Đề cương lí luận văn học – Tiến trình văn học
Câu 1: Anh/chị hãy làm sáng tỏ nguyên tắc khắc họa tính cách của chủ
nghĩa làng mạn qua tác phẩm tự chọn.
Câu 2: Hãy so sánh đặc điểm nhân vật trung tâm của chủ nghĩa cổ điển và
chủ nghĩa lãng mạn. Cho ví dụ minh họa cụ thể trong tác phẩm cụ thể.
Câu 3: Hãy so sánh đặc điểm nhân vật trung tâm của chủ nghĩa cổ điển và
chủ nghĩa hiện thực phê phán. Cho ví dụ minh họa cụ thể trong tác phẩm
cụ thể.
Câu 4: Anh/chị hãy phân tích nhân vật trong 1 tác phẩm của V.Hugo để
làm sáng tỏ đặc điểm nhân vật trung tâm của chủ nghĩa lãng mạn.
Câu 5: Anh/chị hãy phân tích nhân vật trong 1 tác phẩm tự chọn để làm
sáng tỏ đặc điểm nhân vật trung tâm của chủ nghĩa phê phán.
Câu 6: Anh/chị hãy làm sáng tỏ nguyên tắc khắc họa tính cách của chủ
nghĩa cổ điển qua 1 số tác phẩm cụ thế (Lơxit và Ăngđromac).
ĐỀ 1: ANH/CHỊ HÃY LÀM SÁNG TỎ NGUYÊN TẮC KHẮC HỌA TÍNH
CÁCH CỦA CHỦ NGHĨA LÀNG MẠN QUA TÁC PHẨM TỰ CHỌN.
Cuộc cách mạng tư sản Pháp đã xác lập sự thắng lợi của giai cấp tư sản,
sự sụp đổ của chế độ phong kiến. Song do bản chất tư hữu, giai cấp tư sản
không mang lại hạnh phúc cho con người. Ngay sau cách mạng, giai cấp tư sản
đã phản bội lại quyền lợi của quần chúng nhân dân sớm bộc lộ những khía cạnh
tiêu cực thuộc bản chất giai cấp. Điều này làm tan vỡ hy vọng và gây ra tâm
trạng bất mãn cho nhóm giai tầng là tiểu tư sản, tiểu nông và đặc biệt là tầng lớp
dân chủ tư sản cấp tiễn. Họ bất bình với những thành quả thực tế của cách
mạng với hiện thực cuộc sống đương thời. Thậm chí họ thất vọng chủ nghĩa tư
bản đã thiết lập một hình thức bóc lột nặng nề, tàn bạo hơn dẫn đến những bất
công của xã hội điều này dẫn tới sự bất mãn với hiện tại, họ muốn vươn tới
những ảo tưởng trong tương lai. Đây là cơ sở xã hội dẫn đến sự ra đời của chủ
nghĩa lãng mạn tích cực.
Về cơ sở ý thức thì chủ nghĩa lãng mạn ra đời dựa trên hai cơ sở ý thức
chủ yếu đó là chủ nghĩa xã hội không tưởng và triết học duy tâm cổ điển Đức.
Trước hết là chủ nghĩa xã hội không tưởng với hai khuynh hướng là bảo thủ
và tiến bộ, cả hai khuynh hướng đều nghiêm khắc lên án sự bất bình và vạch ra
những tội ác của chủ nghĩa tư bản, đều lấy lí tưởng đối lập với thực tại, kêu gọi
tình thương và lòng bác ái của giai cấp thống trị để xây dựng một xã hội công
bằng. Tiếp theo là triết học duy tâm cổ điển Đức vơí những quan điểm triết
học và mĩ học đề cao con người, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của cá
nhân trong xã hội tư sản cận đại. Vì vậy những học thuyết này có sự tác động
dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa lãng mạn. Điều này được thể hiện qua nguyên
tắc khắc họa tính cách thông qua tác phẩm “ Nhà thờ Đức bà Paris “ của Victor
Hygo.
Nguyên tắc khắc họa tính cách trong chủ nghĩa lãng mạn luôn coi
trọng vẻ riêng, cái đặc biệt độc đáo, thậm chí nhấn mạnh cái riêng đến mức
cực đoan, trở thành những ngoại lệ, phi thường, “lí tưởng”. Do đó, tính cách
nhân vật của chủ nghĩa lãng mạn thiếu ý nghĩa khái quát và tính phổ biến. Trong
đó, nguyên tắc khắc họa tính cách trong chủ nghĩa lãng mạn tích cực thường
đem những nhân vật có tình cảm mạnh mẽ và lí tưởng đẹp đẽ để đối lập với
thực tế nghèo nàn và thù địch chung quanh, đem cái cao cả, tiến bộ đối lập với
cái xấu xa, lạc hậu. Trong tác phẩm “Đức bà Paris” của Victor Hygo, nhân
vật Cadimodo là nhân vật thằng gù kéo chuông nhà thờ Đức bà Paris, tuy có
vẻ ngoài xấu xí nhưng bên trong Cadimodo là một tâm hồn thánh thiện, bay
bổng và tràn đầy tình yêu. Điều đó được thể hiện qua việc chàng biết ơn với
phó chủ giáo Clodio vì đã cứu rỗi từ lúc còn là trẻ mồ côi cho đến khi trưởng
thành đến nỗi có thể nói “Cadimodo yêu phó chủ giáo hơn bất cứ con chó, con
ngựa, con voi nào từng yêu chủ nó” và sẵn sàng làm bất cứ điều gì cho phó
giám mục “chỉ cần Clodo ra hiệu và Cadimodo có ý muốn làm vừa lòng ông ta
là nó sẵn sàng nhảy ngay từ ngọn tháp nhà thờ Đức bà xuống đất”. Đến khi
Cadimodo bị bắt và bị bêu trước công chúng, trong lúc chàng tuyệt vọng nhất vì
người chàng biết ơn và kính trọng đã bỏ rơi chàng thì nàng Exmaranda xuất
hiện đã giúp chàng xua tan cơn khát và khiến chàng có sự rung động đến rơi
nước mắt: “có lẽ đó là giọt nước mắt đầu tiên của một kẻ bất hạnh chưa lần
nào rỏ lệ”. Và khát vọng tình yêu mãnh liệt nhất của chàng là lúc chàng giải
cứu nàng Exmaranda, chàng không muốn nàng phải chết “rồi đột nhiên, nó ghì
chặt cô trong vòng tay… đau khổ tội nghiệp ngước lên lóe sáng”. Và sau khi
giải cứu nàng, chàng đã chăm sóc Exmanranda một cách cẩn thận, chu đáo thậm
chí còn ngồi quỳ xuống lắng nghe giọng hát của nàng và “chắp tay như cầu
khẩn” và cũng chính giọng hát đó đã khơi gợi lên những rung cảm, những xúc
động lắng sâu. Dù không được nàng chấp nhận tình cảm nhưng chàng vẫn yêu
nàng dù phải chịu biết bao sự dằn vặt, đau khổ thậm chí là hy sinh vì nàng. Từ
đó cho thấy được tình yêu đã khiến cho chàng thức tỉnh, vực lại được cuộc sống
của chính mình. Thế nhưng so với nhân vật Cadimodo với một tâm hồn thánh
thiện và một tình yêu trong sáng thì nhân vật Clôdơ thì lại ngược lại, là tiêu
biểu cho cái xấu, cái ác. Điều này được thể hiện ở việc hắn ta nhận nuôi
Cadimodo chỉ vì đứa em trai yêu quý của mình “dù chú Giăng có phạm lầm lỗi
gì cũng sẽ được chuộc lại bằng công việc từ thiện này, do chàng làm vì cậu em”
. Hơn thế nữa hắn ta còn khiến Cadimodo cảm thấy tuyệt vọng bởi Cadimodo
nghĩ rằng vị cứu tinh của đời mình đã đến nhưng không hắn ta đã “đột nhiên
quay lừa lại, thúc chạy, như vội vã gạt mọi lời van xin hèn hạ và chẳng hề quan
tâm”. Thậm chí tình yêu của Clodo dành cho Exmanda là một tình yêu độc
chiếm ích kỷ, hắn ta dọa nạt Gringoa vì nghĩ rằng nàng Exmanda không còn
trong trắng: “phải chăng mày đã bị Chúa bỏ rơi đến mức dám xâm phạm đến
cả cô gái sao”. Hắn ta còn đâm Phebuyt và đổ tội cho Exmanda vì sự ghen
tuông mù quáng của mình. Hơn thế nữa khi chứng kiến Exmanda đau khổ, dăn
vặt sự oan uổng trên đài treo cổ thì hắn nở nụ cười ghê rợn “giữa lúc khủng
khiếp nhất, một tiếng cười ma quỷ, tiếng cười chỉ có thể có khi không còn là
con người, bật ra rên khuôn mặt tái xám của vị linh mục”. Từ đó cho thấy được
bên cạnh những mặt tốt đẹp của một người mang hình dáng xấu xí thì một
người bình thường- phó giáo chủ lại có một tâm hồn không mấy tốt đẹp. Đó là
một điểm nhấn cho một giai đoạn của tác phẩm từ đó làm nổi bật nên hào quang
tốt đẹp của nó.
Hơn thế nữa, nguyễn tắc khắc họa tính cách trong chủ nghĩa lãng
mạn tích cực cũng không tái hiện được tính cách điển hỉnh trong hoàn
cảnh điển hình. Vì thế tính cách trong chủ nghĩa lãng mạn tích cực là trừu
tượng, phi lịch sử, không giải thích được, cũng không có logic nội tại khách
quan mà phát triển theo ảo tưởng chủ quan của nhà văn. Tuy nhiên, theo
nghĩa rộng, thì nhân vật trong chủ nghĩa lãng mạn tích cực, với cái vỏ ngoài phi
thường của hiện tượng, vẫn chứa đựng bên trong những nét điển hình của con
người đương thời. Trong tác phẩm “Nhà thờ Đức bà Paris” của Victor Hygo,
nhân vật Exmeranda là nhân vật hiện thân cho ảo tưởng chủ quan của nhà
văn. Đó là nàng thiếu nữ như tiên giáng trần nhưng thân phận éo le. Một lần nọ
với vẻ đẹp hoang dại, thần tiên nàng say sưa nhảy múa ca hát giữa quảng trường
trong ngày hội; nàng đã thu hút phó giáo chủ Clodo Phrolo “còn muốn được cô
sinh con nếu như cô ta xuất hiện trước khi Chúa làm người”, khiến ông bất
chấp giáo lý, sai Cadimodo bắt cóc nàng về. Thế nhưng khi Cadimodo bị xử
phạt trên đài bêu vì tội bắt cóc và gây rối ban đêm, Exmeranda đã bỏ qua
chuyện cũ, xuất hiện và mang theo dòng nước mát lành, chính lúc Cadimodo
cần tình thương và sự cứu giúp “cho tôi ngụm nước”. Khi mà tiếng thét van xin
của Cadimodo “không những làm đám bình dân đông đảo thành Pari đang vây
quanh cầu thang thương hại mà càng tăng thêm thích thú cho họ” thì nàng
Exmeranda lại “siêu phàm” hiện ra. Nàng đã cứu nhà thơ Pia Gringoa, thừa
nhận ông là chồng mình để giải cứu cho ông. Sau đó thực chất hai người chỉ là
bạn. Cô chấp nhận đánh đổi danh dự và nhân phẩm, mặc cho người khác
hiểu lầm để cứu người. Cho thấy bất kì ở đâu cảnh tượng ấy cũng cảm động
khi một cô gái xinh đẹp, tươi tắn, thuần khiết, duyên dáng ấy cũng như một vị
cứu tinh vậy. rất yếu ớt động mối từ tâm chạy tới như vậy để cứu giúp một kẻ
chất chồng đủ nỗi khổ ải, cổ quái và độc ác. Trên giàn bêu tù, cảnh tượng đó
thật siêu phàm khiến công chúng ngạc nhiên và đầy thán phục. Exmeranda
không những có tâm hồn sẵn sàng cứu giúp mọi người mà nàng còn có trái tim
biết yêu. Nàng yêu Phoebus bằng cả tâm hồn và sự ngây thơ – từ khi nàng
được Phoebus giúp trốn thoát hỏi Cadimodo. Theo nàng tình yêu đó là: “hai
mà hoá một, một trai và một gái hoà nhập thành một thiên thần. Đó là trời
xanh”.
Nếu trong tình yêu Cadimodo tỏ ra là người cao thượng thì
Exmeranda cũng là kẻ hết mình! Exmeranda đã từng thốt lên với Phoebus
rằng “chỉ cần có vậy khí trời và tình yêu”. Chính vì thế, nàng đã yêu bằng ngọn
lửa trong trái tim rực cháy đam mê cùng mù quáng. Lúc nào, ở đâu thì cái tên
“Phoebus” luôn ngự trị trong tâm trí cô gái Bohémiens đáng thương này.
V.Hugo đã phát huy tích cực thính giác âm nhạc và thị giác hội hoạ. Ông miêu
tả nàng đẹp như một thiên sứ; và trái tim nàng, tâm hồn nàng không gợn chút
bụi bẩn nào. Nàng không hiểu thấu được thế nào là lòng người hiểm ác, dối
gian, nên không lường trước được hết những tính toán xảo quyệt của “con quỷ”
Clodo Phrolo. Nàng chỉ biết một mực cự tuyệt Clodo Phrolo và yêu Pheobus
trong tuyệt vọng. Nàng đã phải chịu cực hình, chịu cái án oan, phải chịu cái chết
đau đớn trên đài treo cổ nhưng nàng đã dám chống lại tình yêu và những dụ dỗ
của phó giáo chủ, một lòng bảo vệ phẩm giá, sự trong trắng cùng tình yêu của
mình. Nàng là một minh chứng cho tâm hồn thuần khiết ngây thơ, trong
sáng. Một nàng tiên, một thần nữ trong tác phẩm!
Thông qua tác phẩm “Nhà thờ Đức bà Paris” của Victor Hygo , đã cho ta
thấy được nguyên tắc khắc họa tính cách của chủ nghĩa lãng mạn . Từ đó tác
phẩm đã thể hiện được sức sáng tạo của nhà văn và những quan niệm, tư tưởng
nhân văn mà tác giả muốn gửi gắm đến người đọc