4.4.1. Tham vấn cho nhóm người lao động trong tình huống thích ứng với môi
trường công nghệ ..................................................................................................... 140
4.4.2. Tham vấn cho nhóm người lao động trong tình huống mâu thuẫn và xung
đột trong quan hệ lao động ...................................................................................... 146
4.4.3. Tham vấn cho nhóm người lao động trong tình huống suy giảm động lực và
nhu cầu phát triển nghề nghiệp .............................................................................. 153
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 4 ................................................................................. 162
LỜI NÓI ĐẦU
Tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động là một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong bối
cảnh lao động hiện đại, khi người lao động không chỉ đối diện với các yêu cầu nghề nghiệp ngày
càng cao mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ những biến động của thị trường lao động, chuyển đổi
số, áp lực hiệu suất, bất ổn việc làm và những khó khăn trong cân bằng giữa công việc với đời sống
cá nhân, gia đình. Trong bối cảnh đó, người lao động không chỉ cần được hỗ trợ về mặt nghề nghiệp,
pháp lý hay tổ chức lao động, mà còn cần được quan tâm, trợ giúp về mặt tâm lý và xã hội nhằm
nâng cao khả năng thích ứng, bảo vệ sức khỏe tâm thần và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tập bài giảng Tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động được biên soạn trên cơ sở kế thừa
có chọn lọc các thành tựu nghiên cứu của tâm lý học, công tác xã hội, sức khỏe tâm thần nghề
nghiệp và tham vấn tâm lý trong nước và ngoài nước; đồng thời cập nhật những vấn đề mới nảy
sinh trong đời sống lao động hiện nay. Tài liệu nhằm cung cấp cho người học những kiến thức cơ
bản, có hệ thống về người lao động, các vấn đề sức khỏe tâm thần, nhu cầu hỗ trợ tâm lý – xã hội,
các nguyên tắc, phương pháp, quy trình, kỹ năng và hình thức tham vấn phù hợp với đặc điểm của
người lao động trong bối cảnh xã hội đương đại.
Nội dung tập bài giảng không chỉ tập trung làm rõ những vấn đề lý luận chung về tham vấn
tâm lý xã hội cho người lao động như khái niệm, mục đích, ý nghĩa, đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu,
phương pháp và công cụ đánh giá, mà còn đi sâu vào các nội dung mang tính thực tiễn như tham
vấn cho cá nhân người lao động, tham vấn cho gia đình người lao động, tham vấn cho nhóm người
lao động và ứng dụng tham vấn trong các tình huống cụ thể nảy sinh trong môi trường lao động.
Qua đó, tài liệu góp phần hỗ trợ người học hình thành tư duy tiếp cận toàn diện, nhân văn và thực
tiễn đối với người lao động với tư cách là một con người toàn diện, có nhu cầu được lắng nghe, hỗ
trợ và phát triển.
Tập bài giảng được thiết kế gồm 4 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung về tham vấn tâm lý xã hội cho người lao động
Chương 2: Tham vấn tâm lý xã hội cho cá nhân người lao động
Chương 3: Tham vấn tâm lý xã hội cho gia đình người lao động
Chương 4: Tham vấn tâm lý xã hội cho nhóm người lao động