Chất dẻo DIDP, DINP: Hóa chất gây
dậy thì sớm!
Tiếp theo vụ bê bối thực phẩm nhiễm hóa chất công nghiệp DEHP ở Đài
Loan, mới đây lại xảy ra vụ thu hồi dược phẩm là bột pha hỗn dịch uống
Augmentin do phát hiện có chứa DIDP và DINP.
DEHP, DIDP, DINP là hóa chất hữu cơ và viết tắt của diethylhexyl
phthalate, diisodecyl phthalate và diisononyl phthalate. Ngoài ba chất vừa
kể, nhiều hóa chất khác có cấu trúc tương tự tạo thành nhóm gọi là các “dẫn
chất phthalate” như monobutyl phthalate (MBP), dibutyl phthalate (DBP),
benzylbutyl phthalate (BZBP), monomethyl phthalate (MMP)...
Augmentin là dược phẩm kết hợp hai thuốc là kháng sinh amoxicillin và
clavulanat, nếu là thuốc viên rất khó uống đối với trẻ con nên được bào chế
với dạng hỗn dịch là dạng lỏng có mùi vị thơm ngon. Và để ổn định hỗn
dịch tức làm thuốc dạng lỏng này đồng nhất không bị tách lớp (lỏng ở trên
còn chất rắn lắng ở dưới) người ta phải thêm phụ gia là chất ổn định hỗn
dịch. DIDP và DINP được dùng làm phụ gia trong dược phẩm này vì có tính
chất giống như một số dẫn chất phthalate đã được dùng làm chất ổn định
trong dược phẩm.
Rối loạn hormon giới tính
Các dẫn chất phthalate khác thường được dùng làm chất hóa dẻo cho các bao
bì nhựa như chai, can, túi, bao, gói, đầu núm vú, bình sữa, trong đồ chơi trẻ
em bằng chất dẻo, nhựa...
Trong quá trình sử dụng các sản phẩm vừa kể, các dẫn chất phthalate bị thôi
ra và theo đường tiêu hóa vào cơ thể con người. Trẻ dùng bình sữa, bát
nhựa, đồ chơi bằng nhựa có chứa hàm lượng cao các phthalate sẽ có nguy cơ
bị nhiễm chất này.
Tác hại của các dẫn chất phthalate là làm xáo trộn nội tiết hay phá vỡ nội tiết
(endocrine disruptors). Đặc biệt, bé gái bị nhiễm phthalate sẽ dậy thì sớm
trước tuổi. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này và một số
nghiên cứu lại được tiến hành tại chính Đài Loan. Gần đây nhất là công trình
nghiên cứu của Chou YY và cộng sự thực hiện tại khoa y Đại học Quốc gia
Chen Kung Đài Loan năm 2009.
Nghiên cứu trên 30 bé gái dậy thì sớm so với 33 bé gái bình thường cho thấy
trong nước tiểu bé gái dậy thì sớm chứa lượng MMP cao hơn nhiều so với
bé gái bình thường, và kết luận MMP có thể là một nguyên nhân môi trường
gây dậy thì sớm ở bé gái Đài Loan.
Giống như nhiều nước trên thế giới, VN cũng có hiện tượng bé gái dậy thì
sớm. Hiện tượng dậy thì sớm ở bé gái có thể do hai nguyên nhân. Trước hết,
do tự thân cơ thể bé gái có những rối loạn về mặt sinh dục đưa đến dậy thì
sớm (khá cá biệt và hiếm khi xảy ra). Chính nguyên nhân còn lại là đáng
quan tâm vì xuất phát từ môi trường.
Những chất từ bên ngoài môi trường được đưa vào cơ thể con người hoạt
động như estrogen được gọi là xenoestrogen (có nghĩa chất tương tự, có tác
dụng giống như estrogen từ bên ngoài đưa vào cơ thể). Cơ thể bé gái chưa
dậy thì nhưng do tiếp xúc với xenoestrogen xem như có một lượng estrogen
trong cơ thể, estrogen này sẽ kích hoạt vùng dưới đồi và tuyến yên ở não tiết
ra các hormon hướng dục (gonadotropins) đánh thức buồng trứng làm việc
và làm xuất hiện sớm những hiện tượng đặc trưng của giới tính nữ. Đó là bé
gái phát triển vú, sau đó mọc lông nách, lông trên xương mu và xuất hiện
kinh nguyệt. Nhiều phthalate được ghi nhận có tác dụng như một
xenoestrogen.
Các hormon sinh dục kể cả nam và nữ, về mặt cấu trúc hóa học, đều có phần
tương tự, xuất phát từ chất đầu tiên là cholesterol. Vì vậy, xenoestrogen
không chỉ ảnh hưởng đến estrogen mà còn ảnh hưởng đến các hormon khác
và các phthalate được xem là chất làm rối loạn hormon giới tính nói chung,
tức cũng có ảnh hưởng đến hormon nam giới là vì thế.
Làm sao tránh?
Hiện nay, người ta không chỉ cảnh giác với các dẫn chất phthalate bị nhiễm
trong thực phẩm mà còn lo ngại về các vật dụng sinh hoạt hằng ngày có
chứa các chất gây nguy hại này. Cũng vì tác hại của dẫn chất phthalate nên
hiện nay Nghị viện châu Âu không cho phép dùng DBP, DEHP có trong đồ
chơi trẻ em và cả mỹ phẩm.
Việc cảnh giác, phát hiện và không sử dụng các loại thực phẩm chứa DEHP
rất cần thiết. Đồng thời cũng nên dùng cẩn thận các sản phẩm nhựa dẻo như
PVC vì có thể chứa các dẫn chất phthalate. Không nên chế biến thức ăn quá
nóng trong các tô chén, bao bì bằng nhựa mà nên thay bằng vật đựng bằng
sứ (nhiệt độ quá nóng các phthalate dễ thôi ra). Dùng lá chuối hoặc giấy làm
bao bì thay vì dùng bao bì bằng nhựa, plastic...