intTypePromotion=3

Bản tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: So sánh đối chiếu phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt

Chia sẻ: Phan Phan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:23

0
79
lượt xem
20
download

Bản tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: So sánh đối chiếu phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Luận án tìm hiểu các phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt để tìm ra những nét tương đồng và dị biệt của hai ngôn ngữ Anh – Việt, làm rõ hơn cơ chế vận hành của cấu trúc ngôn ngữ cũng như những khác biệt về loại hình ở hiện tượng danh hóa này của hai ngôn ngữ; giúp cho người học tiếng Anh và tiếng Việt ứng dụng ngôn ngữ tốt hơn, giúp cho việc chuyển dịch văn bản một cách chính xác và tinh tế hơn. Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bản tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: So sánh đối chiếu phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH<br /> TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN<br /> <br /> ----------------------<br /> <br /> NGUYỄN THỊ BÍCH NGOAN<br /> <br /> SO SÁNH ĐỐI CHIẾU PHƯƠNG THỨC DANH<br /> HÓA TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT<br /> <br /> Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh – đối chiếu<br /> Mã số: 62 22 01 10<br /> BẢN TÓM TẮT<br /> LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN<br /> Tập thể hướng dẫn khoa học:<br /> 1. PGS.TS LÊ TRUNG HOA<br /> 2. TS. NGUYỄN THỊ KIỀU THU<br /> <br /> THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2016<br /> <br /> 1<br /> <br /> MỞ ĐẦU<br /> 0.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, lí do chọn đề tài<br /> Theo Langacker“Danh hóa là một hiện tượng không chỉ phổ biến mà còn rất quan trọng về<br /> mặt lý thuyết...”. Tiếng Anh và tiếng Việt là hai ngôn ngữ khác nhau về loại hình nên phương<br /> thức danh hóa cũng khác nhau, chính vì thế, với mong muốn tìm hiểu, khảo cứu, phát hiện ra<br /> những nét tương đồng và dị biệt về phương thức biểu hiện cũng như về ngữ nghĩa của hiện tượng<br /> danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt, từ đó đưa ra những nhận xét, nhận định về những đặc<br /> trưng có tính loại hình của hiện tượng này trong hai ngôn ngữ nói trên. Vì vậy, chúng tôi đã chọn<br /> đề tài của luận án này là: “So sánh đối chiếu phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng<br /> Việt”. Phạm vi nghiên cứu là các ngữ liệu thể hiện danh hóa được trích từ các văn bản văn học<br /> Anh và Việt.<br /> 0.2. Mục đích, nhiệm vụ của luận án<br /> 0.2.1. Mục đích của luận án: tìm hiểu các phương thức danh hóa trong tiếng Anh và<br /> tiếng Việt để tìm ra những nét tương đồng và dị biệt của hai ngôn ngữ Anh – Việt; làm rõ hơn cơ<br /> chế vận hành của cấu trúc ngôn ngữ cũng như những khác biệt về loại hình ở hiện tượng danh<br /> hóa này của hai ngôn ngữ; giúp cho người học tiếng Anh và tiếng Việt ứng dụng ngôn ngữ tốt<br /> hơn; giúp cho việc chuyển dịch văn bản một cách chính xác và tinh tế hơn.<br /> 0.2.2. Nhiệm vụ của luận án: Nhận diện các phương thức danh hóa xuất hiện trong các<br /> văn bản văn học tiếng Anh và tiếng Việt; Mô tả, phân tích những kết quả của quá trình danh hóa<br /> trong hoạt động giao tiếp và phản ánh, từ đó tổng kết, hệ thống các phương thức danh hóa, rút ra<br /> các mô hình danh hóa trong hai ngôn ngữ;<br /> 0.3 Lịch sử vấn đề<br /> 0.3.1 Tình hình nghiên cứu hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh<br /> Trong tiếng Anh, hiện tượng danh hóa được các nhà ngữ học quan tâm và nghiên cứu khá<br /> nhiều. Chẳng hạn như: N.Chomsky, F.Newmeyer, Spencer, Vendler, Abney ngoài ra còn có<br /> Grimshaw, Ravelli và Banks, Lees, V.Adams, J.yoon, R.Quirk, Heyvaert đặc biệt là Haliday, nhìn<br /> của ngữ pháp chức năng, đã nêu ra khái niệm ẩn dụ ngữ pháp như là kết quả của hiện tượng danh<br /> hóa.<br /> 0.3.2. Tình hình nghiên cứu hiện tượng danh hóa trong tiếng Việt<br /> Hiện tượng danh hoá được các nhà Việt ngữ học chú ý khi nghiên cứu ngôn ngữ trên các<br /> bình diện cú pháp, ngữ nghĩa, chức năng và đặc biệt là trong việc nghiên cứu mối quan hệ giữa<br /> ngôn ngữ và tư duy.<br /> Trong tiếng Việt, hầu như các nhà Việt ngữ học đều nhận thấy sự tồn tại của hiện tượng danh<br /> hoá chẳng hạn như: Nguyễn Đức Dân, Phan Khôi, Nguyễn Văn Tu, Hồ Lê, Đái Xuân Ninh, Đỗ<br /> Hữu Châu, Bùi Đức Tịnh, Nguyễn Tài Cẩn, Diệp Quang Ban, Đinh Văn Đức. Trong các công<br /> trình nghiên cứu về từ, cấu tạo từ, từ loại tiếng Việt của Nguyễn Thiện Giáp, Hoàng Văn Hành,<br /> Nguyễn Phú Phong, Nguyễn Kim Thản,.. cũng như các nghiên cứu về loại từ tiếng Việt của Lý<br /> Toàn Thắng, Hà Quang Năng, Lưu Vân Lăng, Cao Xuân Hạo…một số cấu trúc - ngữ nghĩa kết<br /> quả của hiện tượng danh hóa cũng được đưa ra nhưng chưa được đi sâu mô tả.<br /> 0.4 Phương pháp nghiên cứu, nguồn ngữ liệu<br /> Luận án đã sử dụng phương pháp miêu tả, phân tích; phương pháp thống kê; phương pháp so<br /> sánh đối chiếu. Luận án chủ yếu khảo sát ngữ liệu trong các tác phẩm văn học tiếng Anh và Tiếng<br /> Việt.<br /> <br /> 2<br /> <br /> 0.5. Ý nghĩa của luận án<br /> 0.5.1. Ý nghĩa khoa học<br /> Đề tài nghiên cứu này góp phần bổ sung, hoàn thiện, hệ thống hóa phương thức và ngữ<br /> nghĩa của hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt, qua đó đưa ra một bức tranh có tính<br /> so sánh đối chiếu những nét tương đồng và khác biệt có tính loại hình của hiện tượng này trong<br /> hai ngôn ngữ nói trên.<br /> 0.5.2. Ý nghĩa thực tiễn<br /> Các kết quả nghiên cứu của công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên<br /> cứu, các nhà sư phạm, các học viên khi gặp hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt,<br /> đồng thời có thể vận dụng các tri thức, các tài liệu từ công trình này trong việc dịch thuật, soạn<br /> thảo văn bản có chứa hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> 0.6 Bố cục của luận án<br /> Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận án bao gồm bốn chương, như sau:<br /> - Chương I: Cơ sở lí luận.<br /> - Chương II: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá động từ trong tiếng Anh và tiếng<br /> Việt<br /> - Chương III: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá tính từ trong tiếng Anh và tiếng<br /> Việt<br /> - Chương IV: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá mệnh đề trong tiếng Anh và tiếng<br /> Việt<br /> CHƯƠNG I<br /> CÁC VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT CƠ SỞ<br /> 1.1 Khái quát về danh từ, động từ, tính từ, danh ngữ, mệnh đề trong tiếng Anh và tiếng<br /> Việt<br /> 1.1.1 Khái quát về danh từ trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> 1.1.2 Khái quát về động từ trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> 1.1.3 Khái quát về tính từ trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> 1.1.4 Khái quát về mệnh đề trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> 1.2. Hiện tượng chuyển loại trong tiếng Anh và tiếng Việt<br /> Hiện tượng chuyển loại theo quan điểm ngôn ngữ học hình thức:<br /> Đối với quan điểm này thì hậu tố có thể dùng để phái sinh cấu tạo từ hoặc phương thức biến<br /> hình cũng là một hình thức khác của chuyển loại theo ngôn ngữ học hình thức. Kết quả của quá<br /> trình phái sinh là một từ mới còn kết quả của quá trình biến hình lại là hình thức khác của một từ.<br /> Trong quá trình chuyển loại từ tiếng Anh có hiện tượng chuyển loại khác có nghĩa liên quan đến<br /> từ gốc hoặc có một ý nghĩa nữa mà không cần hậu tố hữu hình. Điều này cho thấy mối quan hệ<br /> giữa hình thức và chức năng không phải lúc nào cũng rõ ràng. Chẳng hạn như love (v) – love (n))<br /> đây được gọi là hình thức phái sinh zero.<br /> - Hiện tượng chuyển loại hoán dụ theo quan điểm ngôn ngữ học tri nhận<br /> Hoán dụ dùng để chỉ một hình ảnh tu từ mà ở đó tên gọi của một thực thể được sử dụng, là<br /> vật chứa thay cho chất được chứa đựng bên trong. Ngoài ra còn có một loại khá khác biệt của<br /> phép hoán dụ, đó là một vật có thể dùng để chỉ hành động chẳng hạn như danh từ có thể sử dụng<br /> để chỉ hành động; hoặc tính từ có thể được dùng chỉ hành động; và động từ chỉ hành động có thể<br /> dùng để chỉ kết quả.<br /> Chuyển loại là một trong những xu hướng vận động, biến đổi của từ. Sự vận động, biến đổi<br /> này có thể xảy ra trong sự phát triển nghĩa của một từ cũng như trong sự chuyển hóa của từ từ loại<br /> này sang từ loại khác. Xét một cách sâu xa, hiện tượng chuyển di từ loại là biểu hiện giữa mối<br /> <br /> 3<br /> <br /> quan hệ giữa tư duy và ngôn ngữ. Các nhà Đông phương học Xô-viết đã khẳng định rằng việc<br /> chuyển di "các từ từ loại này sang từ loại khác mà không thay đổi vỏ âm thanh của chúng (tức là<br /> hiện tượng chuyển loại) là một trong những đặc điểm quan trọng nhất của các ngôn ngữ này<br /> (ngôn ngữ đơn lập)” dẫn theo Hà Quang Năng, “Đặc trưng ngữ nghĩa của hiện tượng chuyển<br /> loại các đơn vị từ vựng tiếng Việt” [43, tr.141-144].<br /> Chuyển loại cũng là một phương thức cấu tạo từ và việc chuyển loại cực kỳ hiệu quả để tăng<br /> vốn từ vựng tiếng Anh vì nó cung cấp một phương pháp dễ dàng để tạo ra những từ mới từ những<br /> từ hiện có. Hiện tượng chuyển di từ loại là một các phương thức cấu tạo từ có khả năng sản sinh<br /> rất cao, và cũng là một trong những phương thức danh hóa động từ được đề cập trong luận án.<br /> 1.3. Hiện tượng / phương thức danh hóa<br /> 1.3.1. Định nghĩa danh hóa<br /> Danh hóa là một qui trình ngữ pháp để tạo lập danh từ từ những từ loại khác, thường là<br /> động từ hoặc tính từ. [121, tr. 395]<br /> Crystal [96] cũng định nghĩa danh hóa là:<br /> 1. Là quá trình thành lập một danh từ từ một từ loại khác ví dụ như: redness hay refusal.<br /> 2. Là sự phái sinh một mệnh đề thành một danh ngữ ví dụ như:<br /> Her answering of the letter was expected được phái sinh từ mệnh đề: She answered the<br /> letter (Cô ấy trả lời bức thư).<br /> Theo R. Quirk và cộng sự, danh hóa là hiện tượng một danh ngữ có tính tương ứng một<br /> cách hệ thống với một cấu trúc tiểu cú (clause structure). Thường thì trung tâm của danh ngữ đó<br /> có mối liên hệ về hình thái học với một động từ hoặc tính từ, tức là cấu trúc của danh ngữ sẽ<br /> tương đương về nghĩa với cấu trúc có động từ hoặc tính từ tương ứng. Như vậy trong quá trình<br /> danh hóa có thể có danh từ chuyển loại (do quá trình chuyển loại) hoặc danh từ phái sinh (do quá<br /> trình phái sinh)<br /> Theo Quan điểm của A.Spencer thì xét trên bình diện hình thái học hay bình diện từ<br /> vựng, danh hóa được hiểu là danh từ hóa, tức là danh hóa ở cấp độ từ. Nói một cách cụ thể hơn,<br /> danh từ hóa là sự chuyển hóa từ một từ loại phi danh từ sang từ loại danh từ. Theo Spencer, có hai<br /> loại danh hóa chính: danh hóa tính chất (property nominalization), tức danh hóa phái sinh từ tính<br /> từ (deadjectiveal nominalization), và danh hóa hành động (action nominalization), tức danh hóa<br /> phái sinh từ động từ (deverbal nominalization).<br /> Huddleston & Pullum lại xem danh hóa là quá trình thành lập từ, trong đó: “Danh từ<br /> được thành lập từ các lớp từ khác, bằng cách thêm phụ tố, chuyển loại hoặc biến đổi âm vị”<br /> [115, tr. 1696]. Hai tác giả đặc biệt quan tâm đến các phụ tố để thành lập danh từ. Huddleston và<br /> Pullum đã phân chia các loại danh hóa vào những nhóm ngữ nghĩa - từ vựng tương ứng với các<br /> hậu tố sau:<br /> Danh hóa chỉ người hoặc dụng cụ (Person / instrument nominalizations): -ant /-ent; -ard; arian; -ee; -eer;-er / -or / -ar; -ist; -nik; -ster…<br /> Danh hóa chỉ hành động/ trạng thái/ quá trình (Action/state/process nominalizations): -age; –<br /> al; –ance/-ence; –ation/-ion/-ition/-sion/-tion/-ution; -dom ; –hood ; –ing; –ity/-ety/-ness; –ment<br /> …<br /> Khác với những nhà ngôn ngữ học theo khuynh hướng ngữ pháp hình thức, Halliday đã<br /> đề cập đến danh hóa theo một hướng khác đáng chú ý, ông cho rằng: “Danh hóa là một công cụ<br /> có sức mạnh nhất để tạo ra ẩn dụ ngữ pháp”.<br /> Trong tiếng Anh, một trong những ngôn ngữ biến hình, ý nghĩa ngữ pháp của từ được<br /> biểu thị bằng sự biến đổi hình thái của từ, việc danh hóa động từ, tính từ hay mệnh đề cũng được<br /> thực hiện bằng sự biến đổi hình thái động từ hay tính từ.<br /> Còn trong tiếng Việt, một ngôn ngữ phân tích tính, danh hóa được thực hiện chủ yếu bằng việc<br /> kết hợp động từ, tính từ hay mệnh đề với các yếu tố ngữ pháp chuyên dùng (Theo cách gọi của<br /> Đinh Văn Đức). Yếu tố ngữ pháp chuyên dùng được kết hợp với động từ, tính từ để tạo ra danh từ<br /> <br /> 4<br /> <br /> tương ứng, ví dụ như: sự, việc, cái, nỗi, niềm…. Những từ trên theo quan điểm một số nhà ngôn<br /> ngữ học, chính là những danh từ có nội hàm hẹp nhưng ngoại diên rộng. Trong luận án này chúng<br /> tôi sử dụng thuật ngữ của Đinh văn Đức, ngoài ra chúng tôi sẽ không xét về từ loại của các từ<br /> này, mà xem xét chúng như những “yếu tố danh hóa” dùng để kết hợp để chuyển di từ loại từ<br /> động từ, tính từ sang danh từ.<br /> Dưới đây chúng tôi đưa ra một định nghĩa về hiện tượng danh hóa: Danh hóa là một phương thức<br /> ngữ pháp để biến đổi và chuyển di từ loại từ động từ, tính từ hoặc mệnh đề bằng cách thêm vào<br /> động từ, tính từ, hay mệnh đề đó một yếu tố danh hóa nhất định (có thể là yếu tố zero) để biến<br /> chúng thành danh từ hoặc danh danh ngữ.<br /> Danh hóa xảy ra ở hai cấp độ: Danh hóa ở cấp độ từ và danh hóa ở cấp độ trên từ (hay còn<br /> gọi là danh hóa ở cấp độ cú pháp)<br /> 1.3.2 Phân loại hiện tượng danh hóa<br /> Khi nghiên cứu hiện tượng danh hóa, cụ thể là danh hóa động từ, các nhà ngôn ngữ học<br /> tri nhận đã phân biệt hai loại danh hóa đó là danh hóa hành động (action nominalization) và danh<br /> hóa thực hữu (factive nominalization)<br /> Trong tiếng Anh, việc danh hóa động từ, tính từ, mệnh đề được thực hiện bằng sự biến<br /> đổi hình thái của động từ hay tính từ. Trong tiếng Việt thì việc danh hóa chủ yếu thực hiện bằng<br /> việc kết hợp động từ, tính từ hay mệnh đề bằng các “yếu tố danh hóa” chẳng hạn như: sự, việc,<br /> cái, cuộc, nỗi, niềm, những, mọi, vụ… Có nhiều cách gọi các từ trên, trong luận án này chúng tôi<br /> xem chúng là “ yếu tố danh hóa” để chuyển động từ, tính từ thành danh từ để có được hiện tượng<br /> danh hóa.<br /> CHƯƠNG II<br /> SO SÁNH ĐỐI CHIẾU PHƯƠNG THỨC DANH HOÁ ĐỘNG TỪ TRONG<br /> TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT<br /> Trong chương này, luận án đi vào khảo cứu, giải quyết nhiệm vụ thứ nhất của luận án, đó<br /> là đối chiếu phương thức danh hóa động từ trong tiếng Anh và tiếng Việt.<br /> 2.1 Danh hóa động từ trong tiếng Anh<br /> Trong tiếng Anh, việc nhận dạng hiện tượng danh hóa thường dễ dàng và rõ ràng hơn nhiều<br /> so với tiếng Việt. Để danh hóa động từ trong tiếng Anh, chỉ cần kết hợp động từ với phụ tố -ing, er và các phụ tố khác như –ment, -ion, - ance, -or, -ity, -al… hoặc phụ tố zero (tức là không cần<br /> kết hợp với bất kỳ phụ tố nào khác)<br /> Chúng tôi khảo sát điển cứu ba tác phẩm tiếng Anh Gulliver’s Travels (Jonathan Swift,<br /> 1726); Red sky in the morning (Elizabeth Laird, 2006) ; The professor (Charlotte Bronte, 2012)<br /> kết quả như sau:<br /> Bảng 1<br /> Stt<br /> 1<br /> <br /> Phương thức danh<br /> hóa động từ<br /> Kết hợp phụ tố -ing<br /> <br /> Gulliver’s<br /> Travels<br /> 258<br /> <br /> Red sky in<br /> the morning<br /> 79<br /> <br /> The<br /> professor<br /> 122<br /> <br /> 459<br /> <br /> 2<br /> <br /> Kết hợp phụ tố -ion<br /> <br /> 172<br /> <br /> 26<br /> <br /> 86<br /> <br /> 284<br /> <br /> 3<br /> <br /> Kết hợp phụ tố zero<br /> <br /> 32<br /> <br /> 54<br /> <br /> 66<br /> <br /> 152<br /> <br /> 4<br /> <br /> Kết hợp phụ tố -er<br /> <br /> 68<br /> <br /> 10<br /> <br /> 10<br /> <br /> 88<br /> <br /> 5<br /> <br /> Kết hợp phụ tố - 40<br /> ment<br /> Kết hợp phụ tố - 13<br /> <br /> 7<br /> <br /> 28<br /> <br /> 75<br /> <br /> 2<br /> <br /> 10<br /> <br /> 25<br /> <br /> 6<br /> <br /> Tổng cộng<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản