intTypePromotion=1

GIÁO TRÌNH KINH TẾ ĐỊA LÝ

Chia sẻ: Nguyen Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:130

0
95
lượt xem
19
download

GIÁO TRÌNH KINH TẾ ĐỊA LÝ

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Hoạt động kinh tế là bộ phận quan trọng nhất cấu thành nên xã hội loài người, hoạt động đó không thể xảy ra ngoài không gian sống của con người, đó chính là môi trường địa lý. Lãnh thổ và hoạt động kinh tế của con người luôn có mối quan hệ qua lại lẫn nhau. Bởi vậy hoạt động kinh tế không thể thiếu sự hiểu biết và nghiên cứu lãnh thổ nơi diễn ra các hoạt động kinh tế đó. “Địa lý kinh tế" (ĐLKT) ra đời cùng với sự hình thành các ngành sản xuất Nông...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: GIÁO TRÌNH KINH TẾ ĐỊA LÝ

  1. Ch−¬ng 1 §èi t−îng, nhiÖm vô vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu cña §Þa lý Kinh tÕ i- §èi t−îng nghiªn cøu cña §Þa lý Kinh tÕ 1.1- §èi t−îng nghiªn cøu Ho¹t ®éng kinh tÕ lµ bé phËn quan träng nhÊt cÊu thµnh nªn x· héi loµi ng−êi, ho¹t ®éng ®ã kh«ng thÓ x¶y ra ngoµi kh«ng gian sèng cña con ng−êi, ®ã chÝnh lµ m«i tr−êng ®Þa lý. L·nh thæ vµ ho¹t ®éng kinh tÕ cña con ng−êi lu«n cã mèi quan hÖ qua l¹i lÉn nhau. Bëi vËy ho¹t ®éng kinh tÕ kh«ng thÓ thiÕu sù hiÓu biÕt vµ nghiªn cøu l·nh thæ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ®ã. “§Þa lý kinh tÕ" (§LKT) ra ®êi cïng víi sù h×nh thµnh c¸c ngµnh s¶n xuÊt N«ng nghiÖp khi con ng−êi biÕt gieo trång vµ thu ho¹ch. Kinh nghiÖm mµ con ng−êi tÝch luü ®−îc khi ph©n biÖt h¹t gièng gieo ë l·nh thæ nµy th× tèt, l·nh thæ kia th× xÊu chÝnh lµ nÒn mãng ban ®Çu cña §LKT. Theo quan ®iÓm ngµy nay, §LKT lµ m«n khoa häc x· héi, nghiªn cøu c¸c hÖ thèng l·nh thæ kinh tÕ x· héi nh»m rót ra nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ quy luËt h×nh thµnh vµ ho¹t ®éng cña chóng ®Ó vËn dông vµo tæ chøc kh«ng gian (l·nh thæ) tèi −u c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ x· héi trong thùc tiÔn. S¬ ®å hÖ thèng L.K.X (L·nh thæ, Kinh tÕ, X· héi) L.K.X §iÒu kiÖn tù nhiªn §iÒu kiÖn kinh tÕ §iÒu kiÖn x· héi cña l·nh thæ cña l·nh thæ cña l·nh thæ C¸c ngµnh s¶n C¸c ngµnh dÞch VÞ trÝ ®Þa lý Tµi nguyªn thiªn nhiªn vô + To¹ ®é ®Þa lý + H÷u h¹n xuÊt + D©n c− + N«ng nghiÖp + Giao th«ng vËn + DiÖn tÝch + V« h¹n + D©n téc + C«ng nghiÖp t¶i vµ Th«ng tin + H×nh thÓ C¸c yÕu tè tù nhiªn + Chñng téc liªn l¹c + T«n gi¸o + Biªn giíi + §Þa h×nh + Quan hÖ l¸ng + KhÝ hËu +Th−¬ng m¹i giÒng + Du lÞch + Thuû v¨n + Thæ nh−ìng + DÞch vô kh¸c + Sinh vËt 5
  2. §èi t−îng nghiªn cøu chñ yÕu cña §LKT lµ hÖ thèng L·nh thæ - Kinh tÕ - X· héi (LKX). LKX lµ mét hÖ thèng cã cÊu tróc phøc t¹p, bao gåm ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ®iÒu kiÖn x· héi cña l·nh thæ liªn quan tíi ho¹t ®éng s¶n xuÊt, nghØ ng¬i cña con ng−êi cïng víi viÖc b¶o vÖ m«i tr−êng sèng. VÒ thùc chÊt LKX ®−îc x¸c ®Þnh bëi c¸c yÕu tè tù nhiªn bëi møc ®é ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh kinh tÕ, ph©n bè kinh tÕ trªn l·nh thæ, bëi c¸c ®iÒu kiÖn x· héi chÝnh trÞ. V× thÕ nã sÏ kh¸c biÖt rÊt lín gi÷a c¸c quèc gia, c¸c vïng hoÆc c¸c khu vùc cã ®Æc ®iÓm tù nhiªn, sù ph¸t triÓn kinh tÕ, h×nh th¸i x· héi kh¸c nhau. 1.2. VÞ trÝ cña m«n häc trong hÖ thèng c¸c ngµnh häc §Þa lý kinh tÕ lµ mét m«n khoa häc ®éc lËp nh−ng nã lu«n cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c m«n khoa häc kh¸c. §Þa lý kinh tÕ nghiªn cøu kh«ng gian ®Þa lý n¬i diÔn ra ho¹t ®éng kinh tÕ x· héi cña con ng−êi. V× vËy §Þa lý kinh tÕ sö dông hÇu hÕt c¸c kh¸i niÖm, c¸c kiÕn thøc cña c¸c m«n: §Þa chÊt häc, ®Þa vËt lý, sinh vËt, lý, ho¸… MÆt kh¸c m«n häc l¹i liªn quan nhiÒu tíi c¸c kiÕn thøc kinh tÕ - x· héi: chÝnh trÞ, kinh tÕ, luËt, d©n téc häc… Do ®ã muèn lÜnh héi tèt kiÕn thøc m«n häc §LKT cÇn ph¶i cã kiÕn thøc tæng hîp c¬ b¶n cña nhiÒu m«n häc kh¸c nhau. §Þa lý kinh tÕ ph¶i gi¶i quyÕt vÊn ®Ò quan hÖ gi÷a m«i tr−êng ®Þa lý vµ nÒn s¶n xuÊt x· héi. §ã lµ mèi quan hÖ mang tÝnh triÕt häc gi÷a con ng−êi vµ tù nhiªn. ii- NhiÖm vô cña ®Þa lý kinh tÕ Nghiªn cøu §Þa lý kinh tÕ nh»m thùc hiÖn nhiÖm vô quan träng vÒ mÆt lý luËn - ph−¬ng ph¸p luËn, ph−¬ng ph¸p còng nh− thùc tiÔn tæ chøc kh«ng gian kinh tÕ x· héi. §Ó thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n−íc, §LKT ViÖt Nam tËp trung nghiªn cøu vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p chiÕn l−îc cho c¸c vÊn ®Ò chñ yÕu sau: - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ cña ViÖt Nam, kh¶ n¨ng héi nhËp cña ViÖt Nam vµo tiÕn tr×nh ph©n c«ng lao ®éng khu vùc vµ quèc tÕ. - Ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vµ chiÕn l−îc quèc gia vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi theo l·nh thæ (theo vïng) nh»m t¹o ra nh÷ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ l·nh thæ m¹nh mÏ vµ cã hiÖu qu¶ theo h−íng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. - Ph−¬ng ph¸p luËn vµ ph−¬ng ph¸p ph©n vïng kinh tÕ, quy ho¹ch tæng thÓ kinh tÕ x· héi, ph©n bè lùc l−îng s¶n xuÊt. - Nh÷ng ®Æc ®iÓm, quy luËt h×nh thµnh vµ ho¹t ®éng c¸c hÖ thèng l·nh thæ chøc 6
  3. n¨ng (c¸c ngµnh vµ lÜnh vùc kinh tÕ), c¸c hÖ thèng l·nh thæ tæng hîp ®a chøc n¨ng (c¸c vïng kinh tÕ, c¸c ®Þa bµn kinh tÕ träng ®iÓm …). - Ph−¬ng ph¸p luËn vµ ph−¬ng ph¸p lùa chän vïng (®Þa bµn) ®Þa ®iÓm cô thÓ cho ph©n bè vµ ®Çu t− ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh. - Mèi quan hÖ gi÷a n©ng cao hiÖu qu¶ vµ b¶o ®¶m c«ng b»ng theo chiÒu ngang (theo vïng) trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n−íc; mèi quan hÖ h÷u c¬ gi÷a ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi víi b¶o vÖ m«i tr−êng, ®¶m b¶o c©n b»ng sinh th¸i. - Mèi quan hÖ gi÷a kÕ ho¹ch ho¸ vµ qu¶n lý theo ngµnh víi kÕ ho¹ch ho¸ vµ qu¶n lý theo l·nh thæ, gi÷a qu¶n lý vÜ m« vµ qu¶n lý vi m« vÒ mÆt l·nh thæ. iii- Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó xøng ®¸ng víi vÞ trÝ cña m«n häc vµ hoµn thµnh tèt c¸c nhiÖm vô trªn, §Þa lý kinh tÕ sö dông réng r·i c¸c quan ®iÓm, c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu truyÒn thèng còng nh− hiÖn ®¹i. §Þa lý kinh tÕ nghiªn cøu c¸c l·nh thæ kinh tÕ x· héi, c¸c LKX th−êng kh¸ réng lín cã liªn quan ®Õn nhiÒu vÊn ®Ò, nhiÒu khÝa c¹nh, cã quy m« vµ b¶n chÊt kh¸c nhau nh−ng l¹i t−¬ng t¸c chÆt chÏ víi nhau. V× vËy ®Ó nghiªn cøu tèt vÊn ®Ò ®ã, c¸c nhµ §Þa lý kinh tÕ ph¶i sö dông th−êng xuyªn nhÊt qu¸n c¸c quan ®iÓm tiÕp cËn, hÖ thèng vµ tæng hîp. H¬n n÷a c¸c L.K.X kh«ng ngõng vËn ®éng trong kh«ng gian vµ biÕn ®æi theo thêi gian v× vËy ®Ó ®Þnh h−íng ®óng ®¾n sù ph¸t triÓn t−¬ng lai cña chóng cÇn ph¶i cã quan ®iÓm ®éng vµ quan ®iÓm lÞch sö. §Þa lý kinh tÕ còng cã ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu chung nh− nhiÒu m«n khoa häc kh¸c: Thu thËp tµi liÖu, sè liÖu thèng kª… song víi §Þa lý kinh tÕ cßn cã mét sè ph−¬ng ph¸p ®Æc tr−ng sau: 3.1. Ph−¬ng ph¸p kh¶o s¸t thùc ®Þa Kh¶o s¸t thùc ®Þa lµ ph−¬ng ph¸p truyÒn thèng ®Æc tr−ng cña §Þa lý kinh tÕ. §iÒu c¨n b¶n cña §Þa lý kinh tÕ lµ viÖc nghiªn cøu L.K.X muèn vËy ph¶i tai nghe, m¾t thÊy. V× vËy viÖc xem xÐt, c¶m nhËn, m« t¶ trªn thùc ®Þa lµ c¸i kh«ng thÓ thiÕu. Sö dông ph−¬ng ph¸p nµy gióp c¸c nhµ §Þa lý kinh tÕ tr¸nh ®−îc nh÷ng kÕt luËn, quyÕt ®Þnh chñ quan, véi vµng, thiÕu c¬ së thùc tiÔn. 3.2. HÖ thèng th«ng tin ®Þa lý (GIS) GIS lµ mét c¬ së d÷ liÖu trªn m¸y tÝnh, hiÖn ®−îc sö dông réng r·i ®Ó l−u gi÷, ph©n tÝch, xö lý vµ hiÓn thÞ c¸c th«ng tin vÒ kh«ng gian l·nh thæ. 7
  4. 3.3. Ph−¬ng ph¸p b¶n ®å Ph−¬ng ph¸p b¶n ®å lµ ph−¬ng ph¸p truyÒn thèng ®−îc sö dông phæ biÕn trong nghiªn cøu ®Þa lý tù nhiªn, ®Þa lý nh©n v¨n, ®Þa lý kinh tÕ vµ nhiÒu m«n häc kh¸c. L·nh thæ cÇn ph¶i nghiªn cøu cña §Þa lý kinh tÕ th−êng rÊt lín: Thµnh phè, tØnh, miÒn, quèc gia. V× thÕ nÕu kh«ng sö dông b¶n ®å th× chóng ta kh«ng thÓ cã mét tÇm nh×n bao qu¸t l·nh thæ trong sù nghiªn cøu cña m×nh. Bëi vËy c¸c nghiªn cøu §Þa lý kinh tÕ ®−îc khëi ®Çu b»ng b¶n ®å vµ kÕt thóc b»ng b¶n ®å, nã chÝnh lµ “ng«n ng÷” tæng hîp, ng¾n gän, sóc tÝch, trùc quan cña ®èi t−îng nghiªn cøu. 3.4. Ph−¬ng ph¸p viÔn th¸m ViÔn th¸m lµ ph−¬ng ph¸p ngµy cµng ®−îc sö dông réng r·i trong nhiÒu m«n khoa häc ®Æc biÖt lµ c¸c m«n khoa häc vÒ tr¸i ®Êt. Nã cho ta mét c¸ch nh×n tæng qu¸t nhanh chãng hiÖn tr¹ng cña ®èi t−îng nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng hiÖn t−îng, nh÷ng mèi liªn hÖ khã nh×n thÊy trong kh¶o s¸t thùc ®Þa. 3.5. Ph−¬ng ph¸p dù b¸o Ph−¬ng ph¸p dù b¸o gióp ng−êi nghiªn cøu ®Þnh h−íng chiÕn l−îc, x¸c ®Þnh c¸c môc tiªu vµ kÞch b¶n ph¸t triÓn tr−íc m¾t vµ l©u dµi cña c¸c ®èi t−îng nghiªn cøu mét c¸ch kh¸ch quan, cã c¬ së khoa häc phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn vµ xu thÕ ph¸t triÓn cña hiÖn thùc. 3.6. Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých gióp c¸c nhµ nghiªn cøu ra quyÕt ®Þnh ë mäi cÊp (quèc tÕ, quèc gia, vïng…) mét c¸ch hîp lý, sö dông bÒn v÷ng vµ cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc, lùa chän c¸c ch−¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch, dù ¸n ph¸t triÓn trªn c¬ së so s¸nh chi phÝ víi lîi Ých. 8
  5. Ch−¬ng 2 Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ tæ chøc l∙nh thæ I. C¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt §Ó ®¶m b¶o cho nÒn kinh tÕ quèc d©n ph¸t triÓn æn ®Þnh víi nhÞp ®é t¨ng tr−ëng cao, trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn ph¶i nghiªn cøu vµ vËn dông tèt c¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt. 1.1. Nguyªn t¾c 1 Ph©n bè c¸c c¬ së s¶n xuÊt gÇn c¸c nguån nguyªn liÖu, nhiªn liÖu, n¨ng l−îng, nguån lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm. Trong thùc tiÔn c¸c c¬ së s¶n xuÊt ®Òu cÇn nguyªn, nhiªn liÖu, n¨ng l−îng, lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm; tïy theo ®Æc ®iÓm cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng c¬ së s¶n xuÊt, tõng ngµnh s¶n xuÊt mµ cã thÓ sö dông nguyªn t¾c nµy linh ho¹t ®Ó gi¶m bít chi phÝ s¶n xuÊt ®Õn møc thÊp nhÊt. - Nghiªn cøu vËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gi¶m bít ®−îc c¸c chi phÝ s¶n xuÊt, ®Æc biÖt chi phÝ trong kh©u vËn t¶i, tõ ®ã h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt. - Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy cÇn chó ý nghiªn cøu nh÷ng ®Æc ®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng nhãm ngµnh s¶n xuÊt ®Ó ph©n bè s¶n xuÊt hîp lý. a) §èi víi s¶n xuÊt c«ng nghiÖp (®−îc chia thµnh 5 nhãm ngµnh): - Nhãm 1: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vËn chuyÓn nguyªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c xÝ nghiÖp luyÖn kim, s¶n xuÊt xi m¨ng, chÕ biÕn mÝa, ®−êng hoa qu¶ hép... §èi víi nhãm nµy, trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi c¸c nguån nguyªn liÖu. - Nhãm 2: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vËn chuyÓn nhiªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c nhµ m¸y nhiÖt ®iÖn, mét sè xÝ nghiÖp ho¸ chÊt… Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, nhãm nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi nguån nhiªn liÖu. - Nhãm 3: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vÒ ®iÖn n¨ng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh− nh÷ng xÝ nghiÖp c«ng 9
  6. nghiÖp dïng ®iÖn nhiÒu trong s¶n xuÊt (luyÖn kim mµu b»ng ph−¬ng ph¸p ®iÖn ph©n...). Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c c¬ së ®iÖn lín, c¸c nguån ®iÖn rÎ tiÒn. - Nhãm 4: Bao gåm c¸c c¬ së c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm lµ cã chi phÝ vÒ ®µo t¹o vµ tr¶ c«ng lao ®éng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: dÖt may, giÇy da, thñ c«ng mü nghÖ tinh x¶o... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c trung t©m d©n c− lín cã tr×nh ®é d©n trÝ cao. - Nhãm 5: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt næi bËt lµ cã chi phÝ vÒ tiªu thô s¶n phÈm cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn thùc phÈm, bia, r−îu, b¸nh kÑo... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c trung t©m tiªu thô lín. b) §èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp: VËn dông nguyªn t¾c trªn, còng ph¶i dùa vµo ®Æc ®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cña tõng nhãm ngµnh ®Ó bè trÝ s¶n xuÊt. - C©y l−¬ng thùc: Cã yªu cÇu tiªu thô réng r·i kh¾p n¬i, dÔ thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh. Do ®ã cÇn ®−îc ph©n bè theo 2 h−íng: Ph©n bè réng kh¾p trªn c¸c vïng l·nh thæ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu tiªu dïng t¹i chç cña d©n c−; ph©n bè tËp trung ë nh÷ng vïng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó tËp trung ®Çu t−, th©m canh, h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ lín, t¨ng n¨ng suÊt, s¶n l−îng c©y l−¬ng thùc, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. - C©y c«ng nghiÖp vµ c©y ¨n qu¶: Yªu cÇu nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh th¸i chÆt chÏ h¬n so víi c©y l−¬ng thùc; mÆt kh¸c s¶n phÈm cña nã ®ßi hái ph¶i ®−îc chÕ biÕn míi n©ng cao ®−îc gi¸ trÞ s¶n phÈm. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm c©y nµy cÇn ®−îc ph©n bè tËp trung, h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ lín ®Ó kÕt hîp tèt víi ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt. 1.2. Nguyªn t¾c 2 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp, thµnh thÞ víi n«ng th«n. NÒn kinh tÕ quèc d©n muèn ph¸t triÓn tèt, cÇn cã sù kÕt hîp ph¸t triÓn nhÞp nhµng gi÷a tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong mét c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n thèng nhÊt, mµ tr−íc hÕt lµ c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp; v× ®©y lµ 2 ngµnh s¶n xuÊt vËt chÊt chñ yÕu cña nÒn kinh tÕ. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc, cÇn ph¶i kÕt hîp tèt gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp. 10
  7. - Ph©n bè s¶n xuÊt kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp sÏ gãp phÇn xãa bá hiÖn t−îng c¸c vïng n«ng nghiÖp ®¬n thuÇn, mµ ph¸t triÓn theo h−íng h×nh thµnh c¸c h×nh thøc s¶n xuÊt liªn kÕt n«ng-c«ng nghiÖp víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao t¹o ®iÒu kiÖn cho c«ng nghiÖp t¸c ®éng ngµy cµng nhiÒu, cµng cã hiÖu qu¶ vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp; tõng b−íc thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ n«ng nghiÖp; h×nh thµnh c¬ cÊu kinh tÕ c«ng-n«ng nghiÖp ngµy cµng hîp lý. - Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¬ cÊu s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, mµ tr−íc hÕt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp trùc tiÕp phôc vô n«ng nghiÖp nh−: c¬ khÝ chÕ t¹o, söa ch÷a m¸y mãc c«ng cô phôc vô s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, b¶o qu¶n n«ng s¶n, c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng phôc vô d©n c− vµo c¸c vïng n«ng nghiÖp ®Ó thóc ®Èy n«ng nghiÖp ph¸t triÓn. Trong ph¸t triÓn, x©y dùng c¸c vïng kinh tÕ míi, cÇn cã sù kÕt hîp chÆt chÏ ngay tõ ®Çu gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp 1.3. Nguyªn t¾c 3 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý ph¸t triÓn nhanh chãng nÒn kinh tÕ-v¨n hãa cña c¸c vïng l¹c hËu, chËm ph¸t triÓn. - Do sù ph©n ho¸ cña c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn-kinh tÕ-x· héi-lÞch sö gi÷a c¸c vïng l·nh thæ cña ®Êt n−íc nªn gi÷a c¸c vïng th−êng cã sù chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ-v¨n ho¸-x· héi. C¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn vÒ kinh tÕ - x· héi th−êng lµ nh÷ng vïng biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o, vïng c− tró cña ®ång bµo d©n téc Ýt ng−êi cã vÞ trÝ quan träng trong an ninh, chÝnh trÞ, quèc phßng. MÆt kh¸c, nh÷ng vïng nµy lµ nh÷ng vïng cßn nhiÒu tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt, nh−ng ch−a ®−îc khai th¸c, sö dông hîp lý. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, cÇn chó ý ph¸t triÓn nhanh chãng c¸c vïng nµy, nh»m khai th¸c tèt h¬n c¸c tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña ®Êt n−íc. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa lín trªn c¸c mÆt kinh tÕ-chÝnh trÞ- quèc phßng, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc, gãp phÇn xo¸ bá dÇn sù c¸ch biÖt gi÷a c¸c d©n téc, t¨ng c−êng khèi ®oµn kÕt toµn d©n, n©ng cao d©n trÝ, t¨ng c−êng lùc l−îng tù vÖ trªn c¸c tuyÕn biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o. gãp phÇn phßng thñ vµ b¶o vÖ v÷ng ch¾c ®Êt n−íc. - Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt vµo c¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn trªn c¬ së c¸c ph−¬ng ¸n ph©n vïng vµ quy ho¹ch c¸c vïng kinh tÕ cña ®Êt n−íc. 11
  8. 1.4. Nguyªn t¾c 4 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng. ThÕ giíi ngµy nay vÉn cßn tån t¹i chñ nghÜa ®Õ quèc vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng, v× vËy x©y dùng ®Êt n−íc vµ b¶o vÖ ®Êt nuíc ph¶i lu«n lu«n g¾n chÆt víi nhau. Do ®ã ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa to lín gãp phÇn h¹n chÕ thiÖt h¹i khi x¶y ra chiÕn tranh. - Trong thùc tiÔn vËn dông, cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau ®©y: + CÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt quan träng cã ý nghÜa then chèt ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n vµo s©u trong néi ®Þa, xa c¸c tuyÕn biªn giíi. + Ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt lín quan träng trªn nhiÒu vïng l·nh thæ cña ®Êt n−íc, tr¸nh qu¸ tËp trung vµo mét sè vïng nhÊt ®Þnh. Ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt cã tÝnh chÊt gän nhÑ, dÔ c¬ ®éng khi xÈy ra t×nh huèng chiÕn tranh ë c¸c tuyÕn biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o ®Ó kÕt hîp tèt ph¸t triÓn víi cñng cè quèc phßng. 1.5. Nguyªn t¾c 5 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng c¸c quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. Ngµy nay trªn thÕ giíi ®ang diÔn ra qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ cña tÊt c¶ c¸c n−íc. Mäi quèc gia ®Òu muèn t×m kiÕm cho m×nh mét ®−êng lèi chiÕn l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ thÝch hîp víi nguån thu cao, tèc ®é t¨ng tr−ëng nhanh vµ æn ®Þnh, trªn c¬ së khai th¸c cã hiÖu qu¶ mäi nguån tµi nguyªn cña ®Êt n−íc vµ lîi dông ®Õn møc tèi ®a sù hç trî kinh tÕ tõ bªn ngoµi. Do ®ã ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ më ®· trë thµnh mét xu h−íng tÊt yÕu cña thêi ®¹i. V× vËy trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, cÇn ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c ®Þa ph−¬ng, c¸c vïng vµ nÒn kinh tÕ ®Êt n−íc ph¸t triÓn mét c¸ch cã lîi nhÊt. - Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý kÕt hîp ®óng ®¾n lîi Ých cña tÊt c¶ c¸c bªn tham gia hîp t¸c, ra søc ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt mµ ®iÒu kiÖn trong n−íc cã nhiÒu thuËn lîi trong tham gia hîp t¸c quèc tÕ. 12
  9. 1.6. Nguyªn t¾c 6 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý tæ chøc, ph©n c«ng lao ®éng hîp lý gi÷a c¸c vïng trong n−íc. Ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp nÒn kinh tÕ trong vïng. Nguyªn t¾c nµy ®−îc b¾t nguån tõ quy luËt ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ, tÊt yÕu sÏ dÉn tíi chuyªn m«n ho¸. §©y lµ mét quy luËt tÊt yÕu kh¸ch quan, do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn nghiªn cøu nhËn thøc quy luËt nµy nh»m ph©n bè s¶n xuÊt theo h−íng h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ ®−a l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. Tuy nhiªn ®i liÒn víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸, ph¶i kÕt hîp ph¸t triÓn tæng hîp nÒn kinh tÕ cña vïng míi cã thÓ khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt cña vïng vµ hç trî`cho chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt cña vïng ph¸t triÓn. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gãp phÇn khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi trong tÊt c¶ c¸c vïng, ®¶m b¶o cho c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong vïng ph¸t triÓn c©n ®èi nhÞp nhµng víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao. Ngoµi ra trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt ngµy nay, cÇn ®Æc biÖt chó ý tíi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn. CÇn coi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt nh− lµ mét trong nh÷ng nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt. II. Vïng kinh tÕ 2.1. Kh¸i niÖm vÒ vïng kinh tÕ Vïng kinh tÕ lµ nh÷ng bé phËn kinh tÕ, l·nh thæ ®Æc thï cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, cã chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp. 2.2. Néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ a) Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ : - Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt lµ dùa vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng vÒ tù nhiªn-kinh tÕ, x· héi-lÞch sö ®Ó s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ víi chÊt l−îng tèt, gi¸ thµnh h¹, cung cÊp cho nhu cÇu cña nhiÒu vïng kh¸c, cho nhu cÇu c¶ n−íc vµ xuÊt khÈu. - Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ thÓ hiÖn nÐt ®Æc tr−ng, ®éc ®¸o cña vïng, vai trß, nhiÖm vô cña vïng víi c¸c vïng kh¸c, còng nh− ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n trong mét giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. 13
  10. - Nh÷ng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn dùa trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng. V× vËy nh÷ng ngµnh nµy th−êng lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt chÝnh cña vïng vµ th−êng lµ nh÷ng ngµnh ®ãng vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ vïng. - Trong thùc tÕ, mçi vïng kinh tÕ th−êng cã nhiÒu ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kh¸c nhau (®Æc biÖt lµ vïng kinh tÕ lín). V× vËy cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®−îc vai trß vÞ trÝ cña tõng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng, còng nh− vai trß vÞ trÝ cña tõng c¬ së chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong ngµnh ®Ó cã ph−¬ng h−íng ®Çu t− ph¸t triÓn hîp lý. §Ó lµm ®−îc ®iÒu ®ã, ng−êi ta th−êng c¨n cø vµo mét hÖ thèng nhiÒu chØ tiªu ®Ó ph©n tÝch trong ®ã nh÷ng chØ tiªu ®−îc sö dông phæ biÕn lµ: + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh Êy ®−îc s¶n xuÊt ra ë trong vïng trong mét n¨m: S’IV S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng x 100% SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng SIV + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt ra trªn c¶ n−íc trong mét n¨m: S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng S’IV x 100% S’IN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc S’IN + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt ra trªn c¶ n−íc trong mét n¨m (hoÆc tû sè ®ã vÒ vèn ®Çu t− hay lao ®éng): SIV x 100% SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng SIN SIN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng: 14
  11. SIV SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng x 100% GOV: tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng. GOV KÕt hîp c¸c chØ tiªu trªn cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc vai trß vÞ trÝ c¸c ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ trong vïng. b) Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ: - Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ ph¸t triÓn tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt cã liªn quan, rµng buéc víi nhau; khai th¸c, sö dông ®Çy ®ñ mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt trong vïng ®Ó ph¸t triÓn toµn diÖn, c©n ®èi, hîp lý nÒn kinh tÕ vïng trong sù phèi hîp tèt nhÊt gi÷a c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, c¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt vµ c¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng, t¹o cho vïng mét c¬ cÊu s¶n xuÊt hîp lý nhÊt. + C¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ cña vïng lµ nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt ®ãng vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ cña vïng, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn s¶n xuÊt chÝnh cña vïng vµ lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt. + C¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng lµ nh÷ng ngµnh trùc tiÕp tiªu thô s¶n phÈm, hoÆc s¶n xuÊt cung cÊp nguyªn liÖu, n¨ng l−îng, vËt t−, thiÕt bÞ c¬ b¶n cho ngµnh chuyªn m«n ho¸, hoÆc cã nh÷ng mèi liªn hÖ chÆt chÏ trong quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt víi ngµnh chuyªn m«n ho¸. + C¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng lµ nh÷ng ngµnh sö dông c¸c phÕ phÈm, phô phÈm cña c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, hoÆc sö dông nh÷ng nguån tµi nguyªn nhá vµ ph©n t¸n ë trong vïng ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chñ yÕu phôc vô nhu cÇu néi bé cña vïng hoÆc nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt chÕ biÕn l−¬ng thùc, thùc phÈm, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng th«ng th−êng phôc vô néi bé cña vïng. - Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ phï hîp víi tiÕn bé khoa häc kinh tÕ, t¹o thuËn lîi ®Ó øng dông réng r·i c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt tiªn tiÕn, ®¶m b¶o cho vïng ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ-x· héi cao nhÊt. 2.3. C¸c lo¹i vïng kinh tÕ C¨n cø vµo quy m«, chøc n¨ng, møc ®é ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp. HÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ trong mét n−íc ®−îc ph©n lo¹i nh− sau. 2.3.1. Vïng kinh tÕ ngµnh: Vïng kinh tÕ ngµnh lµ vïng kinh tÕ ®−îc ph¸t triÓn vµ ph©n bè chñ yÕu mét ngµnh s¶n xuÊt, vÝ dô: Vïng n«ng nghiÖp, vïng c«ng nghiÖp. 15
  12. Vïng kinh tÕ ngµnh còng cã ®Çy ®ñ hai néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ ®ã lµ s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp. N¨m 1976, Nhµ n−íc ta ®· ®−a ra ph−¬ng ¸n 7 vïng n«ng nghiÖp vµ 8 vïng s¶n xuÊt l©m nghiÖp. 2.3.2. Vïng kinh tÕ tæng hîp: 2.3.2.1. Vïng kinh tÕ lín Vïng kinh tÕ lín lµ c¸c vïng kinh tÕ tæng hîp cÊp cao nhÊt. Mçi vïng kinh tÕ lín cã quy m« l·nh thæ bao trïm trªn nhiÒu tØnh vµ thµnh phè liÒn kÒ nhau; cã chung nh÷ng ®Þnh h−íng c¬ b¶n vÒ chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, víi nh÷ng ngµnh chuyªn m«n ho¸ lín cã ý nghÜa ®èi víi c¶ n−íc; sù ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng phong phó, ®a d¹ng. C¸c vïng kinh tÕ lín cßn cã nh÷ng mèi liªn quan chung vÒ kinh tÕ-chÝnh trÞ-quèc phßng. §èi víi n−íc ta hiÖn nay, cã 4 vïng kinh tÕ lín: - Vïng kinh tÕ B¾c Bé - Vïng kinh tÕ B¾c Trung Bé - Vïng kinh tÕ Nam Trung Bé - Vïng kinh tÕ Nam Bé. 2.3.2.2. Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh lµ nh÷ng vïng kinh tÕ võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng kinh tÕ, võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng hµnh chÝnh. Mçi vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh cã mét cÊp chÝnh quyÒn t−¬ng øng: Võa cã chøc n¨ng qu¶n lý kinh tÕ, võa cã chøc n¨ng qu¶n lý hµnh chÝnh trªn toµn bé ®Þa bµn l·nh thæ cña vïng. Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh cã 2 lo¹i: + Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh tØnh. + Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh huyÖn. III. Ph©n vïng kinh tÕ 3.1. Kh¸i niÖm ph©n vïng kinh tÕ Ph©n vïng kinh tÕ lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu ph©n chia l·nh thæ ®Êt n−íc ra thµnh mét hÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ, lµ qu¸ tr×nh v¹ch ra hoÆc tiÕp tôc ®iÒu chØnh ranh giíi hîp lý cña toµn bé hÖ thèng vïng; ®Þnh h−íng chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cho vïng vµ x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ vïng øng víi c¸c kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dµi h¹n 16
  13. nÒn kinh tÕ quèc d©n (15-20 n¨m). Trªn c¬ së ph©n vïng kinh tÕ, Nhµ n−íc cã kÕ ho¹ch tæ chøc, l·nh ®¹o vµ qu¶n lý kinh tÕ theo vïng ®−îc s¸t ®óng, còng nh− ®Ó ph©n bè s¶n xuÊt ®−îc hîp lý, nh»m ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi chi phÝ s¶n xuÊt thÊp nhÊt. Theo ph©n lo¹i vïng kinh tÕ, ph©n vïng kinh tÕ gåm cã ph©n vïng kinh tÕ tæng hîp vµ ph©n vïng kinh tÕ ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ ngµnh lµ c¬ së ®Ó x©y dùng kÕ ho¹ch ho¸ theo ngµnh vµ qu¶n lý kinh tÕ theo ngµnh, ®ång thêi cßn lµ c¬ së ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ tæng hîp theo tõng ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ tæng hîp dµi h¹n nÒn kinh tÕ quèc d©n, hoµn thiÖn kÕ ho¹ch ho¸ theo l·nh thæ ®Ó ph©n bè l¹i lùc l−îng s¶n xuÊt hîp lý h¬n, ®ång thêi lµ c¬ së ®Ó c¶i t¹o m¹ng l−íi ®Þa giíi hµnh chÝnh theo nguyªn t¾c thèng nhÊt sù ph©n chia vïng hµnh chÝnh vµ vïng kinh tÕ. 3.2. Nh÷ng c¨n cø ®Ó ph©n vïng kinh tÕ Vïng kinh tÕ h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan nªn khi tiÕn hµnh ph©n vïng kinh tÕ, cÇn ph¶i dùa trªn nh÷ng c¨n cø khoa häc sau: - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa trªn nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc do §¶ng vµ Nhµ n−íc ®Ò ra, thÓ hiÖn cô thÓ b»ng nh÷ng chØ tiªu nhiÖm vô lín vµ dµi h¹n. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo yÕu tè t¹o vïng Vïng kinh tÕ ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së t¸c ®éng tæng hîp cña c¸c yÕu tè. Nh÷ng yÕu tè t¹o vïng quan träng nhÊt lµ: + Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ (®©y lµ yÕu tè t¹o vïng c¬ b¶n nhÊt). + YÕu tè tù nhiªn: VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, sù ph©n bè cña c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn kh¸c (nói cao, s«ng réng, sù kh¸c biÖt cña c¸c miÒn tù nhiªn…). + yÕu tè kinh tÕ: C¸c trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c thµnh phè lín, c¸c ®Çu mèi giao th«ng vËn t¶i quan träng, c¸c c¬ së s¶n xuÊt n«ng-l©m-ng− nghiÖp réng lín. + YÕu tè tiÕn bé khoa häc kü thuËt: TiÕn bé kü thuËt trong ®iÒu tra c¬ b¶n, th¨m dß ®Þa chÊt, t×m kiÕm tµi nguyªn, ®æi míi quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt. + YÕu tè lÞch sö-x· héi-quèc phßng. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo kÕt qu¶ ph©n vïng ®Þa lý tù nhiªn tæng hîp cña ®Êt n−íc. 17
  14. 3.3. C¸c nguyªn t¾c ph©n vïng kinh tÕ Khi tiÕn hµnh ph©n vïng kinh tÕ cÇn ph¶i tu©n theo nh÷ng nguyªn t¾c sau: - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶n ¸nh trung thùc tÝnh chÊt kh¸ch quan cña sù h×nh thµnh vïng kinh tÕ; ®ång thêi ph¶i phôc vô nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dù ®o¸n vµ ph¸c ho¹ viÔn c¶nh t−¬ng lai cña vïng kinh tÕ, kÕt hîp tÝnh viÔn c¶nh víi tÝnh lÞch sö. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i thÓ hiÖn râ chøc n¨ng c¬ b¶n cña nã trong nÒn kinh tÕ c¶ n−íc b»ng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸. - Vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o cho c¸c mèi liªn hÖ néi t¹i cña vïng ph¸t sinh mét c¸ch hîp lý, ®Ó cho sù ph¸t triÓn cña vïng ®−îc nhÞp nhµng c©n ®èi nh− mét tæng thÓ thèng nhÊt, cã mét tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i xo¸ bá nh÷ng sù kh«ng thèng nhÊt gi÷a ph©n vïng kinh tÕ vµ ph©n chia ®Þa giíi hµnh chÝnh. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i b¶o ®¶m quyÒn lîi cña c¸c d©n téc trong céng ®ång quèc gia cã nhiÒu d©n téc. IV. Quy ho¹ch vïng kinh tÕ 4.1. Kh¸i niÖm Quy ho¹ch vïng kinh tÕ lµ biÖn ph¸p ph©n bè cô thÓ, cã kÕ ho¹ch, hîp lý c¸c ®èi t−îng s¶n xuÊt, c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt, c¸c ®iÓm d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng d©n c− trong vïng quy ho¹ch; lµ b−íc kÕ tiÕp vµ cô thÓ ho¸ cña ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ; lµ kh©u trung gian gi÷a kÕ ho¹ch ho¸ kinh tÕ quèc d©n theo l·nh thæ víi thiÕt kÕ x©y dùng. 4.2. Néi dung c¬ b¶n cña quy ho¹ch vïng Qua nghiªn cøu thùc tiÔn ng−êi ta thÊy r»ng, tÊt c¶ c¸c ph−¬ng ¸n quy ho¹ch ®Òu cã nhiÖm vô c¬ b¶n lµ chØ ra sù ph©n bè cô thÓ, hîp lý c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c ®iÓm d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh kinh tÕ bao gåm c¸c ®iÓm chÝnh sau ®©y: - X¸c ®Þnh cô thÓ ph−¬ng h−íng vµ c¬ cÊu s¶n xuÊt phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn-kinh tÕ-x· héi vµ tiÒm n¨ng mäi mÆt cña vïng. ThÓ hiÖn ®−îc ®óng ®¾n nhiÖm vô s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt. - X¸c ®Þnh cô thÓ quy m«, c¬ cÊu cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ phôc vô s¶n xuÊt bæ trî chuyªn m«n ho¸ vµ s¶n xuÊt phô, c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng trong vïng 18
  15. cã sù thÝch øng víi nhu cÇu lao ®éng, sinh ho¹t ®êi sèng cña d©n c− trong vïng. - Lùa chän ®iÓm ph©n bè cô thÓ c¸c c¬ së s¶n xuÊt (c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp, côm c«ng nghiÖp, trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c n«ng-l©m tr−êng, c¸c khu vùc c©y trång, vËt nu«i…), c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt (c¸c c¬ së vËt chÊt kü thuËt nh−: c«ng tr×nh thuû lîi, tr¹m thÝ nghiÖm, hÖ thèng ®iÖn, n−íc, m¹ng l−íi giao th«ng vËn t¶i, hÖ thèng kho tµng, hÖ thèng tr−êng ®µo t¹o c¸n bé, c«ng nh©n), c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng (m¹ng l−íi th−¬ng nghiÖp, dÞch vô, tr−êng häc, bÖnh viÖn, c©u l¹c bé, s©n vËn ®éng, vµnh ®ai c©y xanh…). - Lùa chän ®iÓm ph©n bè thµnh phè, khu d©n c− tËp trung. Khu trung t©m phï hîp víi ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt l©u dµi cña l·nh thæ. - Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®iÒu phèi lao ®éng vµ ph©n bè c¸c khu vùc d©n c− cho phï hîp víi c¸c yªu cÇu cña c¸c h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt vµ ®êi sèng trong vïng theo tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt. - TÝnh to¸n ®Ò cËp toµn diÖn hÖ thèng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ, kü thuËt, còng nh− ®Ò cËp vÊn ®Ò sö dông hîp lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng. - TÝnh to¸n vÊn ®Ò ®Çu t− trong x©y dùng vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ-x· héi, quèc phßng, b¶o vÖ m«i tr−êng. 4.3. Nh÷ng c¨n cø ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ Khi tiÕn hµnh quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo nh÷ng c¨n cø chñ yÕu sau: - Ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ. - Nh÷ng chØ tiªu, nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña vïng vµ ®Êt n−íc. - C¸c ®iÒu kiÖn vµ ®Æc ®iÓm cô thÓ cña vïng. 4.4. Nguyªn t¾c quy ho¹ch vïng kinh tÕ - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh chÊt cô thÓ trong néi dung còng nh− trong tiÕn tr×nh thùc hiÖn. §©y lµ nguyªn t¾c quan träng nhÊt, ®ßi hái ph−¬ng ¸n quy ho¹ch ph¶i ®−îc nghiªn cøu, tÝnh to¸n thËt cô thÓ, kh«ng cã sù chång chÐo, trïng lÆp kÓ c¶ trong néi dung, còng nh− tiÕn ®é thùc hiÖn. - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o kÕt hîp tèt gi÷a c¸c c¬ së s¶n xuÊt trùc tiÕp víi toµn bé hÖ thèng h¹ tÇng c¬ së cña vïng. - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i cã thêi gian t−¬ng øng phï hîp víi ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ vµ kÕ ho¹ch ho¸ dµi h¹n cña vïng. 19
  16. Ch−¬ng 3 Tµi nguyªn thiªn nhiªn I. Mèi quan hÖ gi÷a tù nhiªn vµ s¶n xuÊt x∙ héi 1.1. Kh¸i niÖm m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn 1.1.1. Kh¸i niÖm m«i tr−êng tù nhiªn: M«i tr−êng tù nhiªn lµ tæng thÓ c¸c yÕu tè tù nhiªn, c¸c hiÖn t−îng tù nhiªn vµ c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn trong mét tæng thÓ thèng nhÊt. Trong m«i tr−êng tù nhiªn c¸c yÕu tè vµ c¸c bé phËn cÊu thµnh cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau, t¹o nªn sù thèng nhÊt c©n b»ng cña tæng thÓ, ®ã lµ mét thÕ c©n b»ng ®éng, chóng th−êng xuyªn t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau, do ®ã mµ mét trong c¸c yÕu tè, bé phËn nµo ®ã thay ®æi, bëi bÊt kú nguyªn nh©n nµo, lËp tøc sÏ kÐo theo hµng lo¹t c¸c yÕu tè, bé phËn kh¸c thay ®æi vµ dÉn ®Õn ph¸ vì sù thèng nhÊt c©n b»ng cña m«i tr−êng tù nhiªn. Bëi v× gi÷a m«i tr−êng tù nhiªn vµ s¶n xuÊt x· héi cã quan hÖ qua l¹i chÆt chÏ víi nhau nªn qu¸ tr×nh t¸c ®éng vµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh thay ®æi cña m«i tr−êng tù nhiªn nªu trªn sÏ cã ¶nh h−ëng vµ t¸c ®éng ®Õn s¶n xuÊt x· héi còng nh− ®êi sèng con ng−êi theo hai chiÒu h−íng: hoÆc tÝch cùc, cã lîi hoÆc tiªu cùc, cã h¹i. §ã lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ®Æt ra ®ßi hái con ng−êi cÇn chó ý khi t¸c ®éng vµo m«i tr−êng tù nhiªn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. 1.1.2. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn: a) Kh¸i niÖm Tµi nguyªn thiªn nhiªn lµ mét bé phËn quan träng trong m«i tr−êng tù nhiªn. Nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn bao gåm nh÷ng yÕu tè vËt chÊt cña tù nhiªn mµ con ng−êi cã thÓ nghiªn cøu, khai th¸c, sö dông vµ chÕ biÕn ®Ó t¹o ra s¶n phÈm, cña c¶i vËt chÊt nh»m tho¶ m·n nhu cÇu cña con ng−êi vµ x· héi. Nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn rÊt phong phó vµ ®a d¹ng, tån t¹i trong tù nhiªn ë nhiÒu thÓ lo¹i (thÓ r¾n, thÓ láng, thÓ khÝ), ë nhiÒu d¹ng (v« c¬, h÷u c¬...) kh¸c nhau. b) Ph©n lo¹i nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn Tuú theo môc ®Ých nghiªn cøu, sö dông, cã nhiÒu c¸ch ph©n nhãm, ph©n lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn kh¸c nhau. 20
  17. D−íi gãc ®é kinh tÕ theo quan ®iÓm tæ chøc vµ qu¶n lý, khai th¸c vµ sö dông hîp lý, l©u dµi th× nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®−îc ph©n chia lµm 2 lo¹i: - Tµi nguyªn thiªn nhiªn v« h¹n: n¨ng l−îng mÆt trêi, n¨ng l−îng giã, n¨ng l−îng thuû triÒu, nhiÖt n¨ng trong lßng ®Êt. - Tµi nguyªn thiªn nhiªn h÷u h¹n cã thÓ phôc håi ®−îc: ®Êt, n−íc, sinh vËt (®éng vËt vµ thùc vËt) vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn h÷u h¹n kh«ng thÓ phôc håi ®−îc: c¸c má quÆng, kho¸ng s¶n… C¸ch ph©n lo¹i nh− vËy cã ý nghÜa vµ môc ®Ých quan träng trong thùc tiÔn, ®ßi hái con ng−êi cÇn l−u ý ®èi víi tµi nguyªn thiªn nhiªn h÷u h¹n kh«ng thÓ phôc håi ®−îc, ph¶i cã kÕ ho¹ch vµ biÖn ph¸p tæ chøc, qu¶n lý chÆt chÏ qu¸ tr×nh khai th¸c vµ sö dông ®¶m b¶o hîp lý, tiÕt kiÖm nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ cao. §èi víi tµi nguyªn thiªn nhiªn h÷u h¹n cã thÓ phôc håi ®−îc th× tèc ®é khai th¸c cña con ng−êi ph¶i chËm h¬n kh¶ n¨ng phôc håi cña chóng, ®i ®«i víi viÖc khai th¸c, sö dông, cÇn tÝch cùc c¶i t¹o, b¶o vÖ vµ båi d−ìng nã ®Ó kh«ng ngõng t¸i t¹o nguån tµi nguyªn quý gi¸ ®ã phôc vô cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng nÒn kinh tÕ quèc d©n. §èi víi lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn v« h¹n, hiÖn nay n−íc ta ch−a khai th¸c vµ sö dông ®−îc nhiÒu bëi nhiÒu lý do, nh−ng còng cÇn tÝch cùc ®Çu t− nghiªn cøu ®Ó tiÕn hµnh khai th¸c, ®−a vµo sö dông lo¹i tµi nguyªn phong phó nµy khi cã ®iÒu kiÖn vÒ vèn, trang thiÕt bÞ kü thuËt vµ quy tr×nh c«ng nghÖ thÝch hîp. 1.2. Mèi quan hÖ gi÷a tù nhiªn vµ s¶n xuÊt x· héi Gi÷a tù nhiªn vµ s¶n xuÊt x· héi cã mèi quan hÖ qua l¹i chÆt chÏ víi nhau, ®ã lµ mèi quan hÖ t−¬ng t¸c, th−êng xuyªn vµ l©u dµi. S¶n xuÊt x· héi lµ mét qu¸ tr×nh liªn tôc con ng−êi sö dông c«ng cô lao ®éng t¸c ®éng vµo tù nhiªn ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt phôc vô cho nhu cÇu cña m×nh vµ x· héi. M«i tr−êng tù nhiªn, ®Æc biÖt lµ c¸c nguån tµi nguyªn lµ c¸c yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt cña x· héi loµi ng−êi. B¶n th©n c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, tù nã kh«ng thÓ t¹o ra cña c¶i vËt chÊt cho x· héi, nh−ng kh«ng cã c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn th× sÏ kh«ng cã bÊt kú qu¸ tr×nh s¶n xuÊt x· héi nµo ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt c¶. Ngay c¶ sù sèng cña con ng−êi sÏ kh«ng thÓ tån t¹i ®−îc nÕu nh− kh«ng cã m«i tr−êng tù nhiªn chø ch−a nãi ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, quy m« vµ tèc ®é ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt x· héi phô thuéc rÊt nhiÒu vµo c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®ã. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng−êi, khi lùc l−îng s¶n xuÊt cµng ph¸t triÓn th× mèi quan hÖ gi÷a m«i tr−êng tù nhiªn vµ s¶n xuÊt x· héi còng ngµy cµng ®−îc ph¸t triÓn më réng. 21
  18. ThËt vËy, khi loµi ng−êi míi xuÊt hiÖn th× quan hÖ gi÷a con ng−êi (lóc ®ã ch−a cã quan hÖ s¶n xuÊt) víi tù nhiªn thËt ®¬n gi¶n. Khi ®ã, con ng−êi chØ b»ng søc lao ®éng cña m×nh h¸i l−îm, s¨n b¾t nh÷ng s¶n phÈm cña tù nhiªn ban tÆng ®Ó sinh sèng. Cuéc sèng cña con ng−êi thêi kú ®ã hoµn toµn phô thuéc vµo tù nhiªn, hay nãi c¸ch kh¸c lµ c¸c ®iÒu kiÖn, c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn quyÕt ®Þnh ®Õn sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña con ng−êi. Song mèi quan hÖ gi÷a con ng−êi vµ m«i tr−êng tù nhiªn kh«ng chØ dõng l¹i ë ®ã. Theo sù ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt, sù tiÕn bé cña tri thøc loµi ng−êi th× quan hÖ t−¬ng t¸c ®ã ®· thay ®æi vÞ trÝ cña nã. Con ng−êi kh«ng ph¶i lÖ thuéc hoµn toµn vµo tù nhiªn n÷a mµ hä ®· biÕt khai th¸c, thuÇn phôc, chÕ biÕn vµ sö dông c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®Ó phôc vô cho môc ®Ých cña m×nh. §iÒu ®ã ®−îc thÓ hiÖn qua sù ph¸t triÓn vµ thay thÕ cña c¸c h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi, mçi b−íc tiÕn cña h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi lµ mét b−íc tiÕn vÒ tr×nh ®é vµ nghÖ thuËt trong viÖc chinh phôc, khai th¸c vµ sö dông c¸c yÕu tè tù nhiªn, c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn. ViÖc con ng−êi chÆt ph¸ rõng ®Æc biÖt lµ rõng ®Çu nguån, hËu qu¶ mang l¹i lµ lò lôt x¶y ra vµo mïa m−a vµ sÏ kÐo theo h¹n h¸n vÒ mïa kh«. Ng−îc l¹i, con ng−êi ph©n bè vµ x©y dùng c¸c nhµ m¸y thñy ®iÖn hîp lý sÏ mang l¹i nhiÒu lîi Ých nh−: cung cÊp ®iÖn n¨ng, kh¾c phôc vµ h¹n chÕ lò lôt x¶y ra; ph¸t triÓn ngµnh nu«i trång vµ khai th¸c thuû s¶n, t¹o ®iÒu kiÖn cho giao th«ng ®−êng thuû ph¸t triÓn... 1.3. Sö dông hîp lý nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn Sö dông hîp lý nguån tµi nguyªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn lµ vÊn ®Ò rÊt phøc t¹p, bëi lÏ nã gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò c¬ b¶n lµ mèi quan hÖ t−¬ng t¸c gi÷a m«i tr−êng tù nhiªn víi s¶n xuÊt x· héi, song nã l¹i thÓ hiÖn mèi quan hÖ cã tÝnh chÊt ®èi lËp nhau: mét phÝa lµ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn trong m«i tr−êng tù nhiªn cã h¹n; cßn mét phÝa lµ nhu cÇu khai th¸c vµ sö dông c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn cña s¶n xuÊt x· héi vµ con ng−êi l¹i lµ v« h¹n. CÇn ph¶i nghiªn cøu vµ ®−a ra c¸c biÖn ph¸p h÷u hiÖu sao cho nÒn s¶n xuÊt x· héi vÉn ph¸t triÓn ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña con ng−êi, mÆt kh¸c, ph¶i sö dông nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn sao cho hîp lý, ngµy cµng cã hiÖu qu¶ vµ ngµy cµng t¨ng lªn. §Ó tho¶ m·n hai yªu cÇu tr¸i ng−îc ®ã, ®ßi hái qu¸ tr×nh ph©n bè vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt ph¶i gi¶i quyÕt: võa ®Èy m¹nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt, võa ph¶i t¨ng c−êng b¶o vÖ, c¶i t¹o vµ båi d−ìng m«i tr−êng tù nhiªn. Do ®ã, mèi quan hÖ gi÷a m«i tr−êng tù nhiªn víi viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n−íc vµ con ng−êi ph¶i ®−îc coi träng vµ gi¶i quyÕt hîp lý, cã vËy qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n−íc míi ®¹t ®−îc hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, hiÖu qu¶ s¶n xuÊt lín vµ hiÖu qu¶ m«i tr−êng sinh th¸i tiÕn bé, bÒn v÷ng. 22
  19. II. C¸c nguån lùc tù nhiªn cña ViÖt Nam 2.1. Nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn ®éc ®¸o cña ViÖt Nam 2.1.1. VÞ trÝ ®Þa lý L·nh thæ toµn vÑn cña n−íc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam lµ mét khèi thèng nhÊt, bao gåm c¶ vïng ®Êt liÒn, vïng biÓn vµ vïng trêi. TÝnh riªng phÇn ®Êt liÒn, n−íc ta cã h×nh ch÷ S vµ ®−îc x¸c ®Þnh bëi hÖ to¹ ®é ®Þa lý nh− sau: - §iÓm cùc B¾c ë vÜ ®é 23o22’ B¾c, 105o20’ kinh ®é §«ng, n»m trªn cao nguyªn §ång V¨n, x· Lòng Có, huyÖn §ång V¨n, tØnh Hµ Giang. - §iÓm cùc Nam ë vÜ ®é 8o30’ B¾c, 104o50’ kinh ®é §«ng; n»m t¹i xãm Mòi, x· R¹ch T©u, huyÖn N¨m C¨n, tØnh Cµ Mau. - §iÓm cùc §«ng ë vÜ ®é 12o40’ B¾c, 109o24’ kinh ®é §«ng, n»m trªn b¸n ®¶o Hßn Gèm thuéc huyÖn V¹n Ninh, tØnh Kh¸nh Hoµ. - §iÓm cùc T©y ë vÜ ®é 22o24’ B¾c, 102o10’ kinh ®é §«ng, n»m trªn ®Ønh nói Phan La San ë khu vùc ng· ba biªn giíi ViÖt Nam - Lµo - Trung Quèc, thuéc x· Apa Ch¶i, huyÖn M−êng TÌ, tØnh Lai Ch©u. Toµn bé diÖn tÝch tù nhiªn cña phÇn lôc ®Þa cña ta lµ 32.924,1 ngh×n ha (Niªn gi¸m thèng kª n¨m 2001), thuéc lo¹i n−íc cã quy m« diÖn tÝch trung b×nh trªn thÕ giíi (®øng thø 56). Biªn giíi trªn ®Êt liÒn tiÕp gi¸p víi Trung Quèc ë phÝa B¾c cã chiÒu dµi lµ 1.306 km; phÝa T©y vµ T©y Nam tiÕp gi¸p víi Lµo cã chiÒu dµi 2.069 km, tiÕp gi¸p víi C¨mpuchia cã chiÒu dµi 1137 km; cßn l¹i toµn bé phÝa §«ng vµ Nam ®−îc bao bäc bëi 3.260 km bê biÓn. Nh×n chung biªn giíi trªn ®Êt liÒn cña n−íc ta víi c¸c n−íc l¸ng giÒng hÇu hÕt lµ dùa theo nói, s«ng tù nhiªn, víi nh÷ng d¶i nói, hÎm nói hiÓm trë, chØ cã mét phÇn biªn giíi víi C¨mpuchia lµ vïng ®åi thÊp vµ ®ång b»ng. §iÒu ®ã t¹o ra mét sè thuËn lîi nh−ng còng g©y ra nh÷ng khã kh¨n cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ ®Êt n−íc. Vïng biÓn cña n−íc ta kh¸ réng lín. PhÝa ngoµi l·nh thæ ®Êt liÒn, ViÖt Nam cã phÇn thÒm lôc ®Þa kh¸ réng vµ cã nhiÒu ®¶o, quÇn ®¶o lín nhá kh¸c nhau, gÇn ®Êt liÒn nhÊt cã c¸c ®¶o ë vïng vÞnh H¹ Long, ra xa h¬n lµ quÇn ®¶o Hoµng Sa vµ Tr−êng Sa trong vïng biÓn §«ng, cïng víi c¸c ®¶o Phó Quèc vµ Thæ Chu ë vÞnh Th¸i Lan. Vïng biÓn n−íc ta bao gåm vïng l·nh h¶i, vïng tiÕp gi¸p l·nh h¶i vµ vïng ®Æc quyÒn kinh tÕ cã diÖn tÝch réng h¬n 1 triÖu km2, bao gåm: vïng néi thuû (vïng n−íc ë phÝa trong ®−êng c¬ së - ®−îc dïng ®Ó tÝnh l·nh h¶i cña mét quèc gia); l·nh h¶i thuéc chñ quyÒn vµ quyÒn tµi ph¸n réng 12 h¶i lý tÝnh tõ ®−êng c¬ së; vïng tiÕp gi¸p l·nh h¶i ®−îc quy ®Þnh 12 h¶i lý tÝnh tõ ranh giíi phÝa ngoµi cña l·nh 23
  20. h¶i (theo c«ng −íc cña Liªn Hîp Quèc vÒ luËt biÓn) vµ vïng ®Æc quyÒn kinh tÕ víi thÒm lôc ®Þa thuéc chñ quyÒn réng 200 h¶i lý tÝnh tõ ®−êng c¬ së. §ã lµ mét nguån lîi to lín vÒ nhiÒu mÆt cña n−íc ta. Vïng trêi cña ViÖt Nam lµ toµn bé kho¶ng kh«ng bao trïm trªn l·nh thæ ®Êt liÒn vµ toµn bé vïng biÓn cña ®Êt n−íc. ViÖt Nam cã vÞ trÝ ®Þa lý kh¸ ®éc ®¸o, ®Æc ®iÓm ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña n−íc ta rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, nãi chung cã nhiÒu ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ - v¨n ho¸ - x· héi ph¸t triÓn. 2.1.2. ViÖt Nam n»m ë vÞ trÝ bao bäc toµn bé s−ên §«ng cña b¸n ®¶o §«ng D−¬ng, gÇn trung t©m §«ng Nam ¸ vµ ë ranh giíi trung gian tiÕp gi¸p víi c¸c lôc ®Þa vµ ®¹i d−¬ng Trong xu thÕ héi nhËp cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ toµn cÇu ho¸, vÞ trÝ ®Þa lý ®−îc x¸c ®Þnh lµ mét nguån lùc quan träng vÒ nhiÒu mÆt, ®Ó ®Þnh ra h−íng ph¸t triÓn cã lîi nhÊt trong sù ph©n c«ng lao ®éng vµ hîp t¸c quèc tÕ, trong quan hÖ song ph−¬ng hoÆc ®a ph−¬ng víi c¸c n−íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. ViÖt Nam n»m ë vÞ trÝ trung t©m §«ng Nam ¸, trë thµnh cÇu nèi gi÷a c¸c n−íc trong khu vùc, gi÷a c¸c n−íc trong lôc ®Þa: Lµo, C¨mpuchia, Th¸i Lan, Mianma vµ c¸c n−íc trªn ®¹i d−¬ng: Philipin, In®«nªxia. VÒ mÆt tù nhiªn, víi vÞ trÝ trªn ®©y, ViÖt Nam trë thµnh n¬i giao l−u vµ héi tô cña c¸c luång di c− ®éng, thùc vËt tõ §«ng B¾c xuèng vµ tõ T©y Nam lªn. §iÒu ®ã kh«ng nh÷ng ®· t¹o cho n−íc ta cã tËp ®oµn ®éng, thùc vËt ®a d¹ng vµ phong phó mµ cßn cho phÐp chóng ta cã thÓ nhËp néi vµ thuÇn d−ìng c¸c lo¹i c©y trång, vËt nu«i cã nguån gèc kh¸c nhau trªn thÕ giíi. VÒ mÆt giao th«ng, vÞ trÝ trªn ®©y ®· t¹o cho ViÖt Nam nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong viÖc giao l−u víi c¸c n−íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi víi c¸c lo¹i giao th«ng vËn t¶i kh¸c nhau: ®−êng bé, ®−êng s¾t, ®−êng thuû, ®−êng hµng kh«ng. 2.1.3. ViÖt Nam n»m trong khu vùc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn n¨ng ®éng nhÊt trªn thÕ giíi N−íc ta n»m trong khu vùc tiÕp gi¸p víi Trung Quèc, gÇn víi NhËt B¶n vµ nãi réng h¬n n÷a lµ n»m trong khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B×nh D−¬ng. C¸c n−íc trong khèi ASEAN vµ Trung Quèc trong nh÷ng thËp kû gÇn ®©y ®· cã tèc ®é t¨ng tr−ëng kinh tÕ cao vµo lo¹i ®øng ®Çu thÕ giíi. Trong khi tèc ®é t¨ng tr−ëng b×nh qu©n GDP cña thÕ giíi lµ 3-5%, th× trong khu vùc ®· ®¹t ®−îc tèc ®é b×nh qu©n lµ 6-9%. C¸c n−íc vµ l·nh thæ: §µi Loan, Hång K«ng, Hµn Quèc, 24
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản