I. M ĐUỞ Ầ
M là n c đ ra h c thuy t phân chia quy n l c trong b máy nhà n c t b n Hi nỹ ướ ề ọ ế ề ự ộ ướ ừ ả ế
pháp năm 1787. V y s v n d ng h c thuy t này trong b máy nhà n c M nh th nào,ậ ự ậ ụ ọ ế ộ ướ ỹ ư ế
đó chính là lí do em l a ch n đ tài: “ự ọ ề đánh giá vi c áp d ng h c thuy t phân chia quy nệ ụ ọ ế ề
l c trong b máy nhà n c M trung ng theo Hi n pháp 1788”. ự ộ ướ ỹ ở ươ ế Bài vi t còn nhi uế ề
thi t sót mong th y cô b qua và góp ý đ bài vi t c a em hoàn thi n h n .ế ầ ỏ ể ế ủ ệ ơ ạ
II. NGUYÊN T C PHÂN CHIA QUY N L CẮ Ề Ự
1. S v n d ng nguyên phân chia quy n l c trong Hi n pháp Hoa K 1787ự ậ ụ ề ự ề ỳ
Hi n pháp h p chúng qu c Hoa K là b n Hi n pháp thành văn đu tiên trên th gi i, raế ợ ố ỳ ả ế ầ ế ớ
đi s m nh t nh ng nó l i là b n Hi n pháp có hi u l c lâu dài nh t trong l ch s . cho t iờ ớ ấ ư ạ ả ế ệ ự ấ ị ử ớ
nay, Hoa K duy nh t m t b n Hi n pháp, Hi n pháp Hoa K đc so n th o t nămỳ ấ ộ ả ế ế ỳ ượ ạ ả ừ
1787, g m kho ng 4.400 t , chia làm 7 đi u. đi u 1 quy đnh v l p pháp, đi u 2 quy đnhồ ả ừ ề ề ị ề ậ ề ị
v hành pháp, đi u 3 quy đnh v t pháp, 4 đi u còn l i quy đnh v quy n và nghĩa về ề ị ề ư ề ạ ị ề ề ụ
c b n c a công dân, m i quan h gi a liên bang v i các bang, s đm b o hình th cơ ả ủ ố ệ ữ ớ ự ả ả ứ
chính th c ng hòa và an ninh, tr t t c a m i bang. M c dù b n Hi n pháp có c u trúcể ộ ậ ự ủ ỗ ặ ả ế ấ
r t đn gi n, nh ng vi c áp d ng cũng nh đ hành x đúng tinh th n c a Hi n pháp vàoấ ơ ả ư ệ ụ ư ể ử ầ ủ ế
m i m t c u đi s ng chính tr , xã h i Hoa K là m t quá trình xung đt gay g t su tọ ặ ả ờ ố ị ộ ỳ ộ ộ ắ ố
chi u dài l ch s c a đt n c này. Hi n pháp H p Chúng qu c Hoa K t coi là “ề ị ử ủ ấ ướ ế ợ ố ỳ ự Bộ
lu t t i cao c a đt n c”.ậ ố ủ ấ ướ
T khi ra đi cho đn nay, h c thuy t phân chia quy n l c ngày càng có nh h ng sâuừ ờ ế ọ ế ề ự ả ưở
r ng và hi n nay đang đc áp d ng r ng rãi nhi u qu c gia trên th gi i theo hai xuộ ệ ượ ụ ộ ở ề ố ế ớ
h ng là “c ng r n” và m m d o”. trong đó, Hoa K là nhà n c áp d ng h c thuy t nàyướ ứ ắ ề ẻ ỳ ướ ụ ọ ế
m t cách c ng r n. khi xây d ng nh ng n i dung c b n nh t c a Hi n pháp, các nhà l pộ ứ ắ ự ữ ộ ơ ả ấ ủ ế ậ
pháp Hoa K đã quán tri t ba nguyên lý:ỳ ệ
1
Th nh t, ba ngành c b n c a chính quy n: l p pháp, hành pháp và t pháp hoàn toànứ ấ ơ ả ủ ề ậ ư
đc l p v i nhau.ộ ậ ớ
Th hai, m t nguyên lý r t quan tr ng là trong quá trình th c hi n ch c năng riêng c aứ ộ ấ ọ ự ệ ứ ủ
m i nhánh quy n luôn áp d ng nguyên lí ki m ch - đi tr ng l n nhau.ỗ ề ụ ề ế ố ọ ẫ
Th ba, trong quá trình th c thi quy n h n gi a các nhánh quy n này luôn có s giám sátứ ự ề ạ ữ ề ự
l n nhau và ch u s giám sát c a pháp lu t. ba nguyên lí này luôn đc quán tri t, đc thẫ ị ự ủ ậ ượ ệ ượ ể
hi n c th là:ệ ụ ể
Vi c áp d ng nguyên lý ba nhánh quy n hoàn toàn đc l p đc th hi n t ngu n g cệ ụ ề ộ ậ ượ ể ệ ừ ồ ố
hình thành đn c ch ho t đng c a m i nhánh quy n L p pháp, Hành pháp, T pháp. Baế ơ ế ạ ộ ủ ỗ ề ậ ư
nhánh quy n này hoàn toàn đc l p, không có s can thi p c a nhánh quy n này t i sề ộ ậ ự ệ ủ ề ớ ự
hình thành c a nhánh quy n khác nh các chính th : Quân ch ngh vi n, C ng hòa nghủ ề ư ở ể ủ ị ệ ộ ị
vi n, C ng hòa l ng tính sau này.ệ ộ ưỡ
1.1. Nguyên t c ba b ph n c a nhà n c có ngu n g c hình thành khác nhau.ắ ộ ậ ủ ướ ồ ố
Ngh vi nị ệ
H ngh vi n là c quan dân bi u, do dân chúng các ti u bang b u lên, s đi bi u t lạ ị ệ ơ ể ể ầ ố ạ ể ỉ ệ
v i s dân c a ti u bang. Th ng ngh vi n là c quan đi di n c a các bang. M i ti uớ ố ủ ể ượ ị ệ ơ ạ ệ ủ ỗ ể
bang có hia th ng ngh sĩ. Theo kho n 3 Đi u 1 th ng ngh sĩ do qu c h i b u lên. Sauượ ị ả ề ượ ị ố ộ ầ
đó, theo b sung và s a đi sau này (đi u 17), th ng nghĩ sĩ đu nh h ngh sĩ đu doổ ử ổ ề ượ ề ư ạ ị ề
dân chúng tr c ti p b u ra.ự ế ầ
Khi là ngh sĩ c a m t vi n thì không đc b u là ngh sĩ c a vi n kia và cũng khôngị ủ ộ ệ ượ ầ ị ủ ệ
đc làm thành viên c a c quan hành pháp hay c quan t pháp. ượ ủ ơ ơ ư
T ng th ngổ ố
T ng th ng do toàn dân b u ra nh ng theo đu phi u gián ti p. các b tr ng do T ngổ ố ầ ư ầ ế ế ộ ưở ổ
th ng b nhi m, và các quan ch c này không th là ngh sĩ. ố ổ ệ ứ ể ị
2
Các cu c b u c Ngh vi n và b u c T ng th ng không đc ti n hành đng th i. ộ ầ ử ị ệ ầ ử ổ ố ượ ế ồ ờ
Pháp vi n t i caoệ ố
Pháp vi n t i cao g m có 9 th m phán do T ng th ng b nhi m và s ch p thu n c aệ ố ồ ẩ ổ ố ổ ệ ự ấ ậ ủ
Th ng ngh vi n.ượ ị ệ
1.2. Nguyên t c ba b ph n c a nhà n c có s đc l p và ki m ch l n nhau,ắ ộ ậ ủ ướ ự ộ ậ ề ế ẫ
đm b o cho chúng không b lo i tr ho c ti m quy nả ả ọ ạ ừ ặ ế ề
Ngh vi nị ệ
Hi n pháp Hoa K quy đnh t t c các quy n l p pháp thu c v ngh vi n, bao g mế ỳ ị ấ ả ề ậ ộ ề ị ệ ồ
th ng ngh vi n và h ngh vi n. vi c thi t l p hai vi n v i c ch ki m ch nhau gi aượ ị ệ ạ ị ệ ệ ế ậ ệ ớ ơ ế ề ế ữ
chúng s làm gi m b t u th c a c quan l p pháp đ nó cân b ng v i b máy hànhẽ ả ớ ư ế ủ ơ ậ ể ằ ớ ộ
pháp. T năm 1913 c bai vi n đu do c tri b u ra.ừ ả ệ ề ử ầ
C hai ngh vi n đu có th m quy n chung nh sau: có quy n thông qua t t c các đoả ị ệ ề ẩ ề ư ề ấ ả ạ
lu t; đc xây d ng chính sách bi u thu và giám sát thu thu ; đc quy n phê chu n dậ ượ ự ể ế ế ượ ề ẩ ự
án ngân sách c a chính quy n liên bang do Chính ph , T ng th ng phê chu n; có quy nủ ề ủ ổ ố ẩ ề
tuyên b chi n tranh và phân b chính sách qu c phòng.ố ế ố ố
Tuy nhiên, xu t phát t nguyên t c ki m ch đi tr ng và cân b ng quy n l c nên haiấ ừ ắ ề ế ố ọ ằ ề ự
vi n cũng có nh ng ch c năng và quy n h n khác nhau.ệ ữ ứ ề ạ
Tóm l i, th m quy n c a Qu c h i M đc quy đnh theo h ng đm b o cho nó v aạ ẩ ề ủ ố ộ ỹ ượ ị ướ ả ả ừ
đc l p, v a toàn quy n khi th c hi n các ch c năng c a mình. V a đ kh năng ki mộ ậ ừ ề ự ệ ứ ủ ừ ủ ả ề
ch đi tr ng v i t ng th ng.ế ố ọ ớ ổ ố
T ng th ngổ ố
Theo Hi n pháp 1787, t ng th ng v a là nguyên th qu c gia v a là ng i đng đu bế ổ ố ừ ủ ố ừ ườ ứ ầ ộ
máy hành pháp. Đi u 2 “trao quy n hành pháp” cho T ng th ng h p chúng qu c. ề ề ổ ố ợ ố
3
T ng th ng cũng đm b o m t ch c năng tuy t đi là có quy n hành pháp, t ng th ngổ ố ả ả ộ ứ ệ ố ề ổ ố
v a đng đu nhà n c v a đng đu b máy hành pháp, v a th c hi n ch c năng c aừ ứ ầ ướ ừ ứ ầ ộ ừ ự ệ ứ ủ
nguyên th qu c gia, v a th c hi n ch c năng c a th t ng chính ph , l i g n nh đcủ ố ừ ự ệ ứ ủ ủ ướ ủ ạ ầ ư ộ
l p v i qu c h i. ậ ớ ố ộ
T ng th ng b nhi m các b tr ng. chính ph ch là c quan t v n cho t ng th ng.ổ ố ổ ệ ộ ưở ủ ỉ ơ ư ấ ổ ố
các b tr ng ch là ng i giúp vi c cho t ng th ng, th c hi n các chính sách c a t ngộ ưở ỉ ườ ệ ổ ố ự ệ ủ ổ
th ng, và không mâu thu n v i chính sách, đng l i c a t ng th ng. t ng th ng là t ngố ẫ ớ ườ ố ủ ổ ố ổ ố ổ
t l nh các l c l ng vũ trang và ch u trách nhi m cao nh t v qu c phòng c a đt n c;ư ệ ự ượ ị ệ ấ ề ố ủ ấ ướ
t ng th ng trình các d án lu t và d án lu t lên Ngh vi n; t ng th ng kí các đi u cổ ố ự ậ ự ậ ị ệ ổ ố ề ướ
qu c t và c các đi di n ngo i giao; t ng th ng b nhi m th m phán c a pháp vi n t iố ế ử ạ ệ ạ ổ ố ổ ệ ẩ ủ ệ ố
cao; t ng th ng ban b ho c ph quy t các đo lu t c a Ngh vi n.ổ ố ổ ặ ủ ế ạ ậ ủ ị ệ
Có th th y t ng th ng M th c hi n m i nhi m v quy n hành m t cách đc l p.ể ấ ổ ố ỹ ự ệ ọ ệ ụ ề ộ ộ ậ
t ng th ng và chính ph không ch u trách nhi m tr c ngh vi n, cũng đc l p v i cácổ ố ủ ị ệ ướ ị ệ ộ ậ ớ
thành viên khác c a chính ph nh quy n hoàn toàn quy t đnh các chính sách c a chínhủ ủ ờ ề ế ị ủ
ph không c n qua n i các. T ng th ng hoàn toàn n m quy n đi u hành và qu n lý m iủ ầ ộ ổ ố ắ ề ề ả ọ
lĩnh v c c a nhà n c.ự ủ ướ
Pháp vi n t i caoệ ố
Cũng nh các ngành khác, quy n t pháp Hoa K đc quy đn trong Hi n pháp. Chư ề ư ỳ ượ ị ế ủ
th c a quy n t pháp là pháp vi n t i cao và các tòa án c p d i, h th ng tòa án Mể ủ ề ư ệ ố ấ ướ ệ ố ỹ
đc pháp lu t tro cho nh ng quy n năng hoàn toàn đc l p v i hành pháp và l p pháp,ượ ậ ữ ề ộ ậ ớ ậ
h n th còn đc l p v i c dân chúng. Vì nó không đc nhân dân b u, không ph i ch uơ ế ộ ậ ớ ả ượ ầ ả ị
trách nhi m gì tr c nhân dân.ệ ướ
S ki m ch đi tr ng quy n l c c a ba nhành quy n th hi n ch :ự ề ế ố ọ ề ự ủ ề ể ệ ở ỗ
Gi a l p pháp v i hành pháp, thì qu c h i ki m ch thông qua quy n s a đi bữ ậ ớ ố ộ ề ế ề ử ổ ổ
sung d án lu t và d án ngân sách c a t ng th ng, quy n tán thành hay không tán thànhự ậ ự ủ ổ ố ề
4
các quan ch c c p cao do t ng th ng b nhi m, quy n phê chu n ho c bác các đi u cứ ấ ổ ố ổ ệ ề ẩ ặ ỏ ề ướ
qu c t do t ng th ng ký. T ng th ng thì thông qua ho t đng ph quy t c a t ng th ngố ế ổ ố ổ ố ạ ộ ủ ế ủ ổ ố
đ ph quy t các đo lu t cua ngh vi n.ể ủ ế ạ ậ ị ệ
Gi a hành pháp v i t pháp. T ng th ng b u ra các th m phán pháp vi n t i cao vàữ ớ ư ổ ố ầ ẩ ệ ố
các tòa án d i. ng c l i, tòa án có quy n xét x t ng th ng và các quan ch c c p cao.ướ ượ ạ ề ử ổ ố ứ ấ
Gi a t pháp v i l p pháp. Pháp vi n t i cao có quy n phán quy t các đo lu tữ ư ớ ậ ệ ố ề ế ạ ậ
c a ngh vi n có h p hi n hay không, và qu c h i thì b nhi m ra các th m phán c a phápủ ị ệ ợ ế ố ộ ổ ệ ẩ ủ
vi n t i cao.ệ ố
2. Đánh giá vi c áp d ng h c thuy t phân chia quy n l c trong b máy nhàệ ụ ọ ế ề ự ộ
n c M trung ng theo Hi n Pháp 1787ướ ỹ ở ươ ế
Vi c áp d ng h c thuy t phân chia quy n l c trong b máy nhà n c M Trung ngệ ụ ọ ế ề ự ộ ươ ỹ ở ươ
theo Hi n pháp 1787 là có nh ng u đi m nh t đnh nh vi c ngu n g c hình thành baế ư ư ể ấ ị ư ệ ồ ố
nhánh quy n là đc l p v i nhau; nhi m kì khác nhau và đc bi t là có s ki m ch điề ộ ậ ớ ệ ặ ệ ự ề ế ố
tr ng gi a các nhánh quy n, tránh đc s ti m quy n c a các c quan v i nhau.ọ ữ ề ượ ự ế ề ủ ơ ớ
Tuy nhiên, nó v n có m t s h n ch nh sau: ẫ ộ ố ạ ế ư
Các t ng th ng đôi khi v n đc g i là “ch t ch qu c h i” do s quan tâm sát sao đnổ ố ẫ ượ ọ ủ ị ố ộ ự ế
nh ng quy t đnh c a qu c h i. h n n a, quy n ph quy t mà hi n pháp trao cho t ngữ ế ị ủ ố ộ ơ ữ ề ủ ế ế ổ
th ng đm b o r ng các quan đi m c a Nhà Tr ng ph i đc l ng nghe, n n không mu nố ả ả ằ ể ủ ắ ả ượ ắ ế ố
nói là luôn luôn l ng nghe trên Đi Capitol.ắ ồ
Quy n l p pháp đc Hi n pháp trao cho Qu c h i. nh ng năm tr c 1900 đa s lu tề ậ ượ ế ố ộ ữ ướ ố ậ
thông qua m i năm đu do Qu c h i đa ra, các Th ng, H ngh sĩ d th o, thông quaỗ ề ố ộ ư ượ ạ ị ự ả
lu t. nh ng sang th k XX, vai trò này đã đi ch . Thay đi l n nh t là vào th i kì Chínhậ ư ế ỷ ổ ỗ ổ ớ ấ ờ
sách m i khi T ng th ng ki m soát ch t ch vi c làm lu t. t đó nh nhà chính tr h cớ ổ ố ể ặ ẽ ệ ậ ừ ư ị ọ
James Robonson nh n đnh: Qu c h i d ng nh nh ng m i quy n ch đng cho ngànhậ ị ố ộ ườ ư ườ ọ ề ủ ộ
5