BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: CƠ SỞ NGÔN NGỮ HỌC VÀ TIẾNG VIỆT
NGÀNH: TIẾNG NHẬT
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Lưu hành nội bộ)
MỤC LỤC
PHẦN 1. TỔNG LUẬN .........................................................................................4
CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT XÃ HỘI CỦA NGÔN NGỮ.....................................4
1. Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội.............................................................................4
2. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người.....................6
3. Ngôn ngữ là hiện thực trực tiếp của tư tưởng ......................................................7
4. Ngôn ngữ - lời nói - hoạt động lời nói .................................................................9
CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG TÍN HIỆU VÀ NGUỒN GỐC CỦA
NGÔN NGỮ .................................................................................12
1. Hệ thống tín hiệu của ngôn ngữ ...........................................................................12
1.1. Bản chất tín hiệu của ngôn ngữ.........................................................................12
1.2. Hệ thống và cấu trúc của ngôn ngữ...................................................................14
1.2.1. Những khái niệm mở đầu...............................................................................14
1.2.2. Hệ thống và cấu trúc của ngôn ngữ................................................................15
2. Nguồn gốc của ngôn ngữ .....................................................................................17
PHẦN 2. CƠ SỞ NGỮ ÂM HỌC VÀ NGỮ ÂM TIẾNG VIỆT........................20
CHƯƠNG 3: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TẦM
QUAN TRỌNG CỦA NGỮ ÂM HỌC ......................20 1. Đối tượng của ngữ âm
học ...................................................................................20 1.1. Ngữ
âm..............................................................................................................20 1.2. Ngữ
âm học .......................................................................................................20 1.2.1.
Từ mặt sinh vật học (cấu âm).........................................................................21 1.2.2.
Từ mặt vật lí học (âm học).............................................................................23 1.3.
Từ mặt chức năng xã hội...................................................................................24 2.
Tầm quan trọng của ngữ âm học..........................................................................24
CHƯƠNG 4: ÂM TIẾT VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT........26
1. Khái niệm âm tiết.................................................................................................26
2. Đặc điểm của âm tiết Tiếng Việt .........................................................................26
2.1. Có tính độc lập cao............................................................................................26
2.2. Có khả năng biểu hiện ý nghĩa..........................................................................27
2
2.3. Có một cấu trúc chặt chẽ...................................................................................29
CHƯƠNG 5: ÂM TỐ, ÂM VỊ VÀ CÁC HỆ THỐNG ÂM VỊ TRONG TIẾNG
VIỆT.................................................................................31 1. Định
nghĩa............................................................................................................31 1.1.
Định nghĩa âm tố...............................................................................................31 1.2.
Định nghĩa âm vị...............................................................................................31 1.3.
Phân biệt âm vị với âm tố .................................................................................31 2.
Các hệ thống âm vị của Tiếng Việt......................................................................32
2.1. Hệ thống âm đầu ...............................................................................................32
2.2. Hệ thống âm đệm ..............................................................................................33
2.3. Hệ thống âm chính ............................................................................................34
2.4. Hệ thống âm cuối ..............................................................................................36
CHƯƠNG 6: CÁC HIỆN TƯỢNG NGÔN ĐIỆU ..............................................37
1. Ngữ điệu...............................................................................................................37
2. Trọng âm ..............................................................................................................38
3. Thanh điệu và các thanh điệu của Tiếng Việt......................................................38
3.1. Định nghĩa.........................................................................................................38
3.2. Miêu tả các thanh điệu Tiếng Việt....................................................................38
3.3. Phân loại các thanh điệu Tiếng Việt .................................................................39
CHƯƠNG 7: CHỮ VIẾT VÀ CHÍNH TẢ ..........................................................41
1. Vai trò của chữ viết ..............................................................................................41
2. Chính tả và một số đặc điểm của chuẩn chính tả .................................................41
3. Tình hình chữ viết và chính tả của ta hiện nay ....................................................42
3.1. Đánh giá chung .................................................................................................42
3.2. Một số quy định về chuẩn hóa chính tả ............................................................43
PHẦN 3. CƠ SỞ TỪ VỰNG HỌC VÀ TỪ VỰNG TIẾNG VIỆT ...................45
CHƯƠNG 8: TỪ VỰNG HỌC, CẦU TẠO TỪ VÀ CỤM TỪ CỐ ĐỊNH.......45
1. Từ vựng học .........................................................................................................45
2. Cấu tạo từ .............................................................................................................47
3. Cụm từ cố định.....................................................................................................51
3.1. Khái niệm..........................................................................................................51
3.2. Phân loại cụm từ cố định...................................................................................51
3.2.1. Thành ngữ ......................................................................................................51
3
3.2.2. Quán ngữ........................................................................................................52
3.2.3. Ngữ cố định định danh...................................................................................52
CHƯƠNG 9: NGHĨA CỦA TỪ............................................................................54
1. Nghĩa của từ .........................................................................................................54
2. Cơ cấu nghĩa của từ..............................................................................................55
2.1 Nghĩa gốc - nghĩa phái sinh ...............................................................................55
2.2 Nghĩa tự do - nghĩa hạn chế ...............................................................................56
2.3 Nghĩa trực tiếp - nghĩa chuyển tiếp....................................................................56
2.4 Phân tích nghĩa của từ........................................................................................58
CHƯƠNG 10: QUAN HỆ ĐỒNG ÂM, ĐỒNG NGHĨA VÀ
TRÁI NGHĨA TRONG TỪ VỰNG ...........................................60
1. Từ đồng âm ..........................................................................................................60
2. Từ đồng nghĩa ......................................................................................................61
3. Từ trái nghĩa
.........................................................................................................61
CHƯƠNG 11: CÁC LỚP TỪ TRONG TỪ VỰNG............................................63
1. Phân lớp từ ngữ theo nguồn gốc ..........................................................................63
1.1. Các từ ngứ gốc Hán...........................................................................................63
1.2. Các từ ngữ gốc Ấn Âu.......................................................................................63
2. Phân lớp từ ngữ theo phạm vi sử dụng ................................................................64
2.1 Thuật ngữ ...........................................................................................................64
2.1.1 Khái niệm........................................................................................................64
2.1.2. Đặc điểm ........................................................................................................65
2.2. Từ ngữ địa phương............................................................................................66
2.3. Từ nghề nghiệp .................................................................................................68
3. Tiếng lóng ............................................................................................................68
4. Lớp từ chung ........................................................................................................69
5. Phân lớp từ ngữ theo phong cách sử dụng ...........................................................70
6. Lớp từ khẩu ngữ...................................................................................................70
7. Lớp từ ngữ thuộc phong cách viết .......................................................................72
PHẦN 1. TỔNG LUẬN
CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT XÃ HỘI CỦA NGÔN NGỮ
4
Về mặt thời gian lịch sử, chắc hẳn ngôn ngữ của loài người phải cổ xưa hơn
rất nhiều lần so với ngay cả những huyền thoại xưa cũ nhất. Nó gắn bó với sự sống
của con người như đồ ăn thức uống, như sự thở ra, hít vào…; đến nỗi dường như
không mấy khi mỗi người chúng ta nghĩ tới nó, nghĩ rằng có một cái gọi là ngôn ngữ
tồn tại với mình.
Nhưng rồi có lúc chúng ta tự hỏi: Ngôn ngữ là gì?
Lời giải đáp cho câu hỏi đó không phải chỉ có một và không thể chỉ có một,
bởi vì bản thân ngôn ngữ vốn là một đối tượng hết sức phức tạp và đa diện.
1. Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội
Nói rằng ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội là bởi vì một sự thật hiển nhiên:
nó không phải là hiện tượng tự nhiên (vốn là những hiện tượng tồn tại một cách
khách quan, không lệ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người) như sao băng,
thủy triều, động đất…
Ngôn ngữ chỉ sinh ra và phát triển trong xã hội loài người, do ý muốn và nhu
cầu: người ta phải giao tiếp với nhau trong quá trình sống và tồn tại, phát triển. Bên
ngoài xã hội loài người, ngôn ngữ không thể phát sinh. Điều này được chứng minh
qua hai câu chuyện sau đây:
Chuyện thứ nhất: Theo nhà sử học Hêđồrôt, hoàng đế Zêlan Utđin Acba đã
cho tiến hành một thí nghiệm để xem một đứa trẻ không cần ai dạy bảo, có thể biết
được đạo của mình hay không, có biết nói tiếng nói của tổ tiên mình và gọi tên vị
thần của dòng đạo mình hay không… Ông ta đã cho bắt cóc một số trẻ sơ sinh thuộc
nhiều dân tộc, nhiều tôn giáo, dòng đạo khác nhau, đem nuôi cách li hoàn toàn với xã
hội trong một tháp kín; không ai được đến gần; cho ăn uống qua một đường dây…
Mười hai năm sau, cửa tháp được mở. Những đứa trẻ vẫn lớn lên; nhưng chúng có
nhiều biểu hiện của thú hơn là người và không hề có biểu hiện nào về tiếng nói hoặc
tín ngưỡng, tôn giáo cả.
Chuyện thứ hai: Năm 1920, ở Ấn Độ, người ta phát hiện ra hai em bé gái
được chó sói nuôi sống trong một cái hang. Một em khoảng hai tuổi, một em khoảng