TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP
TRƯỜNG SƯ PHẠM
KHOA SƯ PHẠM KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----  ----
ThS. GVC. NGUYỄN THỊ BÉ NHANH (Chủ biên)
ThS. NGUYỄN THỊ TÌNH
TS. GVC. LÊ THỊ THANH
BÀI GIẢNG
SINH HỌC TRONG KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Mã học phần: NS4004
ĐỒNG THÁP, NĂM 2024
i
LỜI GIỚI THIỆU
Bài giảng Sinh học trong khoa học tự nhiên được biên soạn trên cơ sở tham khảo
các nguồn tài liệu từ sách, giáo trình, báo, bản tin khoa học, các nghiên cứu về tế bào, cơ
quan cấu tạo cơ thể nhằm phục vụ cho việc giảng dạy, học tập và ứng dụng vào thực tiễn
sản xuất.
Nội dung bài giảng có 7 chương, bao gồm:
Chương 1. Đại cương về tế bào
Chương 2. Tổ chức phân tử của tế bào
Chương 3. Tế bào tiền nhân (Prokaryota)
Chương 4. Tế bào nhân thực (Eukaryota)
Chương 5. Sự sinh sản và trao đổi chất trong tế bào
Chương 6. Cấu tạo và chức năng của các loại mô
Chương 7. Cấu tạo và chức năng của các bộ phận cơ thể thực vật
Nhóm tác giả đã cố gắng để biên soạn bài giảng một cách tốt nhất để có thể cung
cấp thêm những thông tin, kiến thức khoa học cho các bạn sinh viên, cho người đọc.
Song, vẫn không sao tránh được những thiếu sót. Rất mong nhận được sự đóng góp ý
kiến của quý đồng nghiệp, các bạn sinh viên và người đọc để bài giảng được chỉnh sửa,
bổ sung hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
TM. Nhóm tác giả
Chủ biên
Nguyễn Thị Bé Nhanh
ii
MỤC LỤC
Chương 1. Đại cương về tế bào ........................................................................................ 1
1.1. Khái niệm tế bào và sinh học tế bào ............................................................................. 1
1.1.1. Khái niệm tế bào ........................................................................................................ 1
1.1.2. Khái niệm sinh học tế bào ......................................................................................... 1
1.2. Đối tượng, nhiệm vụ và lược sử phát triển của sinh học tế bào ................................... 1
1.2.1 Đối tượng và nhiệm vụ của sinh học tế bào ............................................................... 1
1.2.2. Lược sử phát triển của sinh học tế bào ...................................................................... 2
1.2.3. Học thuyết tế bào ....................................................................................................... 3
1.3. Quá trình hình thành sự sống trên Trái đất và lịch sử phát triển của sinh học ............. 4
1.3.1. Quá trình hình thành sự sống trên Trái đất ................................................................ 4
1.3.2. Lịch sử phát triển của sinh học .................................................................................. 5
1.4. Cấu trúc đại cương của tế bào thực vật và tế bào động vật .......................................... 8
1.4.1. Cấu trúc tế bào thực vật ............................................................................................. 8
1.4.2. Cấu trúc tế bào động vật ............................................................................................ 9
1.5. Một số phương pháp nghiên cứu tế bào ..................................................................... 10
1.5.1. Sử dụng kính hiển vi ................................................................................................ 10
1.5.2. Phương pháp chuẩn bị tiêu bản ............................................................................... 11
1.5.3. Phương pháp phân tích hóa sinh tế bào ................................................................... 11
1.5.4. Phương pháp nuôi cấy mô tế bào ............................................................................ 11
Chương 2. Tổ chức phân tử của tế bào.......................................................................... 14
2.1. Thành phần nguyên tố của tế bào ............................................................................... 14
2.1.1. Các nguyên tố cấu tạo tế bào ................................................................................... 14
2.1.2. Vai trò các nhóm nguyên tố ..................................................................................... 14
2.2. Các chất vô cơ trong tế bào ........................................................................................ 14
2.2.1. Muối vô cơ ............................................................................................................... 14
2.2.2. Nước và vai trò sinh học của nước .......................................................................... 15
2.3. Các chất hữu cơ trong tế bào ...................................................................................... 16
2.3.1. Protein ...................................................................................................................... 16
2.3.2. Lipid......................................................................................................................... 21
2.3.3. Glucid ...................................................................................................................... 22
2.3.4. Nucleic acid ............................................................................................................. 24
Chương 3. Tế bào nhân sơ (Prokaryota) ...................................................................... 28
iii
3.1. Khái niệm và phân loại tế bào nhân sơ ....................................................................... 28
3.1.1. Khái niệm tế bào nhân sơ ........................................................................................ 28
3.1.2. Phân loại tế bào nhân sơ .......................................................................................... 28
3.2. Hình dạng và kích thước............................................................................................. 31
3.2.1. Hình dạng ................................................................................................................ 31
3.2.2. Kích thước ............................................................................................................... 31
3.3. Cấu tạo tế bào nhân sơ ................................................................................................ 31
3.3.1. Bao nhày/dịch nhày, thành tế bào, màng tế bào chất .............................................. 31
3.3.2. Tế bào chất, vùng nhân, plasmid, các hạt nội bào ................................................... 33
3.3.3. Tiên mao, tiêm mao và nhung mao ......................................................................... 34
3.4. Vai trò của sinh vật nhân sơ trong tự nhiên và đời sống của con người .................... 34
3.4.1. Vai trò của sinh vật nhân sơ trong tự nhiên ............................................................. 34
3.4.2. Vai trò của sinh vật nhân sơ trong đời sống con người ........................................... 34
Chương 4. Tế bào nhân thực (Eukaryota) .................................................................... 36
4.1. Khái niệm và phân loại tế bào nhân thực ................................................................... 36
4.1.1. Khái niệm tế bào nhân thực ..................................................................................... 36
4.1.2. Phân loại tế bào nhân thực ....................................................................................... 36
4.2. Hình dạng và kích thước............................................................................................. 36
4.2.1. Hình dạng ................................................................................................................ 36
4.2.2. Kích thước ............................................................................................................... 37
4.3. Cấu tạo tế bào nhân thực ............................................................................................ 37
4.3.1. Vách tế bào .............................................................................................................. 37
4.3.2. Màng sinh chất ........................................................................................................ 37
4.3.3. Nhân tế bào .............................................................................................................. 43
4.3.4. Tế bào chất............................................................................................................... 47
4.3.5. Các bào quan khác ................................................................................................... 48
Chương 5. Sự sinh sản và trao đổi chất trong tế bào ................................................... 55
5.1. Chu kỳ tế bào .............................................................................................................. 55
5.1.1. Các thời kỳ của chu kỳ tế bào.................................................................................. 55
5.1.2. Sự điều chỉnh chu kỳ tế bào .................................................................................... 57
5.2. Sự phân chia tế bào ..................................................................................................... 57
5.2.1. Phân chia ở tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực ...................................................... 57
5.2.2. Phân bào nguyên nhiễm ........................................................................................... 57
5.2.3. Phân bào giảm nhiễm .............................................................................................. 61