
NGUYỄN THỊ MỸ LỘC – NGUYỄN HỒNG KIÊN
------------
CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG LĨNH
VỰC SỨC KHỎE TÂM THẦN
Hà Nội, 5/2013

CHỦ TRÌ BIÊN SOẠN:
NGUYỄN THỊ MỸ LỘC – NGUYỄN HỒNG KIÊN
TRƯỜNG ĐH GIÁO DỤC – ĐH QUỐC GIA HN
NHÓM TÁC GIẢ:
1. GS.TS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc
2. PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa
3. PGS.TS. Đặng Hoàng Minh
4. ThS. Nguyễn Hồng Kiên

1
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU…………………………………………………………………….…...1
Chương 1……………………………………………………………………………………2
KHÁI QUÁT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN………………………………………….…2
I. Khái niệm và thuật ngữ………………………………………………………….……...3
II. Lịch sử phát triển nghành sức khỏe tâm thần……………..…………………...…...16
III. Mô hình sức khỏe tâm thần…………………………………………………………18
IV. Các nghề nghiệp chuyên môn tong lĩnh vực sức khỏe tâm thần……………….…25
V. Đạo đức nghề trong thực hành chăm sóc sức khỏe tâm thần………………...…….27
Chương II……………………………………………………………………………….…31
VAI TRÒ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CÁC DỊCH VỤ SỨC KHỎE TÂM
THẦN….31
I. Khái niệm công tác xã hội……………………………………………….…………….31
II. Vai trò công tác xã hội……………………………………………………..………....31
III. Các lý thuyết đặc trưng vận dụng trong công tác xã hội.........................................32
IV. Nhu cầu công tác xã hội trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần.....................................36
V. Thục hành ca và vai trò của công tác xã hội trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần.....42
VI. Các kỹ năng cơ bản khi hỗ trợ người rối nhiễu tâm trí...........................................49
Chương III............................................................................................................................58
THỰC HÀNH HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG.....................................................................58
I. Sự loại trừ xã hội.............................................................................................................58
II. Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự xa rời xã hội...............................................60
III. Gia đình là thành tố quan trọng trong thực hành hòa nhập cho trẻ em và vị thành
niên.......................................................................................................................................69
Chương IV............................................................................................................................82
THỰC HÀNH VỚI TRẺ EM VÀ VỊ THÀNH NIÊN.....................................................82
I. Các vấn đề pháp luật bảo hộ quyền trẻ em..................................................................82
II. Những lưu ý về sự phát triển tâm lý – xã hội ở tuổi vị thành niên...........................83
III. Nhu cầu đặc trưng của tuổi vị thành niên.................................................................86
IV. Các vấn đề hướng nội..................................................................................................88
V. Các vấn đề hướng ngoại................................................................................................94
VI. Các rối loạn phát triển ở trẻ nhỏ..............................................................................104

2
Chương V...........................................................................................................................107
THỰC HÀNH VỚI NGƯỜI LỚN.................................................................................................107
I. Trường hợp điển cứu....................................................................................................107
II. Trầm cảm ở người lớn................................................................................................117
III. Các hình thức can thiệp công tác xã hội khác.........................................................124
IV. Tâm thần phân liệt ở người lớn................................................................................134
Chương VI..........................................................................................................................145
THỰC HÀNH VỚI NGƯỜI GIÀ...................................................................................145
I. Trường hợp điển cứu....................................................................................................145
II. Người già và các loại hình sức khỏe tâm thần..........................................................153
III. Các vấn đề sức khỏe tâm thần lâu dài ở người già.................................................167

3
LỜI GIỚI THIỆU
Cuốn giáo trình “Công tác xã hội trong lĩnh vực sức khoẻ tâm thần” dành cho
Cao đẳng nghề CTXH (công tác xã hội) được các tác giả biên soạn nhằm giúp các nhà
quản lý CTXH từ trung ương đến địa phương; cán bộ các trung tâm CTXH, làng trẻ SOS;
nhân viên CTXH tại bệnh viện tâm thần và tại cộng đồng trong việc quản lý và trợ giúp
người rối nhiễu tâm trí. Tài liệu hướng tới mục tiêu làm tăng thêm vốn hiểu biết về cách hỗ
trợ cho những người có vấn đề về sức khoẻ tâm thần, đặc biệt có thể làm cẩm nang trong
thực hành CTXH với người rối nhiễu tâm trí.
Cuốn giáo trình được viết theo hướng thực hành mang tính thực tiễn cao. CTXH
là ngành khoa học thực hành vì thế nhóm tác giả đã rất nỗ lực trong việc thực hành trị liệu
các ca thực tế và chọn những trường hợp điển cứu để đưa vào tài liệu. Từ chính thực tế
các ca mà nhóm tác giả can thiệp, chúng tôi lựa chọn những kiến thức lý thuyết phù hợp
để đưa vào giáo trình nhằm thiết thực phục vụ công tác trợ giúp người rối nhiễu tâm trí
cho các nhân viên CTXH. Kiến thức và kỹ năng để thực hành CTXH trong lĩnh vực sức
khoẻ tâm thần rất mới mẻ đối với Việt Nam. Chính vì vậy, nhóm tác giả đã dày công trong
việc tiếp thu các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực này của các quốc gia phát triển như
Mỹ, Ôtrâylia, Đức…
Trong cuốn sách này, sinh viên hệ đại học và học viên cao học ngành CTXH
cũng có thể tham khảo để bổ sung thêm kiến thức, nâng cao kỹ năng thực hành và làm việc
trong thực tế - một điều vô cùng quan trọng trong lĩnh vực CTXH.
Để hoàn thành cuốn sách này, nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn Bộ Lao
động – TB & XH đặc biệt là sự tạo điều kiện hết sức nhiệt tình của Cục bảo trợ xã hội, các
Trung tâm BTXH tại Ba Vì, Trung tâm tham vấn Share - Hà Nội, Bệnh viện tâm thần Đà
Nẵng, Khoa Tâm thần Bệnh viện quân đội 103. Nhóm biên soạn cũng xin vô cùng biết ơn
các cá nhân như GS.TS. Paul Quang Trần (Mỹ), GS.TS. Lê Ngọc Hùng - Viện Xã hội học –
HVHCQGHCM,TS. Trần Văn Kham - Trường ĐHKHXH & NV - ĐHQGHN đã nhiệt tình
giúp đỡ để cuốn sách được hoàn thiện. Cuốn giáo trình này chưa thể đáp ứng đầy đủ
những mong đợi của người sử dụng, nhóm tác giả trân trọng những đóng góp của độc giả
để cuốn sách được hoàn thiện hơn.
Thay mặt nhóm tác giả
ThS. Nguyễn Hồng Kiên

