PhÇn lý thuyÕt
Bµi më ®Çu
1. LÞch sö ph¸t triÓn cña khoa häc vÒ chän läc, nh©n gièng vËt nu«i
Chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i (Animal Breeding), gäi t¾t lµ gièng vËt nu«i, lµ mét
m«n khoa häc øng dông c¸c quy luËt di truyÒn ®Ó c¶i tiÕn n¨ng suÊt cña vËt nu«i. Nh÷ng môc
tiªu chñ yÕu cña chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i bao gåm:
- N¾m ®−îc nh÷ng biÕn ®æi di truyÒn nµo lµ cã gi¸ trÞ;
- Lùa chän chÝnh x¸c vµ cã hiÖu qu¶ ®−îc nh÷ng con gièng tèt;
- T×m ®−îc c¸ch cho phèi gièng gi÷a nh÷ng con gièng tèt nh»m mang l¹i hiÖu qu¶ tèt
nhÊt vÒ mÆt di truyÒn còng nh− vÒ mÆt kinh tÕ.
Chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i cã lÞch sö tõ khi con ng−êi b¾t ®Çu qu¸ tr×nh thuÇn
ho¸ c¸c vËt nu«i ®Çu tiªn, nghÜa lµ kho¶ng 8.000 n¨m tr−íc c«ng nguyªn. Tuy nhiªn trong mét
thêi gian dµi, con ng−êi tiÕn hµnh mét sè biÖn ph¸p lùa chän, lo¹i th¶i vËt nu«i, ghÐp ®«i giao
phèi gi÷a nh÷ng con ®ùc vµ con c¸i hoµn toµn dùa vµo kinh nghiÖm cña m×nh. Nh÷ng c«ng
tr×nh chän läc, nh©n gièng vËt nu«i ®Çu tiªn ®−îc s¸ch vë ngµy nay thõa nhËn lµ nh÷ng ®ãng
gãp cña nhµ ch¨n nu«i ng−êi Anh tªn lµ Robert Bakewell (1725-1795) trong viÖc t¹o c¸c
gièng bß Longhorn, cõu Leicester vµ ngùa Shire. Nh÷ng sæ ghi chÐp vÒ c¸c gièng ngùa, cõu
xuÊt hiÖn lÇn ®Çu tiªn ë Anh vµo n¨m 1800 ®· t¹o tiÒn ®Ò cho viÖc ph¸t triÓn c¸c sæ ghi chÐp
vÒ gièng (sæ gièng) vµ viÖc t¹o c¸c gièng vËt nu«i ë c¸c n−íc ch©u ¢u, ch©u Mü.
N¨m 1865, Mendel c«ng bè c¸c quy luËt di truyÒn vµ 35 n¨m sau vµo n¨m 1900, c¸c
®Þnh luËt cña Mendel ®· ®−îc t¸i ph¸t hiÖn bëi De Vries, Correns vµ Tschermak, c¸c sù kiÖn
lÞch sö nµy chÝnh thøc ®¸nh dÊu sù ra ®¬× cña nÒn t¶ng lý luËn khoa häc vÒ chän läc vµ nh©n
gièng vËt nu«i. Còng trong kho¶ng thêi gian nµy, t¹i §an M¹ch c¸c nghiÖp ®oµn kiÓm tra s÷a
®Çu tiªn ®−îc thµnh lËp; tiÕp sau ®ã ng−êi ta ®· tiÕn hµnh kh©u kiÓm tra n¨ng suÊt lîn, ®©y
chÝnh lµ mét trong c¸c biÖn ph¸p kü thuËt quan träng ®Ó chän läc vËt nu«i mµ cho tíi nay vÉn
®ang cßn ®−îc sö dông rÊt réng r·i.
§Þnh luËt Hardy-Wenberg ®−îc ph¸t hiÖn vµo n¨m 1908 ®· më ®Çu cho b−íc ph¸t
triÓn cña di truyÒn häc quÇn thÓ, tiÕp ®ã lµ nh÷ng khëi ®Çu vÒ di truyÒn sè l−îng cña Lush vµ
mét sè t¸c gi¶ kh¸c ®· t¹o ra mét h−íng míi cho khoa häc chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i.
ChÝnh di truyÒn häc kinh ®iÓn Mendel kÕt hîp víi sinh tr¾c häc mµ nÒn t¶ng lµ to¸n häc x¸c
suÊt, thèng kª, ®¹i sè tuyÕn tÝnh lµ c¬ së lý thuyÕt cña c¶i tiÕn di truyÒn ë vËt nu«i.
N¨m 1942, b»ng c¸c c«ng tr×nh cña Hazel, lý thuyÕt vÒ chØ sè chän läc ®· h×nh thµnh
vµ b−íc ®Çu øng dông trong chän läc vËt nu«i. Còng trong c¸c thËp kû 60-70, ph−¬ng ph¸p
chän läc vËt nu«i theo chØ sè víi c¸c −u viÖt cña nã ®· ®−îc sö dông réng r·i trong c¸c ch−¬ng
tr×nh chän gièng ë c¸c n−íc ph¸t triÓn, mang l¹i nh÷ng tiÕn bé râ nÐt trong viÖc n©ng cao n¨ng
suÊt, c¶i tiÕn chÊt l−îng s¶n phÈm vËt nu«i. Nh÷ng tiÕn bé kü thuËt vÒ thô tinh nh©n t¹o mµ
khëi ®Çu lµ viÖc øng dông réng r·i trong ch¨n nu«i bß, cõu ë Nga vµo nh÷ng n¨m 1930, sau ®ã
lµ nh÷ng thµnh c«ng trong viÖc ®«ng l¹nh tinh dÞch ë Anh vµo nh÷ng n¨m 1950, cÊy truyÒn
ph«i vµo nh÷ng n¨m 1990 ®· gãp phÇn tÝch cùc t¨ng nhanh c¸c tiÕn bé di truyÒn cña mét sè
tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt, còng nh− më réng ¶nh h−ëng cña nh÷ng con vËt cã gi¸ trÞ gièng cao.
VÒ mÆt lý thuyÕt, trªn c¬ së cña ph−¬ng ph¸p chØ sè chän läc kinh ®iÓn, ngay tõ n¨m
1948 Henderson ®· khëi th¶o lý thuyÕt BLUP. Nh−ng ph¶i chê tíi nh÷ng n¨m 1970 trë ®i,
cïng víi sù ph¸t triÓn cña m¸y tÝnh ®iÖn tö ë thÕ hÖ sau nµy víi dung l−îng bé nhí lín, tèc ®é
tÝnh to¸n nhanh, ph−¬ng ph¸p BLUP míi thùc sù ®−îc øng dông trong ch−¬ng tr×nh chän
2
gièng vËt nu«i ë c¸c n−íc ph¸t triÓn, mang l¹i hiÖu qu¶ cao h¬n nhiÒu so víi ph−¬ng ph¸p chØ
sè chän läc kinh ®iÓn.
Cho tíi nay, hÇu nh− toµn bé c¸c thµnh tùu cña chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i mµ
ngµnh s¶n xuÊt ch¨n nu«i ®−îc thõa h−ëng ®Òu lµ nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu øng dông dùa
trªn c¬ së di truyÒn häc sè l−îng. Tuy nhiªn, mét xu h−íng thø hai nh»m ph¸t triÓn vµ øng
dông di truyÒn häc ph©n tö trong chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i còng ®ang ph¸t triÓn m¹nh
trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y.
Nh− chóng ta ®· biÕt, tiÕp sau c¸c ®Þnh luËt di truyÒn c¬ b¶n cña Mendel, c¸c lý thuyÕt
vÒ nhiÔm s¾c thÓ cña Morgan (1910), lý thuyÕt vÒ mèi quan hÖ gi÷a gen vµ enzym cña Beadle
vµ Tatum (1941), c¸c ph¸t hiÖn c¬ së vËt chÊt cña di truyÒn lµ ADN cña Avery (1944), ph¸t
hiÖn cÊu tróc vßng xo¾n ADN cña Watson vµ Crick (1953), ph¸t hiÖn m· di truyÒn cña
Niremberg (1968), cã thÓ nãi r»ng n¨m 1970 víi c¸c ph¸t hiÖn vÒ enzym giíi h¹n ®· më ®Çu
cho thêi kú c«ng nghÖ gen. Trong thËp kû 80, ng−êi ta ®· cho ra ®êi ®−îc nh÷ng vËt nu«i ®Çu
tiªn lµ s¶n phÈm cña c«ng nghÖ cÊy ghÐp gen. Sù kiÖn nh©n b¶n thµnh c«ng cõu Dolly
(2/1997), sau ®ã lµ 5 con lîn con cã gen α 1-3 transferase kh«ng ho¹t ®éng (3/2000) lµ nh÷ng
®ãng gãp quan träng cña di truyÒn häc ph©n tö cho khoa häc chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i.
MÆc dï, di truyÒn häc ph©n tö ®ang lµ mét trong nh÷ng lÜnh vùc nghiªn cøu cã tÝnh thêi sù,
liªn tiÕp gÆt h¸i ®−îc nh÷ng thµnh c«ng, trong ®ã cã nh÷ng thµnh tùu lµm söng sèt c¶ nh©n
lo¹i, nh−ng cho tíi nay ph¹m vi øng dông cña c¸c thµnh c«ng nµy trong chän läc vµ nh©n
gièng vËt nu«i cßn ë møc ®é rÊt h¹n chÕ vµ ng−êi ta vÉn cßn ®ang nghi ngê vÒ nh÷ng hiÓm
ho¹ mµ di truyÒn häc ph©n tö cã thÓ g©y ra cho loµi ng−êi.
LÞch sö ph¸t triÓn cña khoa häc chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i ®−îc tãm t¾t trong s¬
®å sau (h×nh 1.1).
2. Chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i ë n−íc ta
Theo sè liÖu thèng kª 1/10/1998, c¶ n−íc ta cã 2.951.000 tr©u, 3.984.000 bß,
18.132.000 lîn, 123.000 ngùa, 514.000 dª, trªn 200 triÖu gia cÇm c¸c lo¹i.
C¸c gièng vËt nu«i ®Þa ph−¬ng chñ yÕu bao gåm: tr©u ViÖt Nam, bß vµng, lîn Mãng
C¸i, Ø (sè l−îng hiÖn nay cßn rÊt Ýt), c¸c nhãm lîn ®en ë vïng nói c¸c tØnh phÝa B¾c; ngùa ViÖt
Nam, dª Cá, dª nói (ë c¸c tØnh miÒn nói gi¸p Trung Quèc); gµ Ri, Hå (ThuËn Thµnh, B¾c
Ninh), §«ng T¶o (Kho¸i Ch©u, H−ng Yªn), MÝa (Phóc Thä, Hµ T©y); vÞt Cá, BÇu (Chî Bê,
Hoµ B×nh); ngan tr¾ng, ngan loang; ngçng Sen (ngçng Cá).
C¸c gièng ®Þa ph−¬ng trªn ®· ®−îc h×nh thµnh tõ l©u ®êi trong hoµn c¶nh c¸c nÒn s¶n
xuÊt kÕt hîp gi÷a trång trät vµ ch¨n nu«i víi c¸c tËp qu¸n canh t¸c kh¸c nhau cña c¸c vïng
sinh th¸i n«ng nghiÖp kh¸c nhau. §Æc ®iÓm chung cña c¸c gièng ®Þa ph−¬ng lµ cã h−íng s¶n
xuÊt kiªm dông (cho 2 lo¹i s¶n phÈm ch¨n nu«i trë lªn), tÇm vãc nhá, n¨ng suÊt thÊp, phï hîp
víi ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt ch¨n nu«i tËn dông ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn còng nh− s¶n phÈm phô cu¶
c©y trång, thÝch øng víi m«i tr−êng khÝ hËu nãng Èm.
§Ó n©ng cao n¨ng suÊt ch¨n nu«i, ngay tõ thêi Ph¸p thuéc còng nh− sau nµy, mét sè
gièng vËt nu«i n−íc ngoµi ®· ®−îc nhËp vµo n−íc ta, qu¸ tr×nh lai t¹o gi÷a c¸c gièng nhËp néi
víi c¸c gièng ®Þa ph−¬ng còng nh− nu«i thÝch nghi chóng ®· h×nh thµnh nªn nh÷ng nhãm vËt
nu«i cã c¸c ®Æc tr−ng riªng biÖt mµ hiÖn t¹i chóng ta coi ®ã lµ nh÷ng gièng vËt nu«i cña n−íc
ta. Ch¼ng h¹n: bß Lai Sind (s¶n phÈm lai chñ yÕu gi÷a bß vµng ViÖt Nam vµ bß Sindhi), lîn
Thuéc Nhiªu (s¶n phÈm lai gi÷a lîn ®Þa ph−¬ng Nam bé, lîn H¶i Nam - Trung Quèc, lîn
Craonaire - Ph¸p víi lîn Yorkshire), lîn Ba Xuyªn (s¶n phÈm lai gi÷a lîn ®Þa ph−¬ng Nam bé,
lîn H¶i Nam - Trung Quèc, lîn Craonaire - Ph¸p víi lîn Berkshire)... hoÆc dª B¸ch Th¶o (mét
gièng dª nu«i lÊy s÷a).
C¸c gièng n−íc ngoµi ®· ®−îc nhËp vµo n−íc ta chñ yÕu bao gåm:
- Tr©u: Murrah ®−îc nhËp tõ Ên §é, Pakistan.
3
Khëi ®Çu cña nghÒ ch¨n nu«i
vµi ngh×n n¨m tr−íc c«ng nguyªn
C¸c c«ng tr×nh cña BAKEWELL
Sæ ghi chÐp ®Çu tiªn vÒ 1800
gièng ngùa, cõu ë Anh Ph¸t triÓn c¸c sæ ghi chÐp vÒ gièng vµ
t¹o c¸c gièng vËt nu«i
1865 Ph¸t hiÖn c¸c quy luËt di truyÒn cña
MENDEL
NghiÖp ®oµn ®Çu tiªn vÒ kiÓm
tra s÷a ë §an M¹ch
1900 T¸i ph¸t hiÖn c¸c ®Þnh luËt Mendel cña
DE VRIES, CORRENS vµ TSCHERMAK
KiÓm tra n¨ng suÊt lîn
ë §an M¹ch øng dông c¸c ®Þnh luËt Mendel trªn
§Þnh luËt Hardy-Weinberg vËt nu«i
khëi ®Çu cña di truyÒn quÇn thÓ 1910
Lý thuyÕt vÒ nhiÔm s¾c thÓ cña
MORGAN
øng dông réng r·i thô tinh 1930
nh©n t¹o cho bß, cõu ë Nga
LUSH vµ c¸c khëi ®Çu vÒ
di truyÒn sè l−îng vµ c¸c
ch−¬ng tr×nh chän läc vËt nu«i 1940 Lý thuyÕt 1 gen 1 enzym cña
Lý thuyÕt vÒ chØ sè chän läc BEADLE vµ TATUM
ë vËt nu«i cña HAZEL
Lý thuyÕt vÒ BLUP
cña HENDERSON Ph¸t hiÖn cña AVERY: ADN lµ
nguyªn liÖu di truyÒn
§«ng l¹nh tinh dÞch bß 1950
ë Anh Ph¸t hiÖn cña WATSON vµ CRICK
vÒ vßng xo¾n ADN
FALCONER vµ lý thuyÕt 1960
vÒ di truyÒn sè l−îng
øng dông réng r·i chØ sè NIREMBERG ph¸t hiÖn m· di truyÒn
läc trong c¸c ch−¬ng tr×nh gièng
1970 Khëi ®Çu cña c«ng nghÖ gen
Ph¸t hiÖn c¸c enzym giíi h¹n
BLUP b¾t ®Çu ®−îc
øng dông trong chän gièng
1980
BLUP ®−îc sö dông C«ng nghÖ cÊy ghÐp gen cho ra ®êi
réng r·i trong c¸c ch−¬ng tr×nh vËt nu«i ®Çu tiªn
chän gièng vËt nu«i
1990
Cõu Dolly, nh©n b¶n vËt nu«i ®Çu tiªn
H×nh 1.1. LÞch sö ph¸t triÓn cña chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i
4
- Bß: Bß s÷a Lang tr¾ng ®en B¾c Kinh ®−îc nhËp tõ Trung Quèc vµo nh÷ng n¨m 1960,
bß Holstein Friesian ®−îc nhËp tõ Cu Ba vµo nh÷ng n¨m 1970. Bß kiªm dông thÞt-s÷a Sindhi,
Sahiwal ®−îc nhËp tõ Pakistan.
- Ngùa: Cabadin ®−îc nhËp tõ Liªn X« cò.
- Dª: Barbari ®−îc nhËp tõ Ên §é.
- Lîn: C¸c gièng Berkshire, Cornwall, Edel ®−îc nhËp vµo nh÷ng n¨m 1960-1970,
hiÖn nay hÇu nh− kh«ng cßn gièng thuÇn n÷a. C¸c gièng hiÖn ®ang phæ biÕn lµ Yorkshire,
Landrace, Duroc.
- Gµ: RÊt nhiÒu gièng gµ nu«i theo ph−¬ng thøc c«ng nghiÖp nh− c¸c dßng gµ thÞt
Plymouth (nhËp tõ Cu Ba vµo nh÷ng n¨m 1970, hiÖn kh«ng cßn n÷a), c¸c dßng gµ thÞt nhËp tõ
Cu Ba nh− Hybro (bao gåm V1, V3, V5 vµ A), BE88 (bao gåm B1, E1, B4 vµ E3), c¸c gièng
thÞt cña Mü nh− AA (Arbor Acress), Avian, Coob Habbard, hoÆc Isa Vedette (cña Ph¸p), Ross
208 (cña Anh), Lohmann (cña §øc); c¸c gièng gµ h−íng trøng nh− Leghorn (dßng BVX vµ
BVY nhËp tõ Cu Ba), c¸c gièng Goldline-54, Hisex Brown cña Hµ Lan, Brown-Nick, High
line cña Mü, Iza Brown cña Ph¸p vµ Babcock B-380 cña Anh. GÇn ®©y, chóng ta nhËp mét sè
gièng gµ nu«i theo ph−¬ng thøc b¸n c«ng nghiÖp (th¶ v−ên) nh−: Tam Hoµng, L−¬ng Ph−îng
(Trung Quèc), Sasso (Ph¸p), Kabir (Israen).
- VÞt: VÞt B¾c Kinh ®−îc nhËp tõ nh÷ng n¨m 1960. C¸c gièng vÞt ngo¹i phæ biÕn hiÖn
nay lµ gièng vÞt siªu thÞt CV Super M (Cherry Valley Super Meat) nhËp tõ Anh, vÞt trøng
Khaki Campbell nhËp tõ Ên §é.
- Ngan: HiÖn cã 2 dßng ngan Ph¸p lµ R31 (mµu x¸m ®en) vµ R51 (mµu tr¾ng tuyÒn).
- Ngçng: Ngoµi ngçng S− Tö nhËp tõ Trung Quèc vµo nh÷ng n¨m 1960, gÇn ®©y
chóng ta ®· nhËp ngçng Rheinan tõ §øc vµ ngçng Italia.
C¸c gièng ngo¹i nhËp vµo n−íc ta hoÆc ®−îc nu«i thuÇn chñng ®Ó t¹o s¶n phÈm ch¨n
nu«i (chñ yÕu ë gia cÇm), hoÆc ®−îc lai víi c¸c gièng trong n−íc. Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®−îc
trong lai gièng lîn, bß, gia cÇm ®· lµm ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm, t¨ng n¨ng suÊt, c¶i tiÕn chÊt
l−îng gãp phÇn ®¸p øng nhu cÇu ngµy mét t¨ng vÒ sè l−îng vµ chÊt l−îng s¶n phÈm ch¨n nu«i
theo víi nhÞp ®é gia t¨ng d©n sè còng nh− tèc ®é t¨ng tr−ëng cña nÒn kinh tÕ ®Êt n−íc vµ c¶i
thiÖn ®êi sèng cña nh©n d©n.
Mét vµi n¨m gÇn ®©y, tiÕp sau sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c«ng nghiÖp thøc ¨n gia sóc,
mét sè doanh nghiÖp t− nh©n, c«ng ty liªn doanh hoÆc 100% vèn n−íc ngoµi ®· b¾t ®Çu ®Çu t−
vµo kh©u s¶n xuÊt con gièng. Nhµ n−íc còng tiÕp tôc thùc thi mét sè chÝnh s¸ch hç trî cho
viÖc s¶n xuÊt gièng vËt nu«i. Mét sè kü thuËt tiªn tiÕn trong di truyÒn chän gièng vËt nu«i nh−
cÊy truyÒn ph«i, øng dông c¸c phÇn mÒm m¸y tÝnh trong chän läc gia sóc gièng... ®ang ®−îc
¸p dông trong nghiªn cøu vµ s¶n xuÊt ë n−íc ta. V× vËy, ®Ó t¨ng c−êng hiÖu qu¶ øng dông c¸c
tiÕn bé kü thuËt trong kh©u chän läc nh©n gièng vËt nu«i, viÖc trang bÞ c¸c hiÓu biÕt khoa häc
còng nh− nh÷ng øng dông vµo thùc tiÔn chän läc nh©n gièng vËt nu«i n−íc ta lµ mét trong
nh÷ng yªu cÇu cÇn thiÕt ®èi víi nh÷ng ng−êi lµm c¸c nhiÖm vô cã liªn quan ®Õn s¶n xuÊt ch¨n
nu«i.
5
Môc lôc
Trang
PhÇn lý thuyÕt
Bµi më ®Çu 2
1. LÞch sö ph¸t triÓn cña khoa häc vÒ chän läc, nh©n gièng vËt nu«i
2. Chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i ë n−íc ta 2
Ch−¬ng I: Mét sè kh¸i niÖm chung vÒ gièng vËt nu«i
1.1. Nguån gèc vµ sù thuÇn ho¸ vËt nu«i 9
1.2. Kh¸i niÖm vÒ gièng, dßng vËt nu«i 10
1.3. Ph©n lo¹i gièng vËt nu«i 11
Ch−¬ng II: Theo dâi, ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng cña vËt nu«i
2.1. §¸nh gi¸ ngo¹i h×nh 13
2.2. §¸nh gi¸ sinh tr−ëng 14
2.3. §¸nh gi¸ n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm 16
2.4. TÝnh tr¹ng sè l−îng 19
Ch−¬ng III: Quan hÖ hä hµng - C¸c tham sè di truyÒn
3.1. HÖ phæ 24
3.2. Quan hÖ di truyÒn céng gép 25
3.3. HÖ sè cËn huyÕt 26
3.4. C¸ch tÝnh to¸n quan hÖ di truyÒn céng gép vµ hÖ sè cËn huyÕt 26
3.5. C¸c tham sè di truyÒn 29
Ch−¬ng IV. HiÖu qu¶ chän läc
4.1. Kh¸i niÖm 33
4.2. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng tíi hiÖu qu¶ chän läc 33
Ch−¬ng V. ¦íc tÝnh gi¸ trÞ gièng cña vËt nu«i
5.1. Kh¸i niÖm vÒ gi¸ trÞ gièng 38
5.2. §é chÝnh x¸c cña c¸c −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng 39
5.3. ChØ sè chän läc 39
5.4. ¦íc tÝnh gi¸ trÞ gièng b»ng ph−¬ng ph¸p BLUP 50
Ch−¬ng VI: Chän läc vËt nu«i
6.1. Kh¸i niÖm vÒ chän läc 56
6.2. Chän läc vËt nu«i lµm gièng 56
6.3. Lo¹i th¶i 60
Ch−¬ng VII: Nh©n gièng vËt nu«i
7.1. Nh©n gièng thuÇn chñng 61
7.2. Lai gièng 63
7.3. HÖ thèng nh©n gièng vËt nu«i 73
PhÇn thùc tËp
Bµi 1: C¸c gièng vËt nu«i, gi¸m ®Þnh ngo¹i h×nh ®o c¸c chiÒu ®o trªn c¬ thÓ vËt nu«i 74
Bµi 2: HÖ phæ, tÝnh to¸n quan hÖ di truyÒn céng gép, hÖ sè cËn huyÕt 74
Bµi 3: TÝnh to¸n, m« t¶ c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt vËt nu«i 75
Bµi 4: Dù tÝnh hiÖu qu¶ chän läc, −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng vµ ®¸nh gi¸ ®é chÝnh x¸c
cña −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng 76
Bµi 5: Mæ kh¶o s¸t n¨ng suÊt thÞt cña vËt nu«i 77
PhÇn phô lôc
1. Tiªu chuÈn nhµ n−íc - Lîn gièng. Ph−¬ng ph¸p gi¸m ®Þnh (TCVN 1280-81) 78
2. VÞ trÝ c¸c chiÒu ®o c¬ b¶n cña tr©u bß 80
3. Tiªu chuÈn ViÖt Nam - Lîn gièng. Quy tr×nh mæ kh¶o s¸t phÈm chÊt thÞt nu«i bÐo 81
1