Bài giảng Lý thuyết Tài chính tiền tệ: Chương 5 - ThS. Phạm Tố Quyên

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển và hội nhập, hệ thống tài chính đóng vai trò xương sống, và các định chế tài chính là những trụ cột không thể thiếu. Trong số đó, ngân hàng thương mại nổi lên như một chủ thể trung tâm, có sức ảnh hưởng sâu rộng đến mọi hoạt động kinh tế. Chương này tập trung làm rõ tầm quan trọng của ngân hàng thương mại bằng cách đi sâu vào khái niệm cơ bản, các hình thức phân loại, và đặc biệt là ba chức năng cốt lõi: trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền. Việc nắm vững những kiến thức này không chỉ giúp hiểu rõ cơ chế vận hành của hệ thống tài chính mà còn là nền tảng để đánh giá vai trò của ngân hàng trong việc thúc đẩy tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Sinh viên các ngành kinh tế, tài chính - ngân hàng; nhà nghiên cứu, giảng viên; chuyên viên hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng và tài chính.

Chương này cung cấp một cái nhìn toàn diện về ngân hàng thương mại, một loại hình định chế tài chính chủ chốt trong nền kinh tế hiện đại. Nội dung được trình bày một cách hệ thống, bắt đầu từ việc định nghĩa rõ ràng ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng thực hiện các hoạt động ngân hàng và kinh doanh liên quan, trong đó hoạt động ngân hàng được hiểu là kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng cốt lõi như nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán. Sau đó, chương đi sâu vào phân loại ngân hàng thương mại dựa trên hình thức sở hữu, bao gồm ngân hàng nhà nước, cổ phần, liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, giúp người đọc có cái nhìn đa chiều về cấu trúc ngành. Phần trọng tâm của chương là phân tích ba chức năng thiết yếu của ngân hàng thương mại. Thứ nhất, chức năng trung gian tín dụng được giải thích chi tiết về vai trò huy động vốn nhàn rỗi và cung cấp vốn cho các chủ thể cần vốn, qua đó tối ưu hóa lưu chuyển nguồn lực trong nền kinh tế. Thứ hai, chức năng trung gian thanh toán nhấn mạnh tầm quan trọng của ngân hàng trong việc cung cấp các dịch vụ thanh toán hiện đại, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả giao dịch. Cuối cùng, chức năng tạo tiền được làm rõ, cho thấy khả năng độc đáo của ngân hàng trong việc gia tăng tổng phương tiện thanh toán thông qua hoạt động cho vay, đóng góp vào sự phát triển của hệ thống tiền tệ. Chương cũng đề cập đến các hoạt động chính của ngân hàng như tạo lập và sử dụng nguồn vốn. Hiểu biết về các khía cạnh này là nền tảng để đánh giá vai trò không thể thay thế của ngân hàng thương mại trong việc duy trì sự ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời là cơ sở cho các phân tích sâu hơn về chính sách tiền tệ và quản lý rủi ro tài chính.