DUỢC VỊ - A GIAO
Tên thuốc: Colla Asini.
Tên khoa học: Gelatinum Asini
A giao là keo chế từ da con lừa ( Equus Asinus L. ). Thường A giao
được làm dưới dạng miếng keo hình chữ nhật, dài 6cm, rộng 4cm, dầy
0,5cm, mầu nâu đen, bóng, nhẵn và cứng.
Khi trời nóng thì mềm, dẻo, trời khô thì dòn, dễ vỡ, trời ẩm thì hơi
mềm. Mỗi miếng nặng khoảng 20g. vết cắt nhẵn, mầu nâu đen hoặc đen,
bóng, dính (Dược Tài Học).
Tính vị: Vị ngọt, tính bình.
Quy kinh: Vào 3 kinh Can, Phế, Thận.
Tác dụng: Tư âm, bổ huyết, an thai, dưỡng huyết, nhuận phế, chỉ
huyết ( cầm máu).
Chủ trị: Trị huyết suy yếu, thổ huyết, băng huyết, các chứng ra máu.
Liều dùng: Ngày dùng 8 - 24g, uống với rượu hoặc cho vào thuốc
hoàn, tán.
Bào chế:
Theo Trung Quốc:
* Chọn loại da già, dầy, lông đen. Vào mùa đông - xuân ( khoảng
tháng 2 -3 hàng năm, lấy da lừa ngâm vào nước 2-5 ngày cho mềm ra rồi cạo
lông, cắt thành từng miếng mỏng ( để nấu cho dễ tan) .
Nấu 3 ngày 3 đêm, lấy nước cũ ra, thay nước mới, làm như vậy 5-6
lần để lấy hết chất keo của da lừa. Lọc qua rây bằng đồng có lỗ nhỏ rồi
khuấy với nước lọc có ít phèn chua, chờ vài giờ sau cho các tạp chất lắng
xuống , gạn lấy 1 lớp nước trong ở trên và cô đặc lại.
Trước khi lấy ra chừng 2 giờ thì thêm đường và rượu vào ( cứ 600g
da lừa thêm 4 lít rượu và 9kg đường ), nửa giờ trước khi lấy ra lại thêm dầu
đậu nành cho đỡ dính (600kg thêm 1kg dầu).
Đổ ra,để nguội, cắt thành phiến dài 10cm, rộng 4-4.5cm, dầy 0.8 -
1.6cm (Trung Dược Đại Từ Điển).
* Sao Với Cáp Phấn: Lấy chừng 1kg bột Cáp phấn cho vào chảo rang
cho nóng rồi bỏ các miếng A giao vào rang cho đến khi A giao nở dòn
không còn chỗ cứng nữa thì dùng rây ray bỏ bột Cáp phấn đi (Trung Dược
Đại Từ Điển).
* Sao Với Bồ Hoàng: Cho Bồ hoàng vào chảo, rang nóng rồi cho A
giao xắt mỏng vào, rang cho đến khi A giao nở dòn thì bỏ Bồ hoàng đi
(Trung Dược Đại Từ Điển).
* Ngâm với rượu hoặc nấu với nước cho tan ra (Đông Dược Học
Thiết Yếu).
Theo kinh nghiệm Việt Nam:
Lấy khăn vải sạch lau cho hết bẩn, thái nhỏ bằng hạt bắp, cho vào
chảo, sao với bột Cáp phấn hoặc Mẫu lệ (20%) cho phồng đều (Phương
Pháp Bào Chế Đông Dược).
Bảo quản: Để nơi khô ráo, tránh nóng, ẩm.
Kiêng kỵ:
+ Kỵ dùng chung với vị Đại hoàng (Bản Thảo Kinh Tập Chú ).
+ Vị ( bao tử ) yếu, nôn mửa: không dùng. Tỳ Vị hư, ăn uống không
tiêu không nên dùng ( Bản Thảo Kinh Sơ).
+ Vị hư, nôn mửa, có hàn đàm, lưu ẩm, không nên dùng (Bản Thảo
Hối Ngôn).
+ Tiêu chảy không nên dùng (Bản Thảo Bị Yếu).
+ Ngưòi Tỳ Vị hư yếu ( tiêu chảy, ói mửa, tiêu hóa kém...) không
dùng (Trung Dược Đại Từ Điển).