Bí ẩn về vụ hủy diệt thành cổ
Pompeii
Thành phố Pompeii là thành phố cổ có lịch sử lâu đời, nằm phía Tây
Nam nước Italia, dưới chân núi lửa Vesuvius.
Theo sử sách, thành Pompeii được 10 bộ lạc lớn có tên Aus cùng nhau xây
dựng. Đến năm 79, nơi đây đã trở thành câu lạc bộ của những người giàu.
Tầng lớp quý tộc thương gia giàu có kéo nhau đến đây tìm lạc thú, bởi vậy
thành Pompeii đã trở thành một Thủ đô Tửu Sắc.
Núi lửa Vesuvius là ngọn núi lửa đang hoạt động. Đến đầu Công nguyên,
nhà địa lý học nổi tiếng Strabo căn cứ vào đặc trưng mẫu đất Vesuvius xác
định rằng núi lửa này đã ngừng hoạt động. Người dân Pompeii lúc đó hoàn
toàn tin vào lời suy luận, phán đoán của Strabo nên rất an tâm sinh sống
dưới chân núi lửa Vesuvius. Hai bên sườn ngọn núi lửa, người ta trồng
những cánh đồng màu xanh ngát, trên bình nguyên đi đâu cũng thấy rừng
chanh, quất và các loại cây khác như nho... Họ đâu ngờ "ngọn núi lửa đã
chết" kia vẫn đang chuẩn bị gây ra một tai họa lớn mang tính hủy diệt.
Vào năm 62, ở đây đã xảy ra một trận động đất cực mạnh tàn phá thành phố
Pompeii, nhiều công trình kiến trúc bị đổ nát. Những tàn tích kiến trúc thấy
hiện nay ở thành phố Pompeii là kết qủa của trận động đất này gây ra. Sau
trận động đất, người Pompeii tiếp tục bắt tay vào xây dựng lại thành phố,
thậm chí họ còn muốn xây dựng một thành phố hào hoa hơn.
Nhưng thành phố Pompeii mới chưa chịp phục hồi thì ngày 24 tháng 8
năm 79, ngọn núi lửa Vesuvius lại bất ngờ phun nham thạch. Hồi đó
toàn thành phố Pompeii có 25 nghìn dân. Tuy phần lớn chạy thoát những
vẫn có hơn 2000 người bị vùi dưới tro bụi và dung nham của núi lửa. Sau
khi núi lửa ngừng hoạt động, một số người sống sót đã quay trở lại thành cổ
dưới chân núi Vesuvius để tìm kiếm tài sản khi tháo chạy không kịp mang
theo; nhưng họ đã không tìm thấy một thứ gì. Cùng với dòng chảy của thời
gian, mọi người dần quên lãng thành phố Pompeii và thành phố cũng mất
tích từ đó.
Năm 1594, một người nông dân xây dựng kênh dẫn nước trên vùng đất
thuộc thành cổ Pompeii năm xưa tình cờ phát hiện thấy một mảnh đá cẩm
thạch lớn bị vỡ và cả tiền đá. Năm 1689, một người ở ngoại ô Napoli trong
khi đào giếng đã nhặt được vài mảnh đá khắc chữ, trong đó có một mảnh
khắc tên Pompeii. Căn cứ vào các phát hiện đó có người dự đoán thành phố
Pompeii được xây dựng tại khu vực này.
Năm 1748, nông dân địa phương tiếp tục phát hiện thấy một số di vật ở
di chỉ thành cổ Pompeii. Và công các tìm kiếm thành cổ Pompeii của các
nhà khảo cổ được bắt đầu.
Dưới đống tro núi lửa chỗ cây cọ đỏ, người ta tìm thấy bức họa kỳ diệu và
khai quật được bộ hài cốt đầu tiên, bên cạnh rơi một vài đồng tiền vàng, tiền
bạc cổ đại. Từ dấu vết để lại trên nền đất có thể thể suy đoán người này đang
vội vàng nhặt những đồng tiền vàng rơi vãi không may bị ngã chết.
Năm 1763, John Winckeman - người Đức (1717-1768) phụng lệnh làm tổng
giám sát những văn vật trong thành Rome và khu vực lân cận. Với chức vụ
này, John Winckeman đã đến thăm Vesuvius và Herculaneun. Ông đã đánh
gá rất cao những văn vật được tìm thấy trong thành cổ Pompeii. Ông còn bỏ
công chỉnh lý lại trật tự các văn vật bị thất lạc, phác họa hình dáng lịch sử
của Pompeii.
Năm 1808 - 1815, học giả người Pháp đã chỉ đạo công tác khai quật thành
phố chết Pompeii. Nhưng phải đến 1860 người ta mới bắt đầu tiến hành
khai quật có hệ thống. Năm 1890, nhà khảo cổ học Usepi - Fuaurouli chính
thức đưa công tác khai quật đi vào hoạt động. Ông đã nghiên cứu ra kỹ thuật
khai quật mới giúp người chết bị chôn vùi, động vật, đồ dùng gia đình và các
kiến trúc bằng gỗ đều được tái hiện diện mạo vốn sẵn có. Du khách có thể
nhìn thấy hàng trăm tư thế của người bị nạn trước khi chết: Hai tay ôm đầu
người co tròn thành một cục; hoặc tay ôm mặt gục đầu xuống đất; hoặc tay
ôm túi tiền tháo chạy hoảng hốt; hoặc người mẹ bồng con cùng chết; hoặc
những đấu sỹ nô lệ tìm cách phá khóa nhưng không được nên khi chết vẫn
còn bị nằm trong dây xích... Đây quả là một màn thảm kịch ghê rợn. Trong
tư dinh hào hoa phú quý, căn phòng đang được tu sửa, khi cả chủ nhân và
đám thợ mộc gặp nạn trốn dưới hành lang đều bị chết. Một biệt thự khác ở
ngoại ô, chủ nhân và hai mươi nô lệ khi gặp nạn cùng bị chết khi đang trốn
dưới hầm ngầm.
Đến nay, thành cổ Pompeii mới chỉ có 3/5 diện tích được khai quật.
Cũng giống như Herculaneun, ở đây vẫn còn nhiều người bị nạn và các khí
cụ bị chôn sâu dưới đống đổ nát trong lòng đất. Nhưng sự huy hoàng tráng lệ
xưa kia của thành cổ Pompeii cũng được được bày ra một cách khá rõ ràng.
Toàn cảnh thành cổ Pompeii
Thành cổ Pompeii có diện tích 1,8km2. Tường thành được xây dựng bằng
đá, tường bao dài 4,8km và có 7 cửa thành với 14 lầu tháp hoành tráng; 4
con phố lớn rải đá cắt ngang, dọc tạo thành 9 khu vực. Mỗi khu vực đều có
phố lớn nhỏ thông nhau, ở phố lớn còn lưu lại vết xe bằng sắt rất sâu trên
mặt đường giống như xe ngựa vừa đi qua.
Ở ngã tư các phố lớn đều có máy nước bằng đá cao gần 1m, dài khoảng 2m
để cung cấp nước cho thị dân. Máng nước thông với tháp nước được dẫn từ
nguồn nước của một ngọn núi cao ngoài thành bằng một máy treo xây bằng
đá. Sau đó, các tháp nước này phân phối nước đến những máng nước công
cộng ở các ngã tư. Suối phun và ao cá của các gia đình quý tộc, thương gia
giàu có cũng đều dựa vào hệ thống cung cấp nước này.
Người Pompeii còn xây dựng hai rạp hát. Rạp hát lớn nhất nằm ở phía
Đông Nam thành phố được xây năm 70 trước Công nguyên có sức chứa 2
vạn người. Rạp này còn được dùng làm sân thi đấu vật giữa người với người
và người với dã thú.
Ở sườn Đông của rạp hát lớn có một sân thể thao, mỗi góc dài khoảng 130m.
Sân thể thao này rất hào hoa tráng lệ, có bể bơi đặt ở giữa. Theo dự đoán,
sân có thể chứa được hơn một vạn người và cũng có thể ở đây thường xuyên
diễn ra các hoạt động kinh tế, chính trị và tôn giáo của toàn thành phố
Pompeii.
Phía Tây Nam thành phố có một quảng trường hình chữ nhật, xung quanh
xây dựng dinh thự, tòa án, miếu thần và chợ.