Hướng dẫn đầu tư chứng khoán 33
trường hiện nay là mua CP dễ nhưng ít người mua. Trong bối cảnh này, khi mà các chính
sách điều hành thị trường thiếu nhất quán như vậy, các nhà đầu tư ngần ngại mua vào vì sợ
rằng CP rớt giá bất ngờ lại là điều dễ hiểu. Còn các nhà đầu tư đang giữ trong tay CP giờ
lại tiếc không bán ra vì đã lỡ mua vào với giá cao nên không chịu bán ra ở mức giá thấp.
Chính tâm lý "bán thì thương, vương thì nợ" của các nhà đầu tư khiến cho các CP lâm vào
tình trạng "ế ẩm" như hiện nay.
Các chuyên gia phân tích nhận định rằng TTCK Việt Nam sắp tới giai đoạn "khó mua, khó
bán". "Khó" không có nghĩa là "thiếu" hàng hóa để mua bán mà là không phải khi nào nhà
đầu tư đặt lệnh là có thể bán được CP hoặc nếu mua được CP là có lời. Muốn "mua được,
bán được" trong thời gian tới thì các nhà đầu tư cần phải có sự phân tích đánh giá về từng
loại CP, phải biết nhận định và đưa ra các dự báo về tình hình để ra quyết định đầu tư.
Nhìn nhận về tình hình TTCK thời điểm hiện nay, nhiều nhà đầu tư nói: "Giờ đây đầu tư
vào các CP không hiệu quả như trước bởi vì khối lượng CP đặt mua bị khống chế. Hơn nữa
giá CP lại lên xuống thất thường. Khi đặt lệnh lên thì giá lại xuống còn khi đặt lệnh xuống
thì giá lại lên".
Nhìn lại diễn biến các phiên giao dịch từ đầu tháng 07/2001 đến nay có thể thấy nhận xét
của các nhà đầu tư hoàn toàn có cơ sở khi mà diễn biến giao dịch không lặp lại "điệp khúc"
tăng giá như trước đây mà mỗi loại CP đều có "đường đi" riêng.
Các chuyên gia phân tích thị trường cho rằng giá CP đang diễn biến theo hướng mang tính
thị trường hơn. Hay nói cách khác, giá CP không lên (hoặc xuống) theo một đường thẳng
mà biến đổi lúc lên, lúc xuống, lúc đứng yên... một cách linh hoạt. Xu hướng này sẽ biểu
hiện rõ nét hơn một khi trên thị trường có thêm hàng hóa niêm yết. Tuy nhiên, xu hướng
này là tích cực cho thị trường nhưng sẽ lại bất lợi cho các nhà đầu tư không biết phân tích,
đánh giá mà chỉ biết "cắm đầu, cắm cổ" đầu tư theo "phong trào".
1.2.7 Những yếu tố không thực trong "giá trị thực" của cổ phiếu
Các chuyên gia chứng khoán lại bàn về "giá trị thực" của cổ phiếu trong khi bản thân họ
cũng không thể nói chính xác và thống nhất với nhau "giá trị thực" được tính như thế nào.
Vậy "giá trị thực" là gì?
Theo website http://www.stockmarket.vnn.vn
Hướng dẫn đầu tư chứng khoán 34
Vấn đề "giá trị thực" và "giá trị ảo" của cổ phiếu (CP) đã được các chuyên gia phân tích đề
cập khá nhiều và đồng thời cũng là câu hỏi mà tất cả công chúng đầu tư đều quan tâm. Tuy
nhiên, phần lớn "giá trị thực" đều dựa trên những thông tin thiếu chính xác và khó có thể
coi là "thực". Có nhiều nhà đầu tư nói về "giá trị thực" của CP mà không biết rõ lĩnh vực
hoạt động, tình hình kinh doanh và tài chính của công ty phát hành CP ra sao, triển vọng
tăng trưởng thế nào... Các chuyên gia chứng khoán lại bàn về "giá trị thực" trong khi bản
thân họ cũng không thể nói chính xác và thống nhất với nhau "giá trị thực" được tính như
thế nào. Vậy "giá trị thực" là gì?
Với phương pháp DCF (định giá CP thông qua chiết khấu luồng thu nhập), sử dụng Po (giá
trị tài sản ròng vào thời điểm niêm yết) và E (lợi nhuận ước tính của doanh nghiệp trong 5
năm) để tính giá trị thực. Tuy nhiên, liệu kết quả có "thực" không khi:
- Giá trị tài sản ròng hoàn toàn dựa trên giá trị sổ sách, không có liên hệ nhiều với giá trị
thị trường của những tài sản này tại thời điểm niêm yết và chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi
các chính sách kế toán được áp dụng trước đó.
- Lợi nhuận trong tương lai chỉ là ước tính dựa trên giá định của từng cá nhân.
- Giá trị sinh lợi của doanh nghiệp từ sau năm thứ 5 hoàn toàn bị "quên" và không được
tính vào giá trị "thực", trong khi phần giá trị này là không nhỏ trong toàn bộ giá trị nội
tại của một doanh nghiệp...
Với phương pháp sử dụng hệ số P/E cũng nảy sinh một số vấn đề:
- Liệu E (lợi nhuận trên mỗi CP của doanh nghiệp) có phản ánh đúng lợi nhuận "thực"
không hay còn chịu ảnh hưởng của các chính sách kế toán được áp dụng?
Nên sử dụng E của năm tài chính trước, của 12 tháng kinh doanh gần nhất hay của năm
tài chính hiện thời?
- Liệu hệ số so sánh có phản ánh đúng giá trị "thực" của toàn ngành hay toàn thị trường
mà doanh nghiệp hoạt động?
- Liệu hệ số P/E có cần điều chỉnh so với thực tế của doanh nghiệp hay không?
Một điểm cần lưu ý nữa là việc sử dụng thuật ngữ "giá trị thực" của CP là chưa chuẩn xác
bởi cụm từ "Intrinsic value" mà các nhà chuyên môn sử dụng trong trường hợp này có
nghĩa đúng hơn là "giá trị nội tại".
Theo website http://www.stockmarket.vnn.vn
Hướng dẫn đầu tư chứng khoán 35
Thuật ngữ "giá trị thực" có thể sử dụng lẫn lộn với "giá trị nội tại" khi nói đến các công cụ
tài chính đơn giản và xác định như trái phiếu, tín phiếu... nhưng lại không được phép lẫn
lộn khi đề cập đến công cụ tài chính là CP.
"Giá trị nội tại" của một công ty được định nghĩa là giá trị chiết khấu của luồng tiền mà
công ty đó có thể đem lại trong tương lai. Tuy nhiên để tính giá trị này hoàn toàn không
đơn giản. Chỉ có thể ước tính giá trị này trên cơ sở những thông tin và giả định hiện có, bên
cạnh đó phải điều chỉnh ước tính này ngay khi những thông tin và giả định này thay đổi.
Hai người với cùng có những thông tin như nhau khó tránh khỏi việc đưa ra những giá trị
ước tính khác nhau. Vì vậy việc khẳng định giá chứng khoán đã "vượt quá giá trị thực" và
kỳ vọng các nhà đầu tư khác cũng thừa nhận kết luận này là một ý tưởng hết sức chủ quan.
Đã đến lúc cần thay đổi cách sử dụng thuật ngữ "giá trị thực" và thay vào đó là một thuật
ngữ mang tính chuyên môn hơn - "giá trị nội tại" có lẽ là một thuật ngữ thích hợp. Bản
thân thuật ngữ này sẽ nhắc nhở cho tất cả các nhà đầu tư, các nhà chuyên môn và các nhà
quản lý rằng: nhận định về giá trị một doanh nghiệp luôn mang tính chủ quan, nhận định
này sẽ được đánh giá và thưởng phạt xứng đáng thông qua một thị trường hoạt động với sự
can thiệp tối thiểu của các nhà quản lý, nơi mà người mua và người bán sẽ là những người
quyết định giá của hàng hóa họ đang mua bán.
1.2.8 Khi nào cổ phiếu, trái phiếu chính thức bị huỷ bỏ niêm yết?
Diễn biến hoạt động trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam hiện có rất nhiều biến
động. Một loạt các quy định được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước tung ra trong thời gian
vừa qua nhằm mục đích bình ổn thị trường nhưng dường như càng gây phức tạp hơn. Giá
chứng khoán khi thì tăng kịch trần, lúc thì rớt chạm sàn và chỉ số Vn-Index thì tăng "chóng
mặt"... khiến các nhà đầu tư rất lo lắng không biết liệu rằng trong tương lai chứng khoán
của họ đang nắm giữ sẽ ra sao. Xin nêu ra đây một số trường hợp cổ phiếu (CP) hoặc trái
phiếu (TP) bị huỷ bỏ niêm yết.
Theo quy định tại Điều 25 trong Quyết định số 79/2000/QĐ-UBCKNN của Chủ tịch Uỷ
ban Chứng khoán Nhà nước về việc ban hành quy chế thành viên, niêm yết công bố thông
Theo website http://www.stockmarket.vnn.vn
Hướng dẫn đầu tư chứng khoán 36
tin, giao dịch chứng khoán, CP và TP bị hủy bỏ niêm yết trong các trường hợp sau:
1. Tổ chức niêm yết bị phá sản hoặc giải thể.
2. Tổ chức niêm yết ngừng các hoạt động kinh doanh chính từ 1 năm trở lên, bị thu hồi
giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy phép hoạt động chính.
3. ý kiến kiểm toán về báo cáo tài chính của tổ chức niêm yết trong 2 năm liền không chấp
nhận hoặc từ chối cho ý kiến.
4. Tổ chức niêm yết cố tình hoặc thường xuyên vi phạm quy định về công bố thông tin.
5. Tổ chức niêm yết không nộp báo cáo trong 2 năm liên tục.
6. Không có giao dịch CP hoặc TP trong vòng 1 năm.
7. Tài sản ròng của tổ chức niêm yết có số âm trong 2 năm liên tục.
8. Không đáp ứng điều kiện sau quá 1 năm: tối thiểu 20% vốn cổ phần của tổ chức phát
hành phải do trên 100 nhà đầu tư ngoài tổ chức phát hành nắm giữ, trường hợp vốn của tổ
chức phát hành là 100 tỷ đồng Việt Nam trở lên thì tỷ lệ này là 15% vốn cổ phần của tổ
chức phát hành.
9. Không đáp ứng điều kiện sau quá 1 năm: tối thiểu 20% tổng giá trị TP phải do trên 100
người đầu tư nắm giữ, trường hợp tổng giá trị TP xin phép phát hành từ 100 tỷ đồng trở lên
thì tỷ lệ này là 15% tổng giá trị TP phát hành.
10. Thời hạn thanh toán của TP ít hơn 2 tháng, hoặc TP được tổ chức phát hành mua lại
toàn bộ trước thời gian đáo hạn.
11. Tổ chức niêm yết nộp đơn xin hủy bỏ niêm yết và được Trung tâm Giao dịch chứng
khoán chấp thuận.
12. Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước xét thấy cần thiết phải hủy bỏ việc niêm yết để bảo vệ
quyền lợi của nhà đầu tư.
1.2.9 Đầu tư như thế nào khi giá cổ phiếu biến động?
Trước biến động lên xuống thường xuyên về giá của hai loại cổ phiếu (CP) Ree và Sam
trong những phiên giao dịch gần đây, nhiều nhà đầu tư tỏ ra băn khoăn không biết thời
điểm nào là thích hợp để mua-bán CP và mua-bán ở mức giá bao nhiêu là hợp lý.
Ông Bùi Tiến, một nhà đầu tư cá nhân đang mở tài khoản tại Công ty chứng khoán Ngân
hàng Đầu tư và Phát triển (BSC) đã trao đổi về một số kinh nghiệm của ông xung quanh sự
kiện này. Ông Bùi Tiến cho biết, sự biến động giá CP Ree và Sam bắt nguồn từ thông tin
Theo website http://www.stockmarket.vnn.vn
Hướng dẫn đầu tư chứng khoán 37
Công ty cổ phần Cơ Điện Lạnh (Ree) công bố bán ra hơn 1,8 triệu CP quỹ. Kể từ khi xuất
hiện thông tin này, thị trường chứng khoán (TTCK) đã có những biểu hiện tốt hơn, cụ thể
là "cơn sốt" giá CP Ree và Sam đã được "hạ nhiệt". Hành động can thiệp này xuất phát từ
sự nghiệp phát triển chung của TTCK và để bảo vệ nhà đầu tư, đặc biệt những nhà đầu tư
nhỏ, ít vốn và thiếu kinh nghiệm. Xét về lợi ích chung, diễn biến giá CP Ree và Sam như
vậy là tốt, tránh được tình trạng gây lũng đoạn thị trường của một số "đại gia" đang nắm
giữ một khối lượng lớn CP, đồng thời giúp tạo ra sự giao chuyển, tăng khả năng thanh
khoản cho CP, tạo điều kiện cho đại đa số nhà đầu tư có thể tham gia mua-bán CP dễ dàng
hơn.
Những biến động bất thường về giá của hai loại CP Ree và Sam đã khiến nhiều nhà đầu tư
lúng túng khi đặt lệnh. Nhưng ông Tiến lại cho biết quan điểm đầu tư của ông là thích nghi
trong mọi tình huống. Vận dụng tâm lý quần chúng về từng loại CP để định ra một tâm lý
và lựa chọn phù hợp cho giải pháp của riêng mình. Cụ thể, trong giai đoạn giá cả biến động
này, nên tách riêng CP Ree và Sam ra thành một nhóm CP chịu sự "theo dõi đặc biệt".
Theo ông Tiến, bí quyết chính là sự kiên trì theo dõi biến động hai loại CP này từng phiên
một, kết hợp với "dư luận quần chúng", sau đó tổng hợp các ý kiến và đưa ra nhận định
cho phiên giao dịch sau.
Ông Tiến nói: "Trước khi đến sàn giao dịch bao giờ ở nhà tôi cũng lập ra một bảng Hiệu
quả kinh tế của từng loại CP. Bảng này được lập theo từng thang thời gian và được phân
loại theo từng tính chất, khả năng và xu hướng đầu tư. Nhờ vậy, khi đến sàn giao dịch, chỉ
cần ngồi theo dõi là tôi có thể đưa ra nhận định hoặc quyết định mua hay bán và đầu tư ở
mức giá nào là có hiệu quả". Ông Tiến cho rằng có hai cách để xác định thứ tự ưu tiên đầu
tư:
- Ưu tiên về tính ưu việt
- Ưu tiên về tính hiệu quả
Theo ông, nếu xếp thứ tự ưu tiên từ hiệu quả nhất đến kém hiệu quả nhất thì sẽ là: Laf,
Tms và Hap. Hai loại CP còn lại là Ree và Sam được xác định là loại CP tăng trưởng nên
trong thời điểm hiện nay không nên xếp vào thứ tự ưu tiên nào cả. Sở dĩ coi Laf là hiệu quả
nhất là vì giá CP này còn thấp và có thể tiếp tục mua vào có lời. Mặt khác, mặc dù giá CP
Theo website http://www.stockmarket.vnn.vn