Công nghệ nuôi và sản xuất giống tu hài
Nguồn: vietlinh.com.vn
Tu hài (Lutraria rhynchaena, Jonas 1844) là động vật thân mềm hai mảnh
vỏ, thịt thơm ngon và có giá trị dinh dưỡng cao. Tu hài lớn dài tới 12 cm, nặng tới
150 - 200 g/con. Do có giá trị kinh tế cao (giá tu hài tại Khánh Hòa từ 80.000 -
100.000 đ/kg) và có nhu cầu tiêu thụ lớn, nguồn tu hài ở Khánh Hòa đang bị giảm
sút nghiêm trọng. Từ tháng 8/2006 đến 8/2008, ThS. Trần Trung Thành (Viện
nghiên cứu nuôi trồng thủy sản III) đã thực hiện đề tài “Hoàn thiện quy trình công
nghệ sản xuất giống nhân tạo và nuôi thương phẩm tu hài” tại Viện nghiên cứu
nuôi trồng thủy sản III, xã Tân Thành (huyện Vạn Ninh), xã Ninh Ích (huyện Ninh
Hòa), Công ty Thanh Trúc (xã Phước Đồng - Nha Trang) và Trung tâm khuyến
ngư Khánh Hòa.
Sau 2 năm thực hiện, đề tài đã xây dựng được quy trình sản xuất giống
nhân tạo tu hài đạt tỷ lệ sống 4 - 6% và quy trình nuôi tu hài thương phẩm đạt tỷ lệ
sống 30 - 40%. Kết quả cho thấy quy trình sản xuất ổn định, phù hợp với điều kiện
tự nhiên của Khánh Hòa, có thể triển khai áp dụng trong toàn tỉnh. Do điều kiện
thời tiết khí hậu nóng ấm quanh năm, có thể sản xuất giống tu hài quanh năm và
rút ngắn thời gian nuôi thương phẩm (một con trung bình dài 71,5 mm và nặng
51g sau 12 tháng, trong khi ở Quảng Ninh và Hải Phòng phải mất 15 - 17 tháng).
Đây chính là lợi thế của Khánh Hòa và các tỉnh miền Trung. Hiện nay ở Khánh
Hòa và Phú Yên đã có một số hộ dân đầu tư nuôi tu hài ở quy mô nhỏ.
Quy trình sản xuất giống nhân tạo
Địa điểm: gần vùng biển; thuận lợi về điện, nước, phương tiện giao thông
và các dịch vụ sinh hoạt khác.
Nguồn nước (ngọt, mặn): đầy đủ; trong, sạch (không bị ô nhiễm chất thải
sinh hoạt, chất thải công nghiệp và thuốc trừ sâu); không bị ảnh hưởng bởi mưa lũ
(nước ngọt).
Xây dựng và trang bị:
- Bể chứa 2 ngăn có tổng thể tích gấp 5 - 6 lần thể tích bể nuôi ấu trùng.
- Bể lọc 1 m3, cao 1,2 m; thuận lợi cho việc dẫn nước.
- Hệ thống ươm nuôi ấu trùng gồm 12 bể xi măng 2 m x 2 m x 1,2 m, chia
thành 2 dãy.
- Sáu bể xi măng nuôi ấu trùng sống đáy có kích thước 6 m x 2 m x 0,8 m,
chia thành 2 dãy.
- Bể nuôi tu hài bố mẹ được đặt cùng dãy với bể ươm ấu trùng, nhưng tách
rời 1 m; lù đặt ở đáy, nghiêng về một phía; giữa lớp cát và san hô có lưới ngăn.
- Hệ thống nuôi thức ăn (tảo) gồm: phòng phân lập và lưu giữ giống tảo có
trang bị tủ sấy tiệt trùng, nồi hấp, buồng cấy, đèn cực tím, kính hiển vi, tủ lạnh,
bếp điện, ống nghiệm, pipét, buồng đếm, hóa chất...; hệ thống nuôi tảo sinh khối
gồm bể xi măng (0,5 - 1 - 2 - 3 m3) che bằng vật liệu nhẹ (tôn nhựa, lưới lan),
thùng nhựa 100 lít; hệ thống khí và cấp, thoát nước, xô, chậu, lưới, vợt, đá bọt, dây
sục khí, cân...; hệ thống xử lý tia tử ngoại Ultraqua (nếu có điều kiện).
Nuôi tu hài bố mẹ: tuyển chọn tu hài bố mẹ từ khai thác ngoài tự nhiên dựa
vào các chỉ tiêu sau: dài trên 63 mm, nặng 80 - 100 g; khỏe mạnh, không bị
thương tổn ở vỏ và phần thịt; vòi siphon mập chắc thụt nhanh vào trong vỏ khi
chạm nhẹ vào cơ thể, vỏ khép lại kín khi nhấc lên khỏi mặt nước, khi thả xuống
nước nó nhanh chóng thò chân ra đào lỗ ẩn mình vào đáy. Sau khi lựa chọn, kích
thích cho đẻ ngay, nếu không có hiện tượng phóng tinh và trứng thì tiến hành nuôi
vỗ phát dục trong bể xi măng 4 m3 với mật độ 15 con/m2. Cho ăn 2 lần/ngày
(sáng, chiều); thức ăn chính là tảo đơn bào (như Nannochloropsis oculata,
Chaetoceros muelleri, Ch. gracilis, Platymonas sp...) với mật độ 250.000 - 300.000
tb/ml. Hàng ngày làm siphon, cấp nước chảy tràn 1 - 2 giờ. Loại bỏ những con
chết, sục khí liên tục 24/24 giờ.
Kích thích sinh sản: rửa sạch tu hài bố mẹ bằng nước biển, đựng vào các rổ
nhựa, để nơi thoáng mát, dưới ánh nắng yếu, kích thích khô 30 - 40 phút; cho vào
bể đẻ, cấp nước bằng dòng chảy nhẹ và sục khí đều. Dưới tác động thay đổi nhiệt
độ và dòng chảy, tu hài bố mẹ bị kích thích, trứng và tinh trùng được phóng ra và
thụ tinh trong nước.
Nuôi ấu trùng nổi: trứng sau khi đẻ được lọc, san thưa và chuyển vào các bể
ươm (bể composit 1 - 2 m3 hoặc bể xi măng 4 - 5 m3) với các yếu tố môi trường
thích hợp như nhiệt độ 28 - 300C, độ mặn 28 - 30%o. Mật độ ươm ấu trùng nổi là
3 con/ml (15 triệu con/bể 5 m3 ), thức ăn là tảo đơn bào (các ngày đầu cho tảo
Nanno, sau đó thêm tảo khác); cho ăn 2 lần/ngày, với lượng tăng dần (từ 3.000
tb/ml lên 15.000 tb/ml); hàng ngày thay 1/3 thể tích nước trong bể; sau 2 ngày, lọc
ấu trùng chuyển sang bể mới.
Ươm nuôi ấu trùng sống đáy: xác định ấu trùng đã chuyển sang giai đoạn
hậu Umbo để chuyển sang bể đã chuẩn bị chất đáy (cát trộn mảnh nhuyễn thể sàng
qua lưới, dày 1,5 cm). Thức ăn vẫn là tảo đơn bào với mật độ 20.000 - 30.000
tb/ml, tăng dần đến 200.000 - 300.000 tb/ml. Mật độ nuôi là 1 con/ml (5 triệu ấu
trùng/bể 5 m3). Lúc ấu trùng mới xuống đáy, hàng ngày thay 50% nước, sau đó
thay bằng phương pháp chảy tràn 1 - 2 giờ.
Thu hoạch và vận chuyển: thu hoạch khi tu hài đạt 7 - 10 mm. Vận chuyển
kín con giống bằng túi nylon (18 cm x 70 cm) có bơm khí oxy với mật độ 1.000
con/túi, ở nhiệt độ 18 - 200C.
Quy trình nuôi tu hài thương phẩm
Điều kiện
- Vùng nuôi phải kín gió, giàu sinh vật phù du, có nguồn nước trong sạch,
không bị ô nhiễm; nước lưu thông có độ sâu thấp nhất khi triều xuống phải đạt 0,7
- 1 m, không bị ảnh hưởng bởi nước ngọt khi mưa bão.
- Vùng nuôi phải có đáy bằng phẳng, với cát, sỏi, mảnh nhuyễn thể; đảm
bảo độ mặn 25 - 33%o, pH 7 - 8,5, độ trong 1,5 - 2 m.
Mùa vụ: có thể nuôi quanh năm, ngoại trừ những ngày mưa bão lớn.
Con giống: khỏe mạnh, không bị bệnh, không bị còi, không bị tổn thương
phần mềm và phần vỏ, đạt 7 - 10 mm.
Trang bị: ghe máy, hệ thống lặn, rổ nhựa, lưới làm nắp đậy, dây cao su
buộc nắp (săm xe máy cũ), cọc gỗ (cắm xung quanh khu vực nuôi).
Kỹ thuật
- Chuẩn bị dụng cụ: rổ nhựa miệng 60 cm, đáy 44 cm, cao 55 cm, được lót
lưới bên trong để giữ cát. Trong 3 tháng đầu nắp đậy rổ bằng lưới 0,5 cm, sau đó
dùng lưới 2 cm. Đổ cát, sỏi, mảnh nhuyễn thể dày 25 cm và tiến hành thả giống.
Mật độ nuôi: 33 con/rổ.
- Chăm sóc, quản lý: đặt rổ trên nền đáy có độ sâu 1,5 - 3 m (đảm bảo cách
mặt nước 0,7 - 1 m khi thủy triều thấp nhất), khoảng cách giữa hai hàng rổ là 1 m,
giữa 2 rổ là 0,2 m. Hàng tháng làm vệ sinh lồng, mở nắp lưới giũ sạch bùn và hàu
bám vào và diệt cua trong rổ. Nếu cát trong rổ có màu đen (bùn nhiều) thì thay cát.
- Thu hoạch: khi tu hài đạt kích cỡ thương phẩm (? 50 g). Để giữ rổ không
bị hư (dùng cho các vụ sau), nên thu hoạch khi thủy triều xuống và thao tác nhẹ
nhàng. Tu hài để càng lớn, giá bán càng cao.