8/15/2021
1
Chương 2
BẢO HIỂM XÃ HỘI
Nội dung
I. Sự ra đời, bản chất, đối tượng, chức năng
II. Nguyên tắc và tính chất của BHXH
III. Quan điểm cơ bản về BHXH
IV. Hệ thống chế độ BHXH, hình thức BHXH
V. Quỹ BHXH
VI. BHXH ở Việt Nam (quá trình phát triển, chế độ, hình thức)
1. Sự ra đời, bản chất, đối tượng và chức năng của BHXH
1.1. Sự ra đời của BHXH
Là nhu cầu khách quan của người lao động
Người lao động là trung tâm của sự phát triển kt-xh
Họ là người vừa trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất, dịch vụ
Họ cũng là người tiêu dùng những sản phẩm tạo ra đó
Người lao động luôn đối mặt với các rủi ro:
Người lao động tử vong (là người trụ cột của gia đình)
Ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
Rủi ro về già không còn thu nhập từ lao động
Lao động nữ còn gánh vác trách nhiệm người
mẹ, sinh con và nuôi con
Rủi ro mất việc làm
8/15/2021
2
Các biện pháp thực tế: san sẻ, đùm bọc lẫn nhau, đi vay, đi xin, nhờ cứu trợ NN
-> Biện pháp đó hoàn toàn thụ động và không chắc chắn
1. Sự ra đời, bản chất, đối tượng và chức năng của BHXH
1.1. Sự ra đời của BHXH
BHXH ra đời từ giữa thế kỉ 19
1850, thành lập quỹ trợ giúp nỗi đau ở một số bang của nước Phổ (CHLB Đức).
Đến năm 1883, tiếp tục ban hành luật BHYT và BH TNLĐ, sau đó là đạo luật về
hưu trí.
1850, ý tưởng về bảo hiểm TNLĐ cho công nhân ngành đường sắt ở Pháp bị
giới thượng lưu bác bỏ
Nửa đầu thế kỷ 20, phát triển mạnh mẽ ở các nước Châu Âu và Bắc Mỹ.
Tuyên ngôn nhân quyền của LHQ (10/8/1945) “tất cả mọi người lao động với
tư cách là thành viên của xã hội đều có quyền hưởng BHXH…”
Tổ chức lao động quốc tế ILO ký công ước Geneva (4/6/1952) về “BHXH cho
người lao động”
1.1 Sự ra đời BHXH
Khái niệm
BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người
lao động khi họ gặp phải rủi ro làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc
làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo
đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội.
8/15/2021
3
1.2 Bản chất BHXH
BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội
Mối quan hệ phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động và diễn ra giữa 3
bên (bên tham gia, bên BHXH và bên được BHXH)
Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm có
thể ngẫu nhiên hoặc không hoàn toàn ngẫu nhiên, có thể xảy ra trong
và ngoài quá trình lao động.
Phần thu nhập thay thế/bù đắp được lấy từ quỹ tiền tệ tập trung
được tồn tích lại
Mục tiêu BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu của người
lao động trong khi gặp phải rủi ro.
1.3 Đối tượng
Đối tượng tác động
phần thu nhập bị mất hoặc giảm của người lao động
Đối tượng tham gia
Người lao động
Người sử dụng lao động
Cơ quan quản lý
Cơ quan BHXH, dưới sự bảo trợ của Nhà nước
1.4 Chức năng BHXH
Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động
chức năng cơ bản nhất gắn với đặc điểm của một hoạt động bảo hiểm
Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia
BHXH
góp phần thực hiện công bằng xã hội
Góp phần kích thích người lao động hăng hái lao động sản xuất, nâng cao năng
suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội.
là một đòn bẩy kinh tế cho sự phát triển của xã hội
Gắn bó lợi ích giữa người lao động với người sử dụng lao động, giữa người lao
động với xã hội.
vì sự phát triển chung của xã hội
8/15/2021
4
2. Nguyên tắc và tính chất của BHXH
2.1 Nguyên tắc BHXH
Mọi người lao động đều có quyền tham gia và hưởng trợ cấp BHXH
Mức hưởng trợ cấp BHXH phải tương quan với mức đóng góp
Nguyên tắc số đông bù số ít
Nhà nước thống nhất quản lý BHXH
Kết hợp hài hòa lợi ích, các mục tiêu và phù hợp với điều kiện kinh tế
xã hội của đất nước
2.2 Tính chất của BHXH
Tính tất yếu khách quan trong đời sống xã hội
Luôn tồn tại rủi ro trong quá trình lao động, sản xuất
Mất mát ảnh hưởng đến cả người lao động, sử dụng lao động và xã hội
BHXH có tính ngẫu nhiên, phát sinh không đồng đều theo thời gian và không gian
Hoạt động lao động diễn ra ở mọi ngành, địa phương
Rủi ro luôn gắn liền với các hoạt động lao động
Xác suất khó dự báo trước
BHXH vừa có tính kinh tế, vừa có tính xã hội, đồng thời còn có tính dịch vụ
Tính kinh tế: liên quan đến thu nhập
Tính xã hội: mức sống của người lao động và gia đình, chia sẻ, bù đắp
Tính dịch vụ: cung cấp một sự đảm bảo
3. Quan điểm cơ bản về BHXH
Khi thực hiện BHXH, các nước đều phải lựa chọn
hình thức
cơ chế
các mức độ thỏa mãn nhu cầu BHXH
phù hợp với
tập quán
khả năng trang trải
và định hướng phát triển kinh tế-xã hội của nước mình
8/15/2021
5
Chính sách Bảo hiểm xã hội là một bộ phận cấu thành và là bộ phận
quan trọng nhất trong chính sách an sinh xã hội
Mục đích chủ yếu của chính sách này nhằm đảm bảo đời sống cho người
lao động và gia đình họ.
thể hiện tính ưu việt của một chế độ xã hội.
Nếu tổ chức và thực hiện tốt chính sách BHXH sẽ là động lực to lớn phát
huy tiềm năng sáng tạo của người lao động trong quá trình phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước
3. Quan điểm cơ bản về BHXH
3. Quan điểm cơ bản về BHXH
Người sử dụng lao động phải có nghĩa vụ và trách nhiệm đóng Bảo
hiểm xã hội cho người lao động
Người sử dụng lao động thực chất là các tổ chức, các doanh nghiệp và các
cá nhân có thuê mướn lao động.
Sức lao động của người lao động được coi là tài sản, nguồn lực của người
sử dụng lao động
Quản lý và sử dụng tốt sẽ tạo ra động lực nâng cao năng suất lao động
Cùng chia sẻ rủi ro với người lao động là một biện pháp bảo đảm cho
chính tài sản, thu nhập của họ
3. Quan điểm cơ bản về BHXH
Người lao động được bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với
BHXH
mọi người lao động trong xã hội đều được hưởng BHXH như tuyên ngôn
nhân quyền đã nêu, đồng thời bình đẳng về nghĩa vụ đóng góp và quyền
lợi trợ cấp BHXH.
Tuy nhiên, nghĩa vụ và quyền lợi của người lao động về BHXH còn tùy
thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, vào các mối quan hệ kinh tế, chính trị,
xã hội và lịch sử của mỗi quốc gia.
Khi sản xuất phát triển, kinh tế tăng trưởng, chính trị, xã hội ổn định thì
người lao động tham gia và được hưởng trợ cấp BHXH ngày càng đông,
mức hưởng ngày càng tăng.
