Các Danh nhân y học
Giáo sư Hồ Đắc Di
1900-1984
Giáo sư Hồ Đắc Di, sinh nǎm 1900, đại biểu Quốc hội từ khóa 2 đến
khóa 5, Uỷ viên Uỷ ban thường vụ Quốc hội các khoá 2,3,4, Hiệu trưởng
Trường đại học Y Hà Nội, Tổng giám đốc Đại học vụ Việt Nam, Giám đốc
Vụ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học và Kỹ
thuật Nhà nước, Chủ tịch Hội Hữu Nghị Việt-Pháp, Uỷ viên Uỷ ban Trung
ương mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, Huân
chương Độc lập hạng nhất, Huân chương Kháng chiến hạng nhất và hai hạng
ba, Huân chương Lao Động hạng nhất và hạng hai, Huy chương Vì thế hệ
trẻ, Chiến sĩ thi đua toàn quốc nǎm 1952 và 1956. Giáo sư Hồ Đắc Di đã
được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. GS. từ trần ngày 25-6-1984.
Giáo sư là người bác sĩ y khoa đầu tiên, người sáng lập Trường đại
học Y Hà Nội và làm Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam từ ngày thành lập
tới 1984. Nǎn 1918, Giáo sư sang học tại Pháp và trở thành trợ giáo Trường
Đại học Y khoa Pa ri. Trong thời gian ở Pháp, được tiếp súc với đồng chí
Nguyễn ái Quốc và một số trí thức Việt Nam yêu nước khác, Giáo sư đã cảm
thấy nỗi đau đớn tủi nhục của người dân mất nước và muốn đem khả nǎng
của mình phục vụ đồng bào. Trở về Tổ quốc, Giáo sư làm bác sĩ phẫu thuật
tại bệnh viện Huế và Phủ Doãn. Sau Cách mạng tháng Tám, Giáo sư được
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ giao nhiều trọng trách Tổng thanh tra y
tế, Tổng giám đốc Đại học vụ, Hiệu trưởng trường Đại học Y - Dược khoa
và nhiều chức vụ quan trọng khác. Tuy bản thân tham gia công tác lãnh đạo,
Giáo sư vẫn liên tục làm công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học...
Cuộc đời và tác phẩm của GS. Hồ Đắc Di
Giáo sư Hồ Đắc Di sinh nǎm1900, là một người nhân hậu, vị tha, yêu
nước, trọn đời hiến dâng cho cách mạng và chủ nghĩa xã hội, là một nhà y
học và thày giáo mẫu mực.
Theo lời khuyên về bác sĩ Thiroux, ngự y của triều đình Huế, gia đình
đã chọn nghề y cho Hồ Đắc Di và đưa sang Pháp du học (1918-1932). Đầu
tiên, anh đến bệnh viện Cochin, học ở bệnh khoa của giáo sư Ferdinand
Widal, lúc này đang là niềm tự hào của y học lâm sàng nước Pháp.
Đỗ bác sĩ nội trú, Hồ Đắc Di làm phẫu thuật một thời gian ở bệnh viện
Tenon, rồi về nước. Những mong đem trí thức khoa học cứu chữa đồng bào,
nhưng khi anh về bệnh viện Huế, thực dân Pháp chỉ cho anh làm bác sĩ tập
sự. sau bị đổi về Quy Nhơn.
Lúc này, ở bệnh viện Phủ Doãn, và cả Đông Dương chỉ có hai bác sĩ
người Pháp là Leroy des Barres (Hiệu trưởng trường Đại học Y khoa Hà
Nội) và Cartoux độc quyền phẫu thuật. Là giảng viên đại học y (chargé de
cours), bác sĩ Hồ Đắc Di đấu tranh mãi mới được phép mổ xẻ. Hồi ở Paris,
Hồ Đắc Di đã được gặp nhà yêu nước Nguyễn ái Quốc đến trụ sở Hội sinh
viên (số nhà 15 phố Sommerard, thuộc Khu la tinh), và cùng sinh viên đi bán
báo Le Paria cho quần chúng lao động.
Làm việc dưới quyền bọn htực dân, bác sĩ Hồ Đắc Di thấy uất ức và
tủi nhục: " Là thày thuốc mà tôi như là một người bệnh: người bệnh về tâm
hồn" .
Nhà trí thức yêu nước đón mừng Tổng khởi nghĩa tháng 8-1945 với
nhận thức: " ... Tất cả những ai trải qua những ngày nhọc nhằn, day dứt về
lương tâm dưới chế độ cũ ắt sẽ lao vào cơn lốc của cách mạng, mỗi khi ánh
lửa của nó rọi sáng tâm hồn. Đối với những người trí thức cũ thì sự đổi đời
bắt đầu từ sự chọn lựa nơi mà lương tâm mình được yên ổn nhất" (Hồi ký).
Sau Cách mạng thánh 8-1945, giáo sư Hồ Đắc Di gánh vác nhiều
trọng trách như Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, giám đốc Bệnh viện
Đồn Thuỷ, Tổng thanh tra y tế, Tổng Giấm đốc Đại học vụ. Và khi kháng
chiến toàn quốc bùng nổ, giáo sư cùng gia đình tản cư rời khỏi thủ đô.
Ngày 6-10-1947, Trường Đại học Y kháng chiến khai giảng tại Chiêm
Hóa, Tuyên Quang, trường có hai giáo sư và 11 sinh viên xung phong. Một
ngày sau lễ khai giảng, Pháp nhảy dù Bắc Cạn, đốt nhà giáo sư, vác loa gọi
đích danh: " Bác sĩ Di, Bác sĩ Tùng về làm việc với chính phủ Pháp, sẽ được
trọng đãi" . Nhưng giáo sư kiên quyết: " Chết thì chết, không để bọn Pháp
bắt lại" .
Giáo sư Hồ Đắc Di thuộc lớp những bác sĩ đầu tiên của trường đại học
y dưới chế độ mới. GS. là chủ tịch đầu tiên của Tổng hội Y học Việt Nam và
đương nhiệm cho đến khi qua đời, nǎm 1984.
Di sản khoa học quý giá của Giáo sư Hồ Đắc Di gồm mấy chục tiểu
luận, diễn vǎn, bài giảng, lời phát biểu, Trường Đại học Y Hà Nội đã tập
trung thành mấy tập để lưu, một số ít bài đã đǎng báo.
Trong kháng chiến chống Pháp, giáo sư đã trước tác những công trình
có giá trị khoa học và tư tưởng như: Diễn vǎn của tổng giám đốc Đại học vụ
ngày khai giảng trường đại học nǎm 1947, Bàn về vǎn hoá và tinh thần khoa
học (30-11-1948); Diễn vǎn trong lễ khai mạc Hội nghị y tế toàn quốc
(1949); Bài giảng sinh học và bệnh học đại cương (5-1950)...
Trở về Hà Nội, giáo sư biên soạn: Y học dưới ánh sáng chủ nghĩa duy
vật biện chứng (1956), Bàn về học, v.v… Đó là những công trình tổng luận
dài 20-30 trang, viết rất tinh, ý hàm súc, lời bóng bảy, hùng biện và gợi cảm,