Bài giảng Dược lý học: Bài 3

9/12/2020

BÀI 3

NHỮNG TRẠNG THÁI TÁC DỤNG ĐẶC BIỆT

CỦA THUỐC

DS. Trần Văn Chện

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế (2007), Dược lý học tập 1, NXB Y học.

2. Bài giảng “Phản ứng có hại của thuốc - ADR”, TS.

Nguyễn Thùy Dương; Ths. Nguyễn Thái Hằng, Bộ

môn Dược lực học, Trường ĐH Dược Hà Nội.

PHẢN ỨNG CÓ HẠI CỦA THUỐC

(ADR)

Mục tiêu học tập

1. Khái niệm ADR?

2. Trình bày được đặc điểm ADR typ A,

typ B, cho ví dụ?

3. Phân biệt được ADR type A và type B?

4. Trình bày được biện pháp làm giảm hấp

thu và đẩy nhanh thải trừ các chất độc

sử dụng trong điều trị ngộ độc cấp?

9/12/2020

Thảm họa thalidomid Liên quan giữa việc sử dụng thalidomid và dị tật bào thai do thuốc

Quái tượng hải cẩu và

các bất thường thai nhi

Doanh số thalidomid

Định nghĩa

WHO - UMC 1972:

ADR: “phản ứng độc hại, không được

định trước và xuất hiện ở liều thường

dùng cho người để phòng bệnh, chẩn

đoán, điều trị bệnh hoặc làm thay đổi

một chức năng sinh lý của cơ thể”

Định nghĩa

• Không bao gồm

– Phản ứng liên quan

(medication errors)

đến lỗi trong điều trị

– Dùng quá liều (overdose)

– Lạm dụng thuốc (drug abuse)

– Không tuân thủ điều trị (non-compliance)

– Thất bại điều trị (therapeutic failures)

9/12/2020

Định nghĩa

• WHO 2000 “phản ứng gây hại đáng kể

hoặc bất lợi xảy ra sau một can thiệp có

liên quan đến việc sử dụng thuốc. Một

phản

đoán

dụng

ứng có hại có thể là cơ sở để dự

được mức độ nguy hại của việc sử

thuốc này để phòng, điều trị, điều

chỉnh liều hoặc ngừng thuốc”

Đẩy mạnh hoạt động Cảnh giác Dược

(Pharmacovigilance)

Định nghĩa

• FDA: “biến cố bất lợi liên quan đến việc sử dụng

thuốc cho người, có hoặc chưa được coi là liên

quan đến thuốc, bao gồm: biến cố bất lợi xảy ra

trong khi sử dụng thuốc trong hoạt động y tế,

biến cố bất lợi xảy ra do dùng quá liều (vô tình

hay cố ý), biến cố bất lợi xảy ra do lạm dụng

thuốc, biến cố bất lợi xảy ra khi ngừng thuốc và

bất kỳ dấu hiệu không đạt được tác dụng dược

lý vốn có ”

Đẩy mạnh việc thu thập báo cáo

Định nghĩa

• Biến cố bất lợi (Adverse Event - AE)

AE là bất kỳ một biến cố nào xảy ra trong quá

trình sử dụng thuốc nhưng không nhất thiết do

phác đồ điều trị bằng thuốc gây ra, đồng nghĩa

có thể không có mối liên hệ nhân quả giữa thuốc

và biến cố. Như vậy biến cố bất lợi bao gồm

những ảnh hưởng do thuốc gây ra (ADR) và do

cách dùng thuốc (giảm liều, quá liều, ngừng điều

trị ... ).

Định nghĩa

• Biến cố bất lợi nghiêm trọng của thuốc

[serious adverse event - SAE]: là các biến cố

có hại dẫn đến một trong những hậu quả:

- Tử vong.

- Đe dọa tính mạng.

-Phải nhập viện hoặc kéo dài thời gian nằm

viện.

- Để lại di chứng nặng nề hoặc vĩnh viễn.

- Gây dị tật bấm sinh ở thai nhi.

- Các hậuquả tương tự khác.

9/12/2020

Định nghĩa

Tác dụng phụ (TDP)

• Là tác dụng không định trước của một chế phẩm thuốc xảy

ra ở liều thường dùng ở người và liên quan đến đặc tính

dược lý của thuốc.

• Như đã biết, tác dụng kháng cholinergic của các thuốc

chống trầm cảm ba vòng có thể gây ra các tác dụng phụ

như khô miệng, táo bón, bí tiểu tiện.

• Tuy nhiên, tác dụng phụ không hoàn toàn có hại mà trong

một số trường hợp có thể có lợi và trở thành tác dụng điều

trị chính.

• Giả sử một bệnh nhân bị trầm cảm và hội chứng ruột kích

thích gây tiêu chảy. Lúc này, việc sử dụng thuốc chống trầm

cảm ba vòng sẽ có lợi ích với tác dụng kháng cholinergic

của thuốc ngoài tác dụng chống trầm cảm.

Đặc điểm dịch tễ học của ADR

• Nguyên nhân đứng hàng thứ 4 – thứ 6

gây tử vong trên các BN nội trú

• 6,7% là các ADR nặng

• Tỷ lệ gặp: 0,3 – 7% tổng số BN nhập viện

• Tốn phí hàng tỷ US $/năm

JAMA 1998; 279: 1200 -1205

Nat Rev Drug Disc 2007; 904

Đặc điểm dịch tễ học của ADR

•