Bài giảng Lý thuyết Tài chính tiền tệ: Chương 7 - ThS. Phạm Tố Quyên

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò trung tâm trong hoạt động của bất kỳ nền kinh tế quốc gia nào, là công cụ tài chính vĩ mô then chốt để Nhà nước thực hiện các chức năng của mình. Việc hiểu rõ khái niệm, đặc điểm và vai trò của NSNN không chỉ là nền tảng cho quản lý kinh tế hiệu quả mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước. Tài liệu này sẽ đi sâu làm rõ những khía cạnh cơ bản nhất của NSNN, từ định nghĩa đến các nguyên tắc và yếu tố ảnh hưởng đến nguồn thu, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của nó trong việc định hình chính sách tài khóa và ổn định xã hội.

Sinh viên các ngành kinh tế, tài chính, quản trị, luật; nhà nghiên cứu; cán bộ quản lý tài chính công và các nhà hoạch định chính sách.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về Ngân sách Nhà nước (NSNN), bắt đầu với khái niệm cơ bản về NSNN như các quan hệ kinh tế phát sinh từ việc tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng theo luật định. NSNN được đặc trưng bởi mối liên hệ chặt chẽ với quyền lực và sở hữu Nhà nước, việc phân chia thành các quỹ nhỏ hơn, và hoạt động thu chi chủ yếu theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp. Vai trò của NSNN được phân tích qua ba khía cạnh chính: kinh tế, với chức năng phân bổ nguồn tài chính quốc gia, kích thích sản xuất và định hướng cơ cấu kinh tế; xã hội, thông qua điều chỉnh thu nhập và giải quyết các vấn đề xã hội; và thị trường, bằng cách điều tiết, bình ổn giá cả và kiềm chế lạm phát. Phần tiếp theo tập trung vào Thu Ngân sách Nhà nước, định nghĩa là việc Nhà nước sử dụng quyền lực để tập trung nguồn tài chính quốc gia. Các nguồn thu chính bao gồm thuế, phí, lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế và sự nghiệp của Nhà nước, thu từ tài nguyên, vay nợ và viện trợ. Tài liệu cũng phân loại thu NSNN theo nội dung kinh tế (thường xuyên, không thường xuyên) và yêu cầu động viên vốn (trong cân đối, bù đắp thiếu hụt), đồng thời chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng như GDP bình quân đầu người, tỷ suất lợi nhuận, tài nguyên thiên nhiên, và tổ chức bộ máy thu nộp. Cuối cùng, các nguyên tắc quan trọng trong việc thiết lập hệ thống thu NSNN được trình bày, bao gồm tính ổn định, công bằng, rõ ràng, đơn giản và phù hợp với thông lệ quốc tế. Những phân tích này không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng về NSNN mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ thống chính sách tài khóa hiệu quả đối với sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.