C NG HÒA XÃ H I CH NGHĨA VI T NAMỘ Ộ Ủ Ệ
Đc l p – T do – H nh phúcộ ậ ự ạ
BÁO CÁO SÁNG KI NẾ
“M t s gi i pháp ộ ố ả nh m nâng cao ch t l ng d y h cằ ấ ượ ạ ọ
phân môn Đa lýị l p 4”ớ
I. TÁC GI SÁNG KI NẢ Ế
H và tên: Ngọuy n Th Cúcễ ị
Ch c v , đn v công tác: Giáo viên tr ng Ti u h c Ng c Xuân, thànhứ ụ ơ ị ườ ể ọ ọ
ph Cao B ng, t nh Cao B ng.ố ằ ỉ ằ
II. LĨNH V C ÁP D NG Ự Ụ
Áp d ng trong lĩnh v c công tác gi ng d y phân môn Đa lý l p 4.ụ ự ả ạ ị ớ
III. TH C TR NG TR C KHI ÁP D NG SÁNG KI NỰ Ạ ƯỚ Ụ Ế
Đa lý là môn h c quan tr ng đ d n d t th h tr có c h i hi u bi tị ọ ọ ể ẫ ắ ế ệ ẻ ơ ộ ể ế
v nh ng đa đi m có tên trên b n đ, v con ng i, văn hóa, l ch s t ngề ữ ị ể ả ồ ề ườ ị ử ừ
vùng mi n, các tác đng v thiên tai đn cu c s ng con ng i và cách đi xề ộ ề ế ộ ố ườ ố ử
c a nhân lo i đi v i th gi i t nhiên. N m v ng ki n th c đa lý s giúpủ ạ ố ớ ế ớ ự ắ ữ ế ứ ị ẽ
th h t ng lai hi u h n v quá kh , hi n t i và t ng lai c a toàn c u.ế ệ ươ ể ơ ề ứ ệ ạ ươ ủ ầ
Phát tri n t môn T nhiên & Xã h i l p 1, 2, 3, phân môn Đa lý đcể ừ ự ộ ớ ị ượ
đa vào l p 4 nh m cung c p cho h c sinh m t s bi u t ng đa lý, b cư ớ ằ ấ ọ ộ ố ể ượ ị ướ
đu hình thành cho các em m t s khái ni m, m i quan h đa lý đn gi n vầ ộ ố ệ ố ệ ị ơ ả ề
thiên nhiên và con ng i Vi t Namườ ệ . Vi c d y h c phân môn Đa lý không chệ ạ ọ ị ỉ
cung c p cho h c sinh ki n th c đa lý t nhiên thu n túy mà còn hình thànhấ ọ ế ứ ị ự ầ
và phát tri n cho các em các kĩ năng và năng l c t h c, thói quen ham tìmể ự ự ọ
hi u, yêu thiên nhiên, đt n c, con ng i, có ý th c v ch quy n lãnh th ,ể ấ ướ ườ ứ ề ủ ề ổ
bi n đo và ý th c gi gìn t ng t c đt thiêng liêng c a T qu c.ể ả ứ ữ ừ ấ ấ ủ ổ ố
M c dù vi c d y h c phân môn Đa lý mang m t ý nghĩa r t quanặ ệ ạ ọ ị ộ ấ
tr ng nh ng đây là m t môn h c mang tính khái quát và tr u t ng nênọ ư ộ ọ ừ ượ
các em ti p nh n ki n th c khá khó khăn. Vi c ghi nh nh ng khái ni mế ậ ế ứ ệ ớ ữ ệ
đa lý, kĩ năng s d ng b n đ, l c đ, kĩ năng nh n xét, so sánh, phânị ử ụ ả ồ ượ ồ ậ
tích s li u đi v i h c sinh l p 4 qu th t m i m và xa l . Qua tìmố ệ ố ớ ọ ớ ả ậ ớ ẻ ạ
hi u, các em h c sinh khá tò mò và t ra thích thú v i môn h c này.ể ọ ỏ ớ ọ
Nh ng qua th c t gi ng d y, b n thân tôi nh n th y v i m i h c sinh,ư ự ế ả ạ ả ậ ấ ớ ỗ ọ
t t c các môn h c m i đu khó, các em th c s ng ngàng khi ti p c nấ ả ọ ớ ề ự ự ỡ ế ậ
v i các bài h c. Đa s h c sinh ch a nh n th y t m quan tr ng c a mônớ ọ ố ọ ư ậ ấ ầ ọ ủ
h c nên ch a dành th i gian h c t p, tìm hi u m t cách nghiêm túc.ọ ư ờ ọ ậ ể ộ
Ph n l n giáo viên cũng u tiên th i gian h n cho môn Toán, Ti ng Vi t.ầ ớ ư ờ ơ ế ệ
Khi gi ng d y, giáo viên ch y u d a vào sách giáo khoa, sách giáo viênả ạ ủ ế ự
1
nên ki n th c ch a đc m r ng, không cu n hút h c sinh vào gi h c.ế ứ ư ượ ở ộ ố ọ ờ ọ
Chính nh ng đi u này đã d n đn ch t l ng h c t p phân môn nàyữ ề ẫ ế ấ ượ ọ ậ
ch a cao.ư
K t qu kh o sát cu i h c kì I năm h c 201ế ả ả ố ọ ọ 5-2016 trên t ng s 4ổ ố 5 h cọ
sinh l p 4A, Tr ng Ti u h c Ng c Xuânớ ườ ể ọ ọ , đi m s các em đt đc nh sauể ố ạ ượ ư :
Cu iố
kì I TSHS Đi m 9-10ểĐi m 7-ể8Đi m 5-6ểĐi m d i 5ể ướ
SL % SL % SL % SL %
Năm
h cọ
2015-
2016
45 11 24,4% 15 33,3% 17 37,8% 2 4,5%
Chính vì v y, vi c đ ra gi i pháp giúp h c sinh có h ng thú khi h cậ ệ ề ả ọ ứ ọ
phân môn Đa lýị l p 4 là m t vi c làm r t c n thi t đi v i m i nhà giáo th cớ ộ ệ ấ ầ ế ố ớ ỗ ự
s có tâm huy t v i ngh . Đ t o đc s ham mu n khám phá, tìm hi u vự ế ớ ề ể ạ ượ ự ố ể ề
nh ng vùng đt, nh ng hi n t ng t nhiên, m i quan h gi a thiên nhiên vàữ ấ ữ ệ ượ ự ố ệ ữ
con ng i Vi t Nam, ườ ệ đòi h i ng i giáo viên ph i tìm tòi, nghiên c u, luônỏ ườ ả ứ
đi m i ph ng pháp d y h cổ ớ ươ ạ ọ . Trong ph m vi báo cáo này, tôi xin đ ra m tạ ề ộ
s gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng d y h c phân môn ố ả ằ ấ ượ ạ ọ Đa lýị cho h cọ
sinh l p 4 trong tr ng ti u h c.ớ ườ ể ọ
IV. B N CH T C A SÁNG KI NẢ Ấ Ủ Ế
1. Tính m i, tính sáng t o, tính khoa h cớ ạ ọ
a) Sáng ki n này có tính m i, đc áp d ng l n đu, không trùng v i cácế ớ ượ ụ ầ ầ ớ
sáng ki n đã đc công nh n tr c đó.ế ượ ậ ướ
b) Tính sáng t o, tính khoa h c ạ ọ
Ch ng trình ươ đa lýị l p 4ớ cung c p cho HS m t s ki n th c c b n thi tấ ộ ố ế ứ ơ ả ế
th c v : ự ề các sự v t, hi n t ng và các m i quan h đa lí đn gi n các vùngậ ệ ượ ố ệ ị ơ ả ở
chính trên đt n c ta.ấ ướ Đ d y t t phân môn ể ạ ố này, chúng ta c n ph i h p m tầ ố ợ ộ
cách hài hòa các ph ng phápươ và hình th c t ch cứ ổ ứ d y h c. Mà m c tiêuạ ọ ụ
tr ng tâm c a phân môn Đa lí là giúp các em hình thành cho h c sinh m t sọ ủ ị ọ ộ ố
bi u t ng, khái ni m đa líể ượ ệ ị đn gi n v đt n c và con ng i các vùngơ ả ề ấ ướ ườ ở
mi n khác nhau trên đt n c Vi t Namề ấ ướ ệ ... N u chúng ta c d y chay, ho c tế ứ ạ ặ ổ
ch c các ho t đng d y h c đn đi u đ chuy n t i n i dung thì ti t h c trứ ạ ộ ạ ọ ơ ệ ể ể ả ộ ế ọ ở
nên nhàm chán, thi u h p d n và h c sinh ti p thu ki n th c m t cách thế ấ ẫ ọ ế ế ứ ộ ụ
đng, máy móc. Vì thộ ế, ngoài gi ng d y trên l p, vi c cho các em quan sátả ạ ớ ệ
đi t ng t i th c đa ho c qua tranh nh, băng hình, thi t k m t s trò ch iố ượ ạ ự ị ặ ả ế ế ộ ố ơ
t o đi u ki n cho các em vui h c... cũng là cách t t nh t đ đt đc m cạ ề ệ ọ ố ấ ể ạ ượ ụ
tiêu d y h c. ạ ọ Nh c i ti n ph ng pháp d y h c, sau khi h c xong môn h cờ ả ế ươ ạ ọ ọ ọ
2
này, h c sinh s có kh năng liên h ki n th c đã h c v i th c t đt n c,ọ ẽ ả ệ ế ứ ọ ớ ự ế ấ ướ
đa ph ngị ươ
* Các gi i pháp đã đc tri n khai c th nh sau:ả ượ ể ụ ể ư
- Gi i pháp 1:ả H ng d n h c sinh so sánh, phân tích s li uướ ẫ ọ ố ệ
Vi c x lý thông tin, so sánh, phân tích s li u trên b n đ, l c đ, kĩệ ử ố ệ ả ồ ượ ồ
năng ch b n đ là m t trong nh ng vi c làm quan tr ng mà h c sinh c n đtỉ ả ồ ộ ữ ệ ọ ọ ầ ạ
đc khi h c phân môn Đa lý. N u quan sát, phân tích b n đ, l c đ, phânượ ọ ị ế ả ồ ượ ồ
tích s li u không chính xác s d n đn s hi u bi t sai l ch v các y u t đaố ệ ẽ ẫ ế ự ể ế ệ ề ế ố ị
lý. Ngay t nh ng bài h c đu tiên, tôi đã h ng d n các em th t chi ti t, t mừ ữ ọ ầ ướ ẫ ậ ế ỉ ỉ
cách đc b n đ, l c đ, cách đc b ng chú gi i đ h c sinh có bi u t ngọ ả ồ ượ ồ ọ ả ả ể ọ ể ượ
đa lý c n tìm trên l c đ, b n đ, cách tìm v trí c a đi t ng trên b n đị ầ ượ ồ ả ồ ị ủ ố ượ ả ồ
(sông, dãy núi, thành ph , gi i h n c a t nh, thành ph ...). Trong các gi h c,ố ớ ạ ủ ỉ ố ờ ọ
tôi th ng t ch c cho các em th o lu n nhóm. Trong khi h c sinh th o lu n,ườ ổ ứ ả ậ ọ ả ậ
phân tích, x lý thông tin, giáo viên quan sát các nhóm m t cách t p trung nh ngử ộ ậ ư
không đa ra ý ki n, không c t ngang suy nghĩ c a h c sinh, đôi khi đa ra cácư ế ắ ủ ọ ư
câu h i nh m kích thích trí tò mò c a các em. Khuy n khích t t c các em đaỏ ằ ủ ế ấ ả ư
ra ý ki n c a riêng mình. Khi ph n l n các em đã đa ra ý ki n, giáo viên cóế ủ ầ ớ ư ế
th k t thúc th o lu n b ng nh ng câu h i mang tính k t lu n n i dung. B ngể ế ả ậ ằ ữ ỏ ế ậ ộ ằ
vi c t làm vi c, t x lý, phân tích, so sánh s li u, h c sinh s t tin và yêuệ ự ệ ự ử ố ệ ọ ẽ ự
thích môn h c này h n.ọ ơ
- Gi i pháp 2:ả S u t m tranh nh, v t th tư ầ ả ậ ậ
V i đc đi m t duy c th , h c sinh r t thích nh ng hình nh tr c quanớ ặ ể ư ụ ể ọ ấ ữ ả ự
sinh đng. H n n a ki n th c đa lí r t phong phú và r t m i m nh t là đi v iộ ơ ữ ế ứ ị ấ ấ ớ ẻ ấ ố ớ
b ph n h c sinh ít có đi u ki n đc sách báo, xem tivi, du l chộ ậ ọ ề ệ ọ ị ... N u ch quaế ỉ
kênh chữ, h c sinh khó có th lĩnh h i nh ng đc đi m tiêu bi u c a các thànhọ ể ộ ữ ặ ể ể ủ
ph , vùng đt, con ng i... trên đt n c Vi t Nam. Vìố ấ ườ ấ ướ ệ v y cùng v i vi c sậ ớ ệ ử
d ng b n đ, l c đ giúp h c sinh n m đc các đc đi m v v trí, đa hìnhụ ả ồ ượ ồ ọ ắ ượ ặ ể ề ị ị
đt đaiấ, các vùng mi n trên đt n c, ề ấ ướ tôi đã s u t m ư ầ thêm tranh nh làm đả ồ
dùng d y h c đáp ng yêu c u gi ng d yạ ọ ứ ầ ả ạ nh : khai thác các hình nh v Vi tư ả ề ệ
Nam- đt n c, con ng i, m t s danh lam, th ng c nh, di tích l ch s c a Caoấ ướ ườ ộ ố ắ ả ị ử ủ
B ng... Ngoài ra, tôi cònằ phát hi n trong nh ng t p l ch treo t ng ch a đngệ ữ ậ ị ườ ứ ự
m t ngu n tranh nh vô cùng phong phú dùng đ d y nhi u bài Đa Líộ ồ ả ể ạ ề ị trong
ch ng trình.ươ
Cao B ng là m t đa ph ng có nhi u s n ph m th công truy n th ngằ ộ ị ươ ề ả ầ ủ ề ố
n i ti ng. Ngoài vi c gi i thi u v i các em m t s ngh th công truy nổ ế ệ ớ ệ ớ ộ ố ề ủ ề
th ng, giáo viên có th s u t m m t s s n ph m th công cho h c sinh quanố ể ư ầ ộ ố ả ẩ ủ ọ
sát nh : túi, khăn, áo th c m, áo chàm, dao, kéo c a đng bào xã Phúc Sen, ...ư ổ ẩ ủ ồ
- Gi i pháp 3: ảS u t m ư ầ t li u và cop vào đĩa CD dùng trên máy tínhư ệ
Trong xã h i hi n nay, công ngh thông tin đã có nh h ng sâu s c điộ ệ ệ ả ưở ắ ố
v i ngành giáo d c. ớ ụ ng d ng công ngh thông tin vào gi ng d y s giúp h cỨ ụ ệ ả ạ ẽ ọ
sinh h ng thú h n v i gi h c và t đó hi u qu s đc nâng lênứ ơ ớ ờ ọ ừ ệ ả ẽ ượ . Vì th tôiế
3
dày công s u t m nh ng th c phim có n i dung liên quan đn vi c gi ng d yư ầ ữ ướ ộ ế ệ ả ạ
đa lí nh ng băng đĩa nh c, đĩa “Vi t Nam đt n c con ng i”, nh ng đo nị ở ữ ạ ệ ấ ướ ườ ữ ạ
clip v m t s hi n t ng bão, lũ, l c xoáy m t s đa ph ng, hình lũ quétề ộ ố ệ ượ ố ở ộ ố ị ươ
các t nh mi n núi, các ho t đng b o v môi tr ng di n ra kh p n i... cópở ỉ ề ạ ộ ả ệ ườ ễ ắ ơ
vào đĩa CD theo n i dung c a t ng bài. Qua vi c xem nh ng hình nh s ngộ ủ ừ ệ ữ ả ố
đng, h c sinh d dàng c m nh n và rung đng tr c v đp c a thiên nhiên,ộ ọ ễ ả ậ ộ ướ ẻ ẹ ủ
con ng i, hi u đc tác đng c a thiên nhiên đi v i đi s ng cũng nh tráchườ ể ượ ộ ủ ố ớ ờ ố ư
nhi m c a m i công dân trong vi c b o v môi tr ng. Chúng ta có th sệ ủ ỗ ệ ả ệ ườ ể ử
d ng nh ng đo n phim đ :ụ ữ ạ ể
+ T ch c cho h c sinh làm vi c đ phát hi n ra ki n th c, tìm ra d uổ ứ ọ ệ ể ệ ế ứ ấ
hi u đc đi m c a đi t ng đa lí. ệ ặ ể ủ ố ượ ị
+ Minh h a cho l i gi ng c a giáo viên.ọ ờ ả ủ
+ M r ng t m hi u bi t c a các em trong vi c chi m lĩnh ki n th c.ở ộ ầ ể ế ủ ệ ế ế ứ
+ C ng c ki n th c và rèn luy n kĩ năng nh n th c cho h c sinh.ủ ố ế ứ ệ ậ ứ ọ
Ngoài ra, giáo viên có th tr c ti p quay l i m t s hình nh trong các lể ự ế ạ ộ ố ả ễ
h i trong n c, c a đa ph ng; s u t m m t s làn đi u dân ca quen thu c:ộ ướ ủ ị ươ ư ầ ộ ố ệ ộ
hát quan h , hát chèo, hát c i l ng, ca Hu , ...; hay m t s khúc hát dân caọ ả ươ ế ộ ố
quen thu c c a đng bào dân t c thi u s Cao B ng: hát then, hát l n, hátộ ủ ồ ộ ể ố ằ ượ
Giá Hai... đ h c sinh thêm yêu m n phong t c, t p quán c a đt n c, quêể ọ ế ụ ậ ủ ấ ướ
h ng. Xen l n các ho t đng d y, n u có n i dung c n liên h , h c sinh sươ ẫ ạ ộ ạ ế ộ ầ ệ ọ ẽ
đc tr c ti p ch ng ki n nh ng nét đp c a quê h ng, đt n c mình.ượ ự ế ứ ế ữ ẹ ủ ươ ấ ướ
- Gi i pháp 4: Thi t k m t s trò ch iả ế ế ộ ố ơ
H c sinh ti u h c nói chung và h c sinh l p 4 nói riêng là l a tu i cònọ ể ọ ọ ớ ứ ổ
ham ch i. Vì th n u ch gi ng d y ki n th c thu n túy mà không quan tâmơ ế ế ỉ ả ạ ế ứ ầ
đn nhu c u vui ch i c a các em thì hi u qu s không nh chúng ta mongế ầ ơ ủ ệ ả ẽ ư
đi. Vì th , t o đi u ki n cho tr “h c mà ch i, ch i mà h c” là vi c làm c nợ ế ạ ề ệ ẻ ọ ơ ơ ọ ệ ầ
thi t. Thông qua ph n m m PowerPoint, tôi đã thi t k m t s trò ch i: Đế ầ ề ế ế ộ ố ơ ố
vui đa lý, Rung chuông vàng, Ô ch kì di u, Chi c h p may m n,... Vi c tị ữ ệ ế ộ ắ ệ ổ
ch c m t s trò ch i xen l n gi a các ti t d y đa lý s khi n cho tr hàoứ ộ ố ơ ẫ ữ ế ạ ị ẽ ế ẻ
h ng, l p h c sôi n i và ghi nh ki n th c m t cách t nhiên h n.ứ ớ ọ ổ ớ ế ứ ộ ự ơ
2. Hi u quệ ả
Sau khi áp d ng tri t đ các ụ ệ ể gi iả pháp nêu trên, k t h p hài hòa gi a cácế ợ ữ
ph ng pháp d y h c, tôi nh n th y đã đem l i k t qu đáng k . H c sinh vôươ ạ ọ ậ ấ ạ ế ả ể ọ
cùng h ng thú khi đn ti t h c ứ ế ế ọ Đa lýị. Các em ghi nh ki n th c d dàng h n.ớ ế ứ ễ ơ
Nhi u h c sinh có kh năng t ng h p ki n th c, ề ọ ả ổ ợ ế ứ bi t đc b n đ, l c đ, cóế ọ ả ồ ượ ồ
kĩ năng ch b n đ, tìm v trí đi t ng trên b n đ, ỉ ả ồ ị ố ượ ả ồ bi t so sánh, phân tích sế ố
li uệ, hi u đc tác đng c a ể ượ ộ ủ thiên nhiên đi v i đt n c và con ng i Vi tố ớ ấ ướ ườ ệ
Nam, hi u đc ể ượ s c n thi t ph i b o v môi tr ngự ầ ế ả ả ệ ườ , cách khai thác tài
nguyên thiên nhiên m t cách khoa h c ộ ọ cũng nh ưý th c ứb o v ch quy nả ệ ủ ề
lãnh th c a đt n c. Các em có kh năng liên h đc nh ng đi u đã h cổ ủ ấ ướ ả ệ ượ ữ ề ọ
4
vào th c t cu c s ng đ góp ph n c i thi n môi tr ng s ng ngày càng t iự ế ộ ố ể ầ ả ệ ườ ố ươ
đp h n.ẹ ơ
K t qu ki m tra cu i kì II năm h c 201ế ả ể ố ọ 5-2016, đi v i phân môn ố ớ Đa lý,ị
đi m s các emể ố đt đc nh sau :ạ ượ ư
Cu i kì IIốTSH
S
Đi m 9-10ểĐi m 7-ể8Đi m 5-6ểĐi m d iể ướ
5
SL % SL % SL % SL %
Năm h cọ
2015-2016 45 18 40,0% 19 42,2% 8 17,8% 0
K t qu ki m tra cu i kì I năm h c 201ế ả ể ố ọ 6-2017:
Cu i kì IốTSH
S
Đi m 9-10ểĐi m 7-ể8Đi m 5-6ểĐi m d iể ướ
5
SL % SL % SL % SL %
Năm h cọ
2016-2017 38 22 57,9% 14 36,8% 2 5,3% 0
3. Kh năng và các đi u ki n c n thi t đ áp d ng sáng ki nả ề ệ ầ ế ể ụ ế
* Sáng ki n có kh năng áp d ng trong ph m vi cế ả ụ ạ ác tr ng ti u h c.ườ ể ọ
* Đi u ki n c n thi t đ áp d ng sáng ki n:ề ệ ầ ế ể ụ ế
- Nghiên c u kĩ n i dung các bài d y.ứ ộ ạ
- L a ch n ph ng pháp d y h c linh ho t, phù h p.ự ọ ươ ạ ọ ạ ợ
- Dành th i gian s u t m tranh nh, nghiên c u, thi t kờ ư ầ ả ứ ế ế bài d yạ.
- Nhà tr ng đc trang b đy đ các lo i máy móc ph c v cho vi cườ ượ ị ầ ủ ạ ụ ụ ệ
d y h c ng h c công ngh thông tin nh : máy tính xách tay, máy chi u, loa,ạ ọ ứ ọ ệ ư ế
đài,...
4. Th i gian và nh ng ng i tham gia t ch c áp d ng l n đuờ ữ ườ ổ ứ ụ ầ ầ
Sáng ki n này đc áp d ng trong h c kì Iế ượ ụ ọ I năm h c 201ọ5-2016, h c kì Iọ
năm h c 2016-2017, do giáo viên ch nhi m và h c sinh l p 4A c a hai nămọ ủ ệ ọ ớ ủ
h c th c hi n và áp d ng cho nh ng năm h c ti p theo.ọ ự ệ ụ ữ ọ ế
V. K T LU NẾ Ậ
Qua th c t cho th y vi c áp d ng nh ng ự ế ấ ệ ụ ữ gi iả pháp d y h cạ ọ trên đã
mang l i hi u qu thi t th c t i l p tôi gi ng d y. ạ ệ ả ế ự ạ ớ ả ạ Dù áp d ng b t kì m tụ ấ ộ
gi i pháp nào, giáo viên cũng ph i chú tr ng ả ả ọ vào vi c đi m i ph ng phápệ ổ ớ ươ
d y h cạ ọ , giúp các em bi t cách h c, t giác h c t p, có kh năng ế ọ ự ọ ậ ả lĩnh h iộ
ki n th cế ứ m t cách ch đng nh tộ ủ ộ ấ , luôn coi tr ng và đng viên, khuy n khíchọ ộ ế
các em h c t p, tôn tr ng m i s ch đng và sáng t o c a các em, bi n gọ ậ ọ ọ ự ủ ộ ạ ủ ế iờ
5