Ti u lu n môn: S c kh e c ng đng
PH N I: M ĐU
1. Lý do ch n đ tài
Hi n nay, t l ng i cao tu i( NCT) t i Vi t Nam đang có xu h ng tăng ườ ướ
nhanh. S NCT tăng lên do thành qu c a công tác DS-KHHGĐ, s tr em gi m đi
cùng v i nh ng c i thi n đáng k v y t , dinh d ng và phát tri n kinh t - xã h i. ế ưỡ ế
S NCT tăng là thành t u c a s phát tri n nh ng cũng đang đt ra khó khăn, thách ư
th c. V i xã h i già hóa, thành ph n c c u kinh t , d ch v chăm sóc... s ph i thay ơ ế
đi cho thích ng. Tuy nhiên, Vi t Nam là n c v a thoát "nghèo", l i ch a k p chu n ướ ư
b cho m t xã h i già hóa là m t thách th c r t l n v i chúng ta trong giai đo n t i. Do
đó, nhu c u chăm sóc s c kh e NCT s p t i là v n đ r t l n.
Riêng t i t nh Phú Yên thì dân s Phú Yên đang b c vào th i k già hóa. ướ Tính
đn cu i năm 2014, trên đa bàn t nh Phú Yên có 82.258 NCT, chi m kho ng 10% dânế ế
s, do đó mà vi c b o v và chăm sóc ng i cao tu i không ch mang ý nghĩa kinh t , ườ ế
chính tr , xã h i mà còn mang ý nghĩa nhân đo sâu s c th hi n truy n tr ng "u ng
n c nh ngu n", "th ng ng i nh th th ng thân". Không nh ng th , ng i caoướ ươ ườ ư ươ ế ườ
tu i t i đây là t ng l p đã có nhi u c ng hi n l n lao trong công cu c xây d ng và ế
b o v t qu c c a n c ta vì v y c n đc tôn tr ng, chăm sóc đ t o m i đi u ướ ượ
ki n cho h ti p t c phát huy nh ng kinh nghi m s ng mà h tích lu đc góp ph n ế ượ
xây d ng xã h i m i . Đng th i, c n ph i có nh ng chính sách phù h p nh m b o v
và chăm sóc ng i cao tu i. Và m t trong nh ng khó khăn mà ng i cao tu i t i Phúườ ườ
Yên g p ph i đó là s gi m sút nghiêm tr ng v s c kho . Vì v y, tôi ch n đ tài: "
Chăm sóc s c kh e ng i cao tu i t i ườ Trung tâm Nuôi d ng Ng i có công và B oưỡ ườ
tr xã h i Phú Yên " làm đ tài nghiên c u c a mình
2. K t c u đ tàiế
Chuyên đ đc k t c u thành 3 ch ng ( không k ph n m đu và k t lu n) ượ ế ươ ế
nh sau:ư
Ch ng I. Khái quát v chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu iươ ườ
Ch ng II. Th c tr ng v chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu i t i Trung tâmươ ườ
Nuôi d ng Ng i có công và B o tr xã h i Phú Yênưỡ ườ
Ch ng III. Các mô hình, ch ng trình nâng cao hi u qu chăm sóc s c kh eươ ươ
ng i cao tu iườ
SVTH: Nguy n Th Ng c Nga 1
Ti u lu n môn: S c kh e c ng đng
PH N II: N I DUNG
Ch ng 1: Khái quát v chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu iươ ườ
1. M t s khái ni m
1.1. Khái ni m ng i cao tu i ườ
Có r t nhi u quan ni m v ng i cao tu i ườ
-Theo quan ni m c a H i ng i cao tu i thì ng i cao tu i là nh ng ng i đ ườ ườ ườ
50 tu i tr lên.
-Theo Lu t lao đng: Ng i cao tu i là nh ng ng i t 60 tu i tr lên (v i ườ ườ
nam), t 55 tu i tr lên (v i n ).
-Theo pháp l nh ng i cao tu i Vi t Nam: Nh ng ng i cao tu i 60 tu i tr lên ườ ườ
là ng i cao tu i ( pháp l nh ban hành năm 2000).ườ
-Đ đánh giá đúng th c tr ng ng i cao tu i và có cách nhìn đúng đn nh t ườ
trong nghiên c u v ng i cao tu i thì chúng ta ph i th ng nh t: th nào là ng i cao ườ ế ườ
tu i? Xét góc đ tâm lý, lu t pháp, tu i th trung bình thì có th th ng nh t hi u
"ng i cao tu i là ng i có tu i đi t 60 tu i tr lên (không phân bi t nam hay n ).ườ ườ
Tuy nhiên quan ni m này có th thay đi theo th i gian khi đi u ki n v kinh t ế
và tu i th trung bình thay đi.
1.2. Khái ni m v s c kh e
Theo đnh nghĩa v s c kho c a T Ch c Y t Th Gi i (WHO- World Health ế ế
Organization): "S c kho là m t tr ng thái hoàn toàn tho i mái c v th ch t, tâm
th n và xã h i, ch không ph i là ch là không có b nh t t hay tàn ph ". ế
D a vào đnh nghĩa trên thì s c kho đc cho là bao g m tình tr ng c a c tinh ư
th n l n th ch t. Đ hoàn thi n khái ni m v s c kho , chúng ta c n nhìn nh n rõ
ràng m i t ng quan gi a tinh th n và th ch t. Do đó chúng ta có th b sung cho ươ
đy đ h n cho đnh nghĩa v s c kho nh sau : ơ ư S c kho c a m t ng i là k t ườ ế
qu t ng hoà c a t t c các y u t t o nên tinh th n và th ch t c a con ng i y ế ườ
1.3. Khái ni m v chăm sóc s c kh e
Chăm sóc s c kh e là m t ngành d ch v , trong đó ng i cung ng và ng i s ườ ườ
d ng quan h v i nhau thông qua giá d ch v . Tuy nhiên, không gi ng các lo i d ch v
khác, chăm sóc s c kh e có m t s đc đi m riêng, đó là:
-M i ng i đu có nguy c m c b nh và nhu c u chăm sóc s c kh e m c đ ườ ơ
khác nhau. Chính vì v y không d đoán đc th i đi m m c b nh nên th ng ng i ượ ườ ườ
ta g p khó khăn trong chi tr các chi phí y t không l ng tr c đc. ế ườ ướ ượ
-D ch v y t là lo i hàng hóa mà ng i s d ng ( ng i b nh) th ng không ế ườ ườ ườ
th hoàn toàn t mình ch đng l a ch n lo i d ch v theo ý mu n mà ph thu c r t
nhi u vào bên cung ng ( c s y t ). C th khi ng i b nh có nhu c u khám ch a ơ ế ườ
b nh, vi c đi u tr b ng ph ng pháp nào, th i gian bao lâu hoàn toàn do th y thu c ươ
quy t đnh. Nh v y, ng i b nh ch có th l a ch n n i đi u tr , m t ch ng m cế ư ườ ơ
SVTH: Nguy n Th Ng c Nga 2
Ti u lu n môn: S c kh e c ng đng
nào đó, ng i ch a cho mình ch không đc ch đng l a ch n ph ng pháp đi uườ ượ ươ
tr . M t khác, do d ch v y t là lo i hàng hóa g n li n v i tính m ng con ng i nên ế ườ
m c dù không có ti n nh ng v n ph i khám ch a b nh (mua). Đc đi m đc bi t này ư
không gi ng các lo i hàng hóa khác, đó là đi v i các lo i hàng hóa không ph i là s c
kh e, ng i mua có th có nhi u gi i pháp đ l a ch n, th m chí t m th i không mua ườ
n u ch a có kh năng tài chính.ế ư
2. Đc tr ng v chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu i ư ườ
Già là quy lu t t nhiên không th tránh kh i t t c m i ng i, nh ng quá ườ ư
trình già r t khác nhau, có ng i già s m, có ng i già mu n, có ng i m y u, có ườ ườ ườ ế
ng i kh e m nh,…Chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu i không ch kéo dài tu i thườ ườ
mà còn nâng cao ch t l ng s ng, giúp ng i cao tu i ti p t c s ng kh e, s ng vui và ượ ườ ế
s ng có ích cho xã h i. Chăm sóc s c kh e ng i cao tu i v a là trách nhi m, v a là ườ
nghĩa v , v a là th hi n s văn minh ti n b c a ch đ xã h i. Vì th , ng i cao ế ế ế ườ
tu i là đi t ng c n đc chăm sóc đc bi t v dinh d ng vì c th ng i cao tu i ượ ư ưỡ ơ ườ
th ng đã b lão hóa. Ch c năng c a các c quan, b ph n đu b suy gi m và th ngườ ơ ườ
hay m c các b nh m n tính. Do đó, ch đ ăn và cách ăn u ng sao cho phù h p v i ế
ng i cao tu i là h t s c quan tr ng. ườ ế
2.1. Xây d ng th c đn trong b a ăn cho h p lý ơ
B a ăn c a ng i cao tu i cũng nh b a ăn gia đình, nên có đy đ các món nh ư ư ư
sau:
-Món ăn cung c p năng l ng: Ch y u là ch t b t, món chính là c m. C m ượ ế ơ ơ
tr ng ho c c m tr n ngô, tr n đu xanh, đu đen, tr n khoai có vùng còn tr n cám. ơ
C m cám r t b , r t ngon và r t béo. Ngoài c m, có th ăn bánh mì ( thành ph ), ănơ ơ
ngô, mèn mén các vùng đng bào thi u s chuyên tr ng ngô ho c ăn khoai, đc bi t
là khoai s ch m mu i v ng, r t phù h p v i ng i nhi u tu i. ườ
-Món ăn ch l c h n h p giàu đm béo ch y u cung c p ch t đm và ch t ế
béo: Bao g m th t các lo i, cá và th y s n, đu ph và đu các lo i. Các món ăn này
có th làm riêng t ng lo i nh th t kho, th t gà lu c, cá rán, tr ng tráng, đu ph kho, ư
rán, đu ph nh i th t, tr ng đúc th t ho c ch bi n s n ăn d n nh t ng, mu i ế ế ư ươ
v ng, l c.
-Các lo i rau c qu : Cung c p vitamin, ch t khoáng, ch t x cho c th . ơ ơ
-Món canh: Cung c p n c và các ch t dinh d ng b sung cho c th , bao g m ướ ưỡ ơ
n c rau, canh suông, canh rau mu ng t ng g ng đn canh cá, canh giò, canh th t. ướ ươ ế
-Đ u ng: Nh là ăn c n đi đôi v i u ng. Đi v i ng i cao tu i, h n ch dùng ư ế
r u. Ch c n n c tr ng, n c chè và có món canh trong b a ăn. ượ ướ ướ
Tóm l i, trong b a ăn, ngoài c m ra, c n chú ý món ch l c giàu đm béo, món ơ
rau, món canh và n c u ng. N u có đi u ki n, thêm món qu chín tráng mi ng. Chúướ ế
ý đm b o v sinh trong quá trình n u n ng. ướ
2.2. Dinh d ng h p lý cho ng i cao tu iưỡ ườ
Trong nh ng năm g n đây, đi s ng xã h i c a chúng ta đã đc nâng cao m i ượ
m t, đc bi t đi s ng v t ch t và tinh th n, t đó đã t o ti n đ cho tu i th c a con
ng i ngày càng cao. V i ý nghĩa đó, đ ng i cao tu i có s c kh e t t, có cu c s ngườ ườ
SVTH: Nguy n Th Ng c Nga 3
Ti u lu n môn: S c kh e c ng đng
ý nghĩa và h nh phúc v i gia đình, b n bè, xã h i thì v n đ ăn u ng h p lý ng i ườ
cao tu i đóng vai trò h t s c quan tr ng ế
2.2.1. C n gi m s l ng khi ăn ượ
Trong sinh ho t hàng ngày, ng i cao tu i ít v n đng h n, cho nên nhu c u v ườ ơ
năng l ng cũng gi m theo, vì v y vi c gi m b t s l ng ăn là vi c làm c n thi t,ượ ượ ế
trong đó c m là ngu n cung c p năng l ng ch y u. N u khi còn tr , ăn bình th ngơ ư ế ế ườ
m i b a 3-4 bát c m thì nay cao tu i ăn b t xu ng 2 bát r i 1 bát. C n theo dõi cân ơ
n ng đ đi u ch nh th tr ng cho h p lý, ph ng pháp tính đn gi n và đng đ v t ươ ơ ượ
quá m c s cân n ng th tr ng t i đa, cách tính s căn n ng t i đa b ng cách l y
chi u cao c th (tính b ng cm) tr đi 100, r i nhân cho 9 và chia l i cho 10 là k t qu ơ ế
s cân n ng t i đa v c th c n duy trì. ơ
Ví d : ng i có chi u cao là 1,65m thì th tr ng c n duy trì là 58,5kg. (165 - 100 ườ
= 65 x 9 = 585 : 10 = 58,5).
2.2.2. C n đm b o ch t l ng b a ăn ượ
C n đm b o t t v ch t đm, ch y u ch t đm t ngu n th c v t nh : đu ế ư
ph , s a đu nành, s a chua, t ng, các lo i cá. Gi m ăn ch t th t-m , vì th t trong ươ
quá trình tiêu hóa d sinh các đc ch t, n u táo bón, các đc ch t này không đc ế ượ
thoát ra ngoài mà h p thu vào c th gây m t nhi m đc tr ng di n có h i cho s c ơ ườ
kh e. Ăn d u ho c l c, v ng, gi m ăn m .
H n ch ăn m n, gi m ăn đng, gi m n c gi i khát ng t, bánh k o ng t. ế ườ ư
Tăng c ng ăn nhi u rau đc bi t là rau lá xanh, ăn nhi u rau gia v , m i tu n nên cóườ
món ăn s d ng các lo i c gia v nh : t i, gi ng, ngh , chú tr ng đn giá đ. ư ế
2.2.3. Cách ăn u ng
Tránh ăn quá no, đc bi t ng i có b nh tim, vì ăn quá no s gây chèn ép tim. ườ
Làm th c ăn m m, đc bi t chú tr ng đn tình tr ng răng mi ng, s c nhai. Món canh ế
th t s c n thi t vì tuy n n c b t, ph n x nu t và răng hàm ng i cao tu i ho t ế ế ướ ườ
đng kém. Ph i theo dõi và ki m tra v n đ ăn u ng c a ng i cao tu i vì nhi u c ườ
ăn r i l i quên, nói là ch a ăn. ư
2.2.4. C n chú tr ng b sung n c, ch t khoáng và vitamin ướ
Vì ng i cao tu i th ng gi m nh y c m đi v i c m giác khát n c nên c nườ ư ướ
đ phòng thi u n c. Bu i sáng ng d y không u ng n c s không có l i cho s c ế ướ ướ
kh e, th m chí có th d n đn m t s b nh t t. Sáng ng d y b sung l ng n c ế ượ ướ
nh t đnh v a đáp ng nhu c u trao đi ch t c a c th , v a là m t bi n pháp h u ơ
hi u đ ngăn ng a b nh t t, vì qua m t đêm ng c th b m t đi m t l ng n c ơ ượ ướ
ch y u qua đng hô h p và qua da, cho nên l ng máu b thi u n c nên b cô đc, ế ườ ượ ế ướ
l u l ng máu đn t bào t ch c s b gi m. Sáng d y u ng n c v a là b sungư ượ ế ế ư
l ng n c c n thi t cho c th và v a là m t cách làm s ch d ch th trong c th ,ượ ướ ế ơ ơ
h n n a ng i cao tu i ch c năng nhu đng ru t gi m, nhu đng ru t tr nên ch m,ơ ườ
n u không b sung n c k p th i s gây táo bón. Sáng s m ng d y u ng n c là m tế ướ ư
bi n pháp b o v s c kh e r t khoa h c.
Song song v i nhu c u s d ng n c c a c th thì nhu c u vitamin đi v i c ướ ơ ơ
th cũng vô cùng quan tr ng nh vitamin E, vitamin C, betacaroten, vitamin PP, ư
Vitamin nhóm B, các ch t màu trong th o m c, trong rau qu , các ch t khoáng nh : ư
SVTH: Nguy n Th Ng c Nga 4
Ti u lu n môn: S c kh e c ng đng
kali, magie, k m, đng, s t và m t s acid h u c , chú tr ng b sung canxi, vì ng i ơ ườ
cao tu i d có nguy c loãng x ng ơ ươ
3. Các quy đnh, chính sách liên quan chăm sóc s c kh e cho ng i cao ườ
tu i
Nh m bi u d ng, đng viên l p ng i cao tu i đánh giá công lao và s n l c ươ ư
c a ng i cao tu i trong quá trình xây d ng và b o v t qu c, nêu g ng sáng v ườ ươ
đo đc, tác phong, l i s ng và ch nghĩa anh hùng c a l p ng i cao tu i. Đng và ườ
Nhà n c ta luôn b sung, hoàn thi n h th ng chính sách chăm sóc ng i cao tu i v iướ ườ
ch tr ng "vi c chăm sóc đi s ng v t ch t và tinh th n cho ng i cao tu i là trách ươ ườ
nhi m c a Đng, Nhà n c và toàn xã h i". (Theo Ch th c a Ban ch p hành Trung ướ
ng Đng s 59T/TW ngày 27-9-1995). ươ
Bên c nh đó, v n đ chăm sóc s c kho cho ng i cao tu i còn đc đ c p ườ ượ
trong Lu t Ng i cao tu i: "Ng i cao tu i đc u tiên khám ch a b nh". ườ ườ ượ ư
Không nh ng th , vi c ế Đng và Nhà n c luôn quan tâm chăm sóc ng i cao ướ ườ
tu i còn th hi n rõ không ch qua Đ án m i đây nh t là Đ án 32 c a Chính ph v
“Phát tri n ngh công tác xã h i giai đo n 2010-2020”, trong đó có đ c p đn v n đ ế
chăm sóc, h tr NCT v i mô hình Trung tâm Công tác xã h i chăm sóc NCT theo mô
hình xã h i hóa mà còn qua Quy t đnh 1781 c a Th t ng Chính ph v ế ướ Phê duy t
Ch ng trình hành đng qu c gia v ng i cao tu i Vi t Nam giai đo n 2012 – 2020”ươ ư
v i m c tiêu là phát huy vai trò c a ng i cao tu i; nâng cao ch t l ng chăm sóc ườ ượ
ng i cao tu i; đy m nh xã h i hoá các ho t đng chăm sóc và phát huy vai tròườ
ng i cao tu i phù h p v i ti m năng và trình đ phát tri n kinh t - xã h i c a đtườ ế
n c.ướ
Song song v i các Đ án, Ch ng trình liên quan đn chăm sóc s c kh e cho ươ ế
ng i cao tu i còn có các Thông t v vi c: “H ng d n th c hi n chăm sóc s cườ ư ướ
kh e ng i cao tu i” trong đó đ c p đn v n đ t ch c khám s c kh e đ l p h ườ ế
s theo dõi s c kh e cho ng i cao tu i. Khuy n khích t ch c m ng l i bác sĩ giaơ ườ ế ướ
đình và d ch v chăm sóc s c kh e t i nhà cho ng i cao tu i. ườ
Ch ng 2: Th c tr ng v chăm sóc s c kh e cho ng i cao tu i t i Trungươ ườ
tâm Nuôi d ng Ng i có công và B o tr xã h i Phú Yênưỡ ườ
1. Th c tr ng ng i cao tu i n c ta ườ ướ
B ng 1.1: T tr ng dân s 60 tu i tr lên, 65 tu i tr lên và ch s già hóa,
th i k 1989-2013 ( đn v : %) ơ
1998 1999 2009 2010 2011 2012 2013
T tr ng
dân s 60
tu i tr
lên
7.1 8.0 8.7 9.4 9.9 10.2 10.5
T tr ng
dân s 65
tu i tr
lên
4.7 5.8 6.4 6.8 7.0 7.1 7.2
Ch s già
hóa
18.2 24.3 35.5 37.9 41.1 42.7 43.5
SVTH: Nguy n Th Ng c Nga 5