ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TP.HCM
TÀI LIỆU TẬP HUẤN
HỘI THI - TRIỂN LÃM BÒ SỮA TP.HCM, LẦN V - NĂM 2015
GIỚI THIỆU MỘT SỐ CÔNG NGHỆ CHĂN NUÔI
BÒ SỮA NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SỮA
VÀ TĂNG HIỆU QUẢ KINH TẾ NÔNG HỘ
Biên soạn: Th.S Vương Ngọc Long
TP.HCM, 10/2015
Tài liệu chăn nuôi bò sữa công nghệ cao 2015 - Th.S Vương Ngọc Long 2
LỜI MỞ ĐẦU
Chăn nuôi bò sữa là một nghề không đơn giản và muốn được phát triển
hiệu quả và bền vững thì cần phải được đào tạo huấn luyện kỹ thuật trước khi
khởi sự, trong cả quá trình chăn nuôi và cũng đòi hỏi sự đầu tư cơ bản, chuyên
nghiệp. Thị trường sữa vẫn còn rất nhiều tiềm năng phát triển đối với Việt Nam.
Tuy nhiên, sắp tới vấn đề hội nhập kinh tế toàn cầu nhất là tham gia vào Hiệp
định Đối tác Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) thì các hộ chăn nuôi bò
sữa trong nước cũng sẽ gặp phải nhiều thách thức. Muốn tồn tại bền vững thì chỉ
có một con đường đó là chăn nuôi chuyên nghiệp, áp dụng công nghệ kỹ thuật,
thay đổi tư duy cũ, phát triển theo quy hoạch và tuân thủ các nguyên tắc kinh tế
thị trường là cung cấp sản phẩm phù hợp với yêu cầu thị trường.
Yêu cầu ngày càng cao về vệ sinh an toàn thực phẩm đối với sản phẩm
sữa đòi hỏi người chăn nuôi bò sữa và công ty chế biến phải áp dụng các biện
pháp nghiêm ngặt để kiểm soát chất lượng sữa từ nông trại đến bàn ăn của người
tiêu dùng. Đối với người chăn nuôi bò sữa, mục tiêu chính là làm sao sản xuất ra
nhiều sữa với chất lượng cao đáp ứng cho tiêu chuẩn thu mua của các nhà máy
chế biến sữa, từ đó tăng thu nhập cho bản thân mình. Những tiêu chuẩn quan
trọng mà các công ty thu mua sữa tại các nước phải áp dụng là số lượng tế bào
biến dưỡng (tế bào Soma), tỉ lệ khô không béo, chất béo và vi sinh vật trong sữa.
Các chỉ số này không chỉ là tiêu chuẩn thu mua và giá tiền thanh toán mà còn là
chỉ số cho thấy tình trạng sức khỏe và nuôi dưỡng, cho ăn của đàn bò và điều
kiện vệ sinh chuồng trại, vắt sữa trong quá trình chăn nuôi bò sữa.
Tài liệu “GIỚI THIỆU MỘT SỐ CÔNG NGHỆ CHĂN NUÔI BÒ
SỮA NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SỮA VÀ TĂNG HIỆU QUẢ
KINH TẾ NÔNG HỘ” được biên soạn cô đọng các thông tin cần thiết, đơn
giản, dễ hiểu và thực tế nhằm cung cấp cho các hộ chăn nuôi bò sữa những kiến
thức kỹ thuật cơ bản và cần thiết nhất để cải thiện chất lượng sữa, nâng cao sản
lượng sữa.
Đây là tài liệu xây dựng phục vụ cho HỘI THI - TRIỂN LÃM BÒ SỮA
THÀNH PHỐ HỒ CHI MINH LẦN V - NĂM 2015 và lưu hành trong khuôn
khổ Hội thi. Các loại thuốc, sản phẩm thú y, thức ăn… được giới thiệu trong tài
liệu chỉ mang tính tham khảo. Mọi việc chuyển giao, sử dụng tài liệu này cho
các đối tượng khác phải được sự đồng ý của Tác giả và Ban tổ chức Hội thi.
BAN TỔ CHỨC
Tài liệu chăn nuôi bò sữa công nghệ cao 2015 - Th.S Vương Ngọc Long 3
MỤC LỤC
PHẦN 1. CÔNG NGHỆ LÀM MÁT CHỐNG STRESS NHIỆT ........................... 8
I. ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG CHUỒNG TRẠI VÀ STRESS NHIỆT ..................... 8
1.1. Điều kiện nhiệt độ thích hợp cho bò sữa ................................................................ 8
1.2. Stress nhiệt ở bò sữa ............................................................................................... 8
1.3. Dấu hiệu của stress nhiệt ........................................................................................ 9
1.4. Ảnh hưởng của stress nhiệt lên sinh sản và năng suất sữa ..................................... 9
1.5. Các giải pháp giảm stress nhiệt cho bò ................................................................ 11
PHẦN 2. DINH DƯỠNG BÒ SỮA ........................................................................... 16
I. NHU CẦU DINH DƯỠNG CHO BÒ SỮA .......................................................... 16
1.1. Lượng thức ăn ăn vào ........................................................................................... 16
1.2. Nhu cầu năng lượng ............................................................................................. 19
1.3. Nhu cầu đạm (Protein) ......................................................................................... 22
1.4. Nhu cầu chất xơ .................................................................................................... 23
1.5. Nhu cầu khoáng .................................................................................................... 23
1.6. Nhu cầu Vitamin .................................................................................................. 25
1.7. Nhu cầu nước ....................................................................................................... 25
II. PHÂN NHÓM THỨC ĂN CHO BÒ SỮA ............................................................ 26
III. PHƯƠNG PHÁP CHO ĂN .................................................................................... 31
3.1. Các phương pháp cho ăn ...................................................................................... 31
3.2. Cho ăn theo phương pháp riêng lẻ ....................................................................... 31
3.3. Cho ăn theo phương pháp phối trộn tổng hợp (TMR) ......................................... 32
3.4. Phương pháp cho ăn theo phối trộn từng phần (PMR) ........................................ 32
PHẦN 3. PHƯƠNG PHÁP CHO ĂN KHẨU PHẦN PHỐI TRỘN TỔNG HỢP
(TMR) .......................................................................................................................... 33
I. GIỚI THIỆU ........................................................................................................... 33
1.1. Định nghĩa ............................................................................................................. 33
1.2. Các yêu cầu chung khi áp dụng phương pháp cho ăn TMR ................................. 33
1.3. Các loại thiết bị cần thiết ...................................................................................... 34
II. THỰC HÀNH PHỐI TRỘN TMR ......................................................................... 36
2.1. Phân nhóm bò/bê .................................................................................................. 36
2.2. Các cơ sở xây dựng khẩu phần cho một đàn bò .................................................. 37
2.3. Hướng dẫn yêu cầu thành phần dinh dưỡng cho khẩu phần các nhóm bò .......... 39
Tài liệu chăn nuôi bò sữa công nghệ cao 2015 - Th.S Vương Ngọc Long 4
2.4. Thực hành phối trộn TMR ................................................................................... 43
2.5. Kiểm tra chất lượng TMR .................................................................................... 44
2.6. Đánh giá và quản lý máng ăn ............................................................................... 46
PHẦN 4. TRỒNG, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN DỰ TRỮ THỨC ĂN THÔ
XANH .......................................................................................................................... 49
I. VAI TRÒ CỦA VIỆC TRỒNG CÂY THỨC ĂN THÔ XANH TRONG CHĂN
NUÔI BÒ SỮA ............................................................................................................. 49
II. CÁC GIỐNG CÂY CUNG CẤP THỨC ĂN THÔ XANH CHỦ LỰC ................. 50
2.1. Giống cỏ Mulato II ................................................................................................ 50
2.2. Giống ngô (bắp) ..................................................................................................... 52
III. KỸ THUẬT Ủ CHUA ............................................................................................ 54
3.1. Mục tiêu kỹ thuật của ủ chua thức ăn thô xanh ..................................................... 54
3.2. Các bước tiến hành ủ chua ..................................................................................... 56
3.3. Đánh giá chất lượng thức ăn ủ chua ...................................................................... 58
PHẦN 5. KIỂM SOÁT TẾ BÀO SOMA TRONG SỮA ........................................ 60
I. TẾ BÀO SOMA VÀ MỐI QUAN HỆ VỚI CHẤT LƯỢNG, SẢN LƯỢNG SỮA .60
1.1. Tế bào Soma ......................................................................................................... 60
1.2. Mối quan hệ giữa số lượng tế bào Soma trong sữa và sản lượng ........................ 60
II. CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT TẾ BÀO SOMA TRONG SỮA ........................ 61
2.1. Các tiêu chuẩn để đánh giá tình hình viêm vú trong một đàn bò sữa ................... 62
2.2. Biện pháp kiểm soát tế bào Soma và bệnh viêm vú ............................................. 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................... 65
Tài liệu chăn nuôi bò sữa công nghệ cao 2015 - Th.S Vương Ngọc Long 5
DANH SÁCH BẢNG
Bảng 1. Lượng vật chất khô ăn vào của bò đang cho sữa giai đoạn đầu kỳ cho sữa ... 18
Bảng 2. Lượng vật chất khô ăn vào của bò đang cho sữa giai đoạn giữa và cuối kỳ cho
sữa ................................................................................................................................. 18
Bảng 3. Quy đổi sữa theo tỷ lệ béo khác nhau về sữa chuẩn ....................................... 19
Bảng 4. Nhu cầu năng lượng duy trì cho bò sữa theo trọng lượng .............................. 20
Bảng 5. Nhu cầu năng lượng cho bò sữa mang thai theo tháng mang thai .................. 20
Bảng 6. Nhu cầu năng lượng cho sản xuất 1 lít sữa theo % béo (và tỷ lệ đạm là 3,2%)
...................................................................................................................................... 21
Bảng 7. Nhu cầu năng lượng cho tăng 1 kg trọng lượng theo giai đoạn cho sữa ........ 21
Bảng 8. Nhu cầu đạm duy trì cho bê theo trọng lượng và mức tăng trọng .................. 22
Bảng 9. Nhu cầu đạm duy trì cho bò tơ theo trọng lượng và mức tăng trọng .............. 22
Bảng 10. Nhu cầu đạm duy trì cho bò sữa theo giai đoạn cho sữa, mang thai
và theo trọng lượng ....................................................................................................... 23
Bảng 11. Thành phần dinh dưỡng của các loại thức ăn thô ........................................ 30
Bảng 12. Thành phần dinh dưỡng của các loại thức ăn phụ phế phẩm ....................... 30
Bảng 13. Thành phần dinh dưỡng của các loại thức ăn tinh ........................................ 30
Bảng 14. Số loại TMR gợi ý cho trại bò quy mô lớn ................................................... 39
Bảng 15. Số loại TMR gợi ý cho trại bò quy mô nhỏ .................................................. 39
Bảng 16. Một bảng tính nhu cầu dinh dưỡng cho bò sữa ............................................. 40
Bảng 17. Thành phần dinh dưỡng cho khẩu phần các nhóm bò vắt sữa ...................... 41
Bảng 18. Thành phần dinh dưỡng cho khẩu phần các nhóm bò cạn sữa ..................... 42
Bảng 19. Thành phần dinh dưỡng cho khẩu phần các nhóm bò tơ, hậu bị .................. 43
Bảng 20. Số loại TMR gợi ý cho trại bò quy mô nhỏ .................................................. 45
Bảng 21. Ví dụ về TMR không đạt yêu cầu do băm trộn quá kỹ ................................. 45
Bảng 22. Ví dụ về TMR không đạt yêu cầu do băm trộn không kỹ ............................ 46
Bảng 23. So sánh chỉ tiêu sản xuất, dinh dưỡng giữa cỏ Voi và cỏ Mulato II ............. 49