CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG ĐỌC VÀ PHÁT HUY VĂN
HÓA ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 4/2 CỦA TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN
TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC TRÀ TẬP.
1. Mô tả bản chất của sáng kiến
Đọc hiểu là hoạt động giúp con người tiếp nhận tri thức của đời sống. Hiểu là
nhu cầu của con người diễn ra đồng thời cùng với đọc nhằm tư duy nhận thức nội
dung ý nghĩa của văn bản và từ đó khám phá cuộc sống thế giới này. Chính vì vai
trò vô cùng đặc biệt của đọc đúng yêu cầu nên bản thân tôi luôn chú trọng đến kỹ
năng đọc hiểu của học trò mình. Công tác tại một trường tiểu học thuộc huyện
miền núi Nam Trà My, trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập là ngôi
trường khá đặc biệt với hầu hết học sinh là người dân tộc thiểu số với những khó
khăn về vị trí địa lý không thuận lợi cho các em đến trường cũng như đặc điểm
ngôn ngữ về tiếng mẹ đẻ. Điều này thật sự ảnh hưởng đến giáo dục chung của
huyện Nam Trà My và giáo dục của trường chúng tôi với khá nhiều điều mà giáo
viên đứng lớp còn trăn trở. Được phân công giảng dạy lớp 4/2 ở trường, tôi nhận
thấy kỹ năng đọc của các em còn khá chậm, khả năng hiểu, cảm nhận văn bản cũng
là điều không dễ dàng với các em.
Làm thế nào để nâng cao kỹ năng đọc
hiểu, để các em chủ động hơn trong quá trình tự đi tìm kiến thức cho mình. Những
bài học từ sách giáo khoa là còn khá ít để các em khám phá. Vậy giáo viên làm gì
có thể giúp các em có hứng thú tập đọc, rèn đọc và đọc có hiệu quả những gì các
em được đọc. Quan sát nhiều lần tại góc đọc thư viện của lớp, có nhiều học sinh
đến và tìm đọc truyện với tầng suất khá thường xuyên. Đặc biệt, các tiết đọc ở thư
viện, những học sinh này luôn tỏ ra khá hứng thú vì có nhiều đầu sách để chọn lựa
hơn trên lớp. Những em đó có thể tìm đọc truyện tranh, một số ít tìm đến truyện
ngắn… Tuy thế, tôi cảm nhận các em thực sự có yêu thích với việc đọc sách này.
Các em cũng nắm khá tốt nội dung mà các em đã đọc. “Việc đọc rất quan trọng.
Nếu bạn biết cách đọc, cả thế giới sẽ mở ra cho bạn”, đây là câu mà tổng thống
Mỹ Barack Obama đã từng nói. Chúng ta đều biết giáo viên sẽ không thể mang lại
cho các em tất cả kiến thức chỉ qua đọc sách, luyện đọc ở trường tuy nhiên các em
đọc tốt, phát huy được văn hóa đọc trong nhà trường, nâng cao kỹ năng đọc hiểu
và cảm nhận văn bản tốt đóng là vai trò quan trọng hàng đầu trong giáo dục, đặc
biệt là giáo dục từ học sinh tiểu học từ ngày đầu đi tìm kiến thức. Với những lý do
đó, với vai trò là giáo viên chủ nhiệm ở bậc Tiểu học, tôi chọn đề tài “Một số biện
pháp nâng cao kỹ năng đọc và
2
phát huy văn hóa đọc cho học sinh lớp 4/2 trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu
học Trà Tập” nhằm phần nào giúp cho các em trang bị những kỹ năng cơ bản và
thói quen hữu ích cho hành trình khám phá tri thức của chính mình.
1.1. Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện:
1.1.1. Các giải pháp thực hiện:
Đọc đúng, cảm nhận nội dung của tác phẩm là yêu cầu cần thiết của kỹ năng
đọc. Học sinh biết đọc và đọc đạt yêu cầu khi mà các em hiểu được nội dung mà
các em đã đọc. Nếu các em chỉ đọc mà không hiểu những từ mình đã đọc thì các
em sẽ không có hứng thú học tập, không có khả năng thành công. Không biết đọc,
đọc không hiệu quả thì cũng có nghĩa là giáo viên dạy, truyền đạt chưa hiệu quả,
giáo dục chưa thành công. Do vậy, đọc như thế nào, rèn luyện cách đọc làm sao để
các em phát huy được kỹ năng đọc cho mình? Tôi thực hiện các biện pháp như sau:
Giải pháp thứ nhất: Chuẩn bị nội dung bài học phù hợp. Có kế hoạch giáo
dục với nội phân hóa cho từng nhóm học sinh cụ thể trong lớp. Học sinh mỗi lớp
được phân chia thành nhiều nhóm. Nhóm 1: Nhóm học sinh có khả năng đọc hiểu
tương đối tốt. Nhóm 2: Nhóm học sinh đọc tương đối nhưng khả năng hiểu và cảm
nhận nội dung tác phẩm còn chậm. Nhóm 3: Nhóm học sinh kỹ năng đọc và hiểu
còn hạn chế… Là giáo viên, làm thế nào để các em có thể phát huy được khả năng
đọc hiểu, khắc phục những hạn chế về ngôn ngữ, phát âm, đọc chính xác và nâng
cao dần khả năng hiểu và cảm nhận nội dung của từ, câu, đọan và tác phẩm. Để
thực hiện được điều đó, giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo nội dung kế hoạch
giáo dục cho mỗi bài đọc. Giáo dục phù hợp cho những đối tượng riêng của lớp
mình.
Giải pháp thứ hai: Xây dựng tập thể đoàn kết, cùng tiến. Trong lớp tôi sẽ
thành lập các đôi bạn cùng tiến để giúp đỡ nhau trong học tập, các đôi bạn sẽ cùng
nhau đọc bài, những bạn học tốt hơn sẽ giúp đỡ và chỉnh sửa lỗi sai khi bạn trong
nhóm của mình đọc chưa đúng, với những đôi bạn có tiến bộ tôi sẽ tuyên dương và
tặng những món quà để khích lệ tinh thần như là bút, thước kẻ, màu tô, hay và
bánh, kẹo…
Giải pháp thứ ba: Xây dựng “Góc thư viện của em”. Phát huy văn hóa đọc
trong lớp. Hiện nay, với mục đích nâng cao “Văn hóa đọc”, hướng các em có lòng
đam mê và tình yêu đối với sách, đưa sách đến gần các em hơn, trường Phổ thông
dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập đã triển khai phát huy hiệu quả của “Góc thư viện
lớp”. Nhờ vậy, mỗi học sinh dễ dàng và chủ động lựa chọn thời gian đọc sách
trong những lúc rảnh rỗi. Để nâng cao chất lượng văn hóa đọc, tôi hướng dẫn cho
các em các kỹ năng đọc sách cơ bản cũng như định hướng cho học sinh cách chọn
lựa các đầu sách hay, những cuốn sách bổ ích, trang bị cho các em kiến thức cần
3
thiết trong cuộc sống cũng như trong học tập. Rèn luyện kỹ năng đọc cũng như
mong muốn xây dựng và phát triển “Văn hóa đọc” trong nhà trường.
1.1.2. Các bước thực hiện giải pháp:
- Bước 1: Xây dựng kế hoạch từ đầu năm học.
- Bước 2: Giáo viên lập sáng kiến sẽ áp dụng tại lớp mình đang dạy.
- Bước 3: Thực hiện có hiệu quả các tiết đọc trên lớp với nội dung phân hóa
đã chuẩn bị theo đối tượng học sinh
- Bước 4: Xây dựng góc thư viện hiệu quả, nâng cao kiến thức bổ ích.
- Bước 5: Theo dõi, kiểm tra khả năng đọc của các em qua mỗi tuần thực
hiện.
1.1.3. Cách thức thực hiện giải pháp:
- Xác định tầm quan trọng của việc đọc hiểu mang lại đối với học sinh tiểu
học. Giáo viên cần xác định rõ học sinh mình ở mức độ nào để triển khai thực hiện
biện pháp một cách phù hợp và mang lại hiệu quả cao nhất.
- Giáo viên không áp đặt gò bó lên học sinh. Xác định mức độ phù hợp và gần
gũi nhất đối với từng đối tượng học sinh mà mình giảng dạy. Giúp các em có sự
thoải mái, tìm hiểu kiến thức nhẹ nhàng, không gây áp lực với học sinh yếu.
- Giáo viên luôn gần gũi với học sinh, là người luôn thể hiện được mình có ý
thức tìm hiểu, học hỏi, luôn không ngừng nâng cao kiến thức bằng việc đọc sách,
hướng dẫn các em cách đọc cũng như những cảm giác thú vị khi đọc được những
quyển sách hay, hiểu được nhiều điều qua đọc sách.
- Từ những giải pháp trên chúng ta có thể nâng cao dần kỹ năng đọc - hiểu
cho các em, xây dựng được niềm đam mê tìm và khám phá tri thức qua việc đọc
sách. Qua đó từng bước phát huy văn hóa đọc trong lớp và nhà trường.
1.2. Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết
Trươtng Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập là ngôi trường ở huyện
miền núi. Học sinh hầu như hoàn toàn là người dân tôuc thiêvu sôw. Từ nhỏ các em đã
sử dụng ngôn ngữ của địa phương mình. Chính vì thế việc học tiếng phổ thông,
đọc chuẩn, nắm vững ý nghĩa của bài học theo chương trình ở lớp còn là điều mà
cả cô và trò không ngừng nỗ lực.
Bản thân là giáo viên giảng dạy nhiều năm, tôi nhận thấy khả năng làm quen
học vần, đọc trơn ban đầu là điều mà các em luôn khá e dè. Thế nên khi được phân
công giảng dạy lớp 4, bản thân luôn trăn trở làm sao để các em có thể đọc và đọc
như thế nào mang lại hiệu quả thực sự. Việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh
lớp 4/2 là một công việc vô cùng cần thiết mà bản thân tôi đặt ra hàng đầu. Việc
vận dụng hiệu quả những biện pháp mà bản thân mình đặt ra, không khuôn khổ,
4
không áp đặt mà thật sự phù hợp. Vận dụng ra sao, như thế nào cho đạt được yêu
cầu? Bản thân tôi đã có những thuận lợi và khó khăn sau:
1.2.1 Thuận lợi:
- Ban giám hiệu hết sức quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc dạy và
học đặc biệt là việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục.
- Bản thân được đào tạo chuẩn hoá về chuyên môn.
- Với mục đích nâng cao “Văn hóa đọc”, hướng các em có lòng đam mê và tình
yêu đối với sách, đưa sách đến gần các em hơn. Từ năm học 2020 - 2021, nhà
trường đã triển khai cuộc thi “Thư viện lớp em” nhằm phát huy hiệu quả của “Góc
thư viện lớp”. Nhờ vậy, mỗi học sinh làm quen và dễ dàng chủ động lựa chọn thời
gian đọc sách trong những lúc rảnh rỗi.
- Đa số học sinh trong lớp có ý thức ham học hỏi, ngoan, biết vâng lời, có ý thức
tìm tòi.
- Năm học qua, nhà trường đã xây dựng thành công thư viện xuất sắc và tạo
điều kiện thuận lợi cho các em hằng tuần thực hiện tiết đọc thư viện hiệu quả với
nhiều đầu sách mới được huyện trang bị và mạnh thường quân hỗ trợ…
- Mạng lưới trường lớp, điều kiện cơ sở vật chất cũng như đồ dùng, thiết bị
dạy học cũng được nhà trường tăng cường đầu tư.
- Bản thân là giáo viên trẻ, luôn yêu nghề, nhiệt tình, tâm huyết với nghề mà
mình đã chọn.
1.2.2. Khó khăn:
- Điều kiện học tập của các em còn thiếu thốn. Đa số các em ở bán trú nên thầy
cô là người đồng hành chính cùng các em.
- Học sinh là người dân tộc thiểu số nên cha mẹ còn ít có điều kiện quan tâm
đúng mực đến việc học hành của con em.
- Cawc em sử dụng ngôn ngữ địa phương để giao tiếp là chính. Vì vậy việc phát
âm cũng như đọc chuẩn còn gặp râwt nhiêtu khow khăn trong lúc dạy học.
- Tỷ lệ chuyên cần của lớp đã dần cải thiện tuy nhiên năm học qua do ảnh
hưởng covid nên một số em còn vắng dài ngày dẫn đến các bài học trên lớp tiếp
cận còn chưa đạt kết quả nhất định.
1.3. Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện tại.
Hiện nay, vấn đề nâng cao kỹ năng đọc cho học sinh không phải là mới và
được quan tâm lần đầu. Tuy nhiên nâng cao kỹ năng đọc và phát huy văn hóa đọc
trong nhà trường là vấn đề cấp thiết, là một nhiệm vụ trong dạy học môn Tiếng
Việt nói riêng và nhận thức phát huy kiến thức cho bản thân, hỗ trợ cho các môn
5
học một cách toàn diện nói chung, đặc biệt là với học sinh người dân tộc thiểu số.
Đầu năm học, khi nhận lớp tôi tiến hành khảo sát kỹ năng đọc hiểu và thói
quen đọc sách tại lớp của học sinh trong lớp với các kết quả như sau:
Qua khảo sát lần 1 ở lớp 4/2 đầu năm học với nội dung về kỹ năng đọc và thói
quen đọc sách, kết quả cụ thể như sau:
Khảo sát kỹ năng đọc hiểu
Tổng số
HS
HS có kỹ
năng đọc
hiểu văn
bản tốt
HS có kỹ
nang đọc
tốt nhưng
khả năng
hiểu văn
bản còn
hạn chế
HS chưa thực hiện tốt cả kỹ năng đọc và hiểu
văn bản.
SL TL SL TL SL TL
29 13 44.8% 8 27.6% 8 27.6%
Khảo sát mức độ yêu thích đọc sách của lớp.
Tổng số HS
Tham gia đọc sách ở Góc thư viện của lớp.
Yêu thích đọc
và hứng thú
Chưa có hứng thú đọc và ít tham gia đọc tại góc
thư viện.
SL TL SL TL
29 13 44,8% 16 55,2%
Qua khảo sát cho thấy, số học sinh thực hiện kĩ năng đọc hiểu chưa tốt, đọc
nhưng chậm hiểu câu từ, nội dung văn bản còn chiếm tỉ lệ cao từ 40% đến hơn
50%. Số học sinh trong lớp nhiều em học tốt môn Toán nhưng lại đọc hiểu chưa tốt
cũng là điều ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập chung của các em.
Từ những thực trạng trên đây, tôi thấy việc giúp các em nâng cao kỹ năng đọc
và phát huy văn hóa đọc cho học sinh lớp 4/2 là một việc làm hết sức cần thiết và
có ý nghĩa quan trọng hàng đầu cho nhiệm vụ giáo dục của mình, giúp các em phát
huy tốt khả năng của bản thân, tự tin học tốt và cảm nhận niềm vui từ việc khám
phá tri thức. Vì thế tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp sau:
Biện pháp 1: Chuẩn bị nội dung bài học phù hợp. Kế hoạch giáo dục có
nội phân hóa cho từng nhóm học sinh cụ thể trong lớp.
Về nội dung: Hạn chế tối đa việc thực hiện giáo án không có hệ thống câu hỏi
phát huy chiến lược sáng tạo của học sinh, có ít những tình huống nêu vấn đề.