Sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Lý Tự Trọng
BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT ĐẠT HIỆU QUẢ
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Thực trạng của vấn đề
Theo "chiến lược phát triển con người" của Đảng và Nhà nước ta đã chỉ rõ với
mục tiêu: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” đã được cụ thể hoá
trong nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt trong xu thế hội nhập quốc tế
mục tiêu “Bồi dưỡng nhân tài” càng được Đảng và Nhà nước quan tâm lớn “Hiền tài
là nguyên khí quốc gia”. Đất nước muốn phồn thịnh đòi hỏi phải có những nhân tố
thích kế để có hướng đi, có những người tài để giúp nước. Hiện nay, chúng ta đang
trong xu thế hội nhập nền kinh tế quốc tế, gia nhập WTO thì nhân tài là một trong
những yếu tố để chúng ta có thể tiếp cận với sự tiến bộ của khoa học công nghệ của
các nước trong khu vực và trên thế giới.
Thực hiện mục tiêu đó, ngành giáo dục của chúng ta đang cố gắng hướng đến
sự phát triển tối đa những năng lực tiềm tàng trong mỗi học sinh. Ở các trường Trung
học phổ thông (THPT) hiện nay, đồng thời với nhiệm vụ phổ cập giáo dục, nâng cao
chất lượng đại trà, việc chăm lo bồi dưỡng học sinh giỏi đang được nhiều cấp bộ chính
quyền và nhân dân địa phương quan tâm nhưng nguyên nhân sâu xa nhất đó chính là
thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.
Thực tế hiện nay ở các trường THPT công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, trong đó
có việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử đã được chú trọng song vẫn còn những
bất cập nhất định như: cách tuyển chọn, phương pháp giảng dạy còn yếu kém, chưa
tìm ra được hướng đi cụ thể cho công tác này, phần lớn chỉ làm theo kinh nghiệm. Từ
những bất cập trên dẫn đến hiệu quả bồi dưỡng không đạt được như ý muốn.
Mặt khác, do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong đời
sống xã hội. Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường bộ môn lịch sử, coi
đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần làm bài tập, không cần đầu tư phí
Giáo viên: Huỳnh Tấn Châu
Trang 1
Sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Lý Tự Trọng
công vô ích. Dẫn đến hậu quả học sinh không nắm đựơc những sự kiện lịch sử cơ bản,
nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở nhiều
trường.
Là một giáo viên dạy bộ môn Lịch sử trường THPT Lý Tự Trọng đặt trên địa
bàn xã Hoài Châu Bắc, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định – học sinh của trường phần
lớn là con em gia đình nông dân, đời sống kinh tế còn khó khăn, học sinh ít được tiếp
cận với các vấn đề lịch sử, văn hóa chuyên sâu từ các kênh thông tin.
Băng khoăn trước thực trạng đó, tôi luôn tìm tòi, nghiên cứu để nâng cao kiến
thức và phương cách giảng dạy của bộ môn để gây hứng thú học tập môn lịch sử cho
học sinh, nhất là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi sao cho đạt hiệu quả. Nhiều năm
liền trường tôi có học sinh giỏi lịch sử cấp tỉnh và cấp Quốc gia.
Xuất phát từ những lý do cơ bản trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Biện pháp
bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở trường THPT đạt hiệu quả”.
2. Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới
Bồi dưỡng học sinh giỏi là công tác cực kì quan trọng giúp cho ngành giáo dục
phát hiện nhân tài, lựa chọn những mầm giống tương lai cho đất nước trong sự nghiệp
trồng người. Đồng thời giúp cho học sinh thực hiện được ước mơ là con ngoan, trò
giỏi và có định hướng đúng về nghề nghiệp của mình trong tương lai.
Đề tài này là nhằm đưa ra một số kinh nghiệm, bí quyết ôn luyện học sinh giỏi
môn lịch sử (chọn đối tượng học sinh, phương pháp ôn luyện, kết quả đạt được).
Góp phần tạo nguồn quan trọng cho đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch sử của
tỉnh dự thi cấp Quốc gia đạt kết quả.
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được xác định là một trong những nhiệm vụ
trọng tâm, góp phần khẳng định chất lượng giáo dục và vị thế, uy tín của giáo viên và
nhà trường. Đồng thời còn có ý nghĩa thiết thực trong việc bồi dưỡng tài năng tương
lai cho quê hương, đất nước.
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài được xây dựng từ việc tích lũy những kinh nghiệm ở các lớp bồi dưỡng
học sinh giỏi môn Lịch sử trường THPT Lý Tự Trọng – huyện Hoài Nhơn - tỉnh Bình
Định.
Giáo viên: Huỳnh Tấn Châu
Trang 2
Sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Lý Tự Trọng
II. Phương pháp tiến hành
2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
2.1.1. Cơ sở lý luận liên quan đến đề tài
Dân tộc Việt Nam có lịch sử từ lâu đời, với quá trình hàng nghìn năm dựng
nước và giữ nước. Nhân dân ta không chỉ có truyền thống dân tộc anh hùng mà còn có
kinh nghiệm phong phú, quý báu về việc giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ, về việc rút
bài học quá khứ cho cuộc đấu tranh và lao động trong hiện tại. Kiến thức lịch sử góp
phần xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, trở thành vũ khí sắc bén trong công
cuộc dựng nước và giữ nước. Ngày nay, (theo cố Tổng Bí thư Đỗ Mười) “cùng với
quá trình quốc tế hóa ngày càng mở rộng thì trở về nguồn cũng là một trong những xu
thế chung của các dân tộc trên thế giới. Với chúng ta, đó chính là sự tìm tòi, phát hiện
ngày càng sâu sắc hơn những đặc điểm của xã hội Việt Nam, những phẩm chất cao
quý, những giá trị truyền thống và những bài học lịch sử giúp chúng ta lựa chọn và
tiến hành bước đi thích hợp, hướng mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
văn minh”.
Chất lượng bộ môn Lịch sử được đánh giá không phải bằng việc ghi nhớ nhiều
sự kiện mà cần hiểu đúng lịch sử. Như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng viết:
“Lịch sử đâu phải là một chuổi sự kiện để người viết sử ghi lại, rồi người giảng sử đọc
lại, người học sử học thuộc lòng”. Điều quan trọng là qua học tập, “chúng ta thấy
được cái gì qua các thời đại lịch sử, và từ đó chúng ta rút ra được kết luận gì, bài học
gì, Mác, một nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác – Lênin đã vũ trang cho chúng ta một
phương pháp luận đúng đắn để nghiên cứu lịch sử, để rút ra những kết luận có ý
nghĩa quan trọng thiết thực”. Đây chính là cơ sở để những người quan tâm đến sử học
và những thầy cô giáo giảng dạy môn lịch sử cần nhận thức đúng, sâu sắc, ý nghĩa, vị
trí của bộ môn Lịch sử ở trường THPT và tìm ra những phương pháp để nâng cao chất
lượng bộ môn, thu hút được nhiều học sinh tham thích học lịch sử và học giỏi lịch sử.
Mục tiêu bộ môn lịch sử ở trường THPT:
*Về kiến thức:
Giáo viên: Huỳnh Tấn Châu
Trang 3
Sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Lý Tự Trọng
- Cung cấp kiến thức lịch sử ở chương trình nâng cao lớp 12 THPT, học sinh
được học sâu những sự kiện cơ bản trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới và
lịch sử dân tộc…
- Tiếp tục bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn lịch sử về kiến thức và kĩ năng, tạo
hứng thú say mê học tập, tìm hiểu lịch sử cho học sinh.
- Tạo nguồn cho học sinh đi chuyên sâu một số chuyên ngành lịch sử ở bậc đại
học, cao đẳng.
* Về kĩ năng:
- Hình thành kĩ năng tư duy lịch sử và tư duy logic, nâng cao năng lực xem xét,
đánh giá sự kiện, hiện tượng trong mối quan hệ không gian, thời gian và nhân vật lịch
sử.
- Rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh như làm việc
sách giáo khoa, sưu tầm và sử dụng các loại tư liệu lịch sử, làm bài thực hành.
- Phát triển khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp, .v.v.
- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Biết đặt vấn đề và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập.
2.1.2. Cơ sở thực tiễn
*Thuận lợi:
- Trong hệ thống các môn học ở trường THPT trong đó có môn lịch sử cũng có
vai trò quan trọng, trong việc giáo dục giáo dưỡng học sinh, lòng yêu quê hương đất
nước, lòng tự hào dân tộc… là hành trang quan trọng, trước khi học sinh rời mái
Trường trung học phổ thông, bước vào môi trường mới.
- Được sự quan tâm của Sở GD- ĐT tỉnh Bình Định, Chi bộ, Ban giám hiệu và
các đoàn thể trong trường THPT Lý Tự Trọng.
- Thầy, cô giáo cùng bộ môn đều nhiệt tình tích cực, trong cải tiến phương
pháp, luôn học tập trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, thông qua hội thảo, thao giảng,
sử dụng công nghệ thông tin…góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử.
- Một bộ phận học sinh yêu thích và quyết tâm học tập môn lịch sử như thi vào
đội giỏi cấp trường, cấp tỉnh, cấp quốc gia và thi Đại học khối C.
* Khó khăn:
Giáo viên: Huỳnh Tấn Châu
Trang 4
Sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Lý Tự Trọng
- Quan niệm xã hội về vị trí môn lịch sử đường đi hẹp, lợi ích kinh tế thấp.
- Quan niệm chưa đầy đủ của một số nhà quản lý giáo dục, phụ huynh học sinh
và cả giáo viên.
- Học sinh chưa đầu tư quĩ thời gian thường xuyên cho việc học môn lịch sử.
- Khối lượng kiến thức môn lịch sử ở một số bài còn dàn trải khá nặng, một số
giáo viên còn bị động trong khai thác kiến thức, chưa mạnh dạn để học sinh tự tìm
hiểu một phần kiến nào đó, trong bài dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
- Đề và đáp án môn lịch sử thi tốt nghiệp, đại học trong những năm vừa qua còn
câu nệ quá nhiều câu chữ, kiến thức SGK, hạn chế việc phát huy tư duy lịch sử cho
học sinh.
- Thông thường học sinh ít chịu đọc SGK và câu hỏi SGK trước, để có chủ định
xây dựng và tiếp thu bài mới –dẫn đến tính hợp tác của học sinh không cao. Kỹ năng
thảo luận nhóm ở một số học sinh chưa cao - nhất là tính hợp tác.
- Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay như trên nên giáo
viên khó phát hiện và lựa chọn được đối tượng học sinh có năng khiếu để bồi dưỡng.
Hơn nữa dạy môn sử hiện nay ở trường phổ thông thiếu nhiều trang thiết bị như: tranh
ảnh, bản đồ… Mặt khác, việc dạy môn Lịch sử đôi khi bị giới hạn về thời gian tiết học/
đơn vị bài nên khi chú trọng dạy cho học sinh hứng thú thì lại không hết chương trình
so với quy định. Chính vì vậy nhiều khi cũng phải dạy “chay” để đuổi kịp với chương
trình”. Giáo viên không có hứng thú để đầu tư bồi dưỡng học sinh giỏi.
- Để học sinh yêu thích môn Lịch sử, hứng thú học lịch sử và tham gia học lớp
bồi dưỡng học sinh giỏi đi thi đạt hiệu quả, tôi không ngừng tìm tòi, nghiên cứu tư
liệu, phát huy tác dụng của đồ dùng học tập,…
- Chất lượng học tập bộ môn Lịch sử của học sinh ở các lớp tôi phụ trách giảng
dạy và kết quả học sinh giỏi môn lịch sử cấp tỉnh và cấp Quốc gia hàng năm ở trường
THPT Lý Tự Trọng – Bình Định ngày càng tăng là động lực để tôi cố công đầu tư cho
việc nghiên cứu giảng dạy bộ môn lịch sử này.
* Đánh giá cơ sở thực tiễn: Căn cứ vào chất lượng bộ môn và kết quả học sinh
giỏi môn lịch sử cấp tỉnh và cấp Quốc gia hàng năm, tôi thấy:
Giáo viên: Huỳnh Tấn Châu
Trang 5
